">
Συνέντευξη στη ΛΕΜΟΝΙΑ ΒΑΣΒΑΝΗ
«Τα οικονομικά και τα πολιτικά θέματα μας πνίγουν τόσο, που δεν έχουμε πλέον χρόνο να σκεφτούμε. Όμως, τώρα ίσως είναι η στιγμή που θα το είχαμε περισσότερο ανάγκη (…). Η σκέψη δεν είναι το αντίθετο της πράξης, είναι η μήτρα της».
Αυτά δήλωσε μεταξύ άλλων η καθηγήτρια φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου της Σορβόννης, κα Marion Richez σε συνέντευξη που παραχώρησε στον «Τ.Θ.». Μας μίλησε για τη φιλοσοφία, τη σημασία της, τους Έλληνες φιλόσοφους, ενώ αναφέρθηκε και στη διάλεξη που θα δώσει σήμερα το απόγευμα στην 9η Διεθνή Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης.
-Τι είναι για εσάς η φιλοσοφία;
-Η τέχνη της σκέψης (του να σκέφτεσαι). Η ακραία ευαισθησία προς τον κόσμο, η οποία λαμβάνει τη μορφή ερώτησης. Μια αστείρευτη έκπληξη, η ανεπτυγμένη αίσθηση του «γιατί;» που δεν αφήσαμε να σβήσει μέσα μας, ακόμη κι αν, σιγά σιγά, έρχονται οι απαντήσεις. Το μάθημα υπομονής. Η απόκτηση σοφίας, με την πάροδο του χρόνου. Η ταπεινοφροσύνη σχετικά με τα σημαντικά κείμενα.
Και μετά, μια στροφή της σκέψης η οποία συνίσταται στο να φωτίσεις όλα όσα μέχρι πριν ήταν θολά και συγκεχυμένα. Το να ξέρεις ότι μια λέξη καλύπτει πολλές σημασίες, και ότι όλα γίνονται ξεκάθαρα, από τη στιγμή που κάναμε τις απαραίτητες διακρίσεις μεταξύ διαφορετικών σημασιών των λέξεων. Και το να μαθαίνουμε ότι δεν χρειάζεται να κάνουμε μεγάλες και περίπλοκες φράσεις, ότι η νοημοσύνη δεν μπορεί να βρεθεί παρά μόνο στην απλότητα. Simplex sigillum veri, το απλό είναι η ένδειξη του αληθινού.
-Μπορεί να μας βοηθήσει να βρούμε λύσεις; Πότε στρεφόμαστε σε αυτήν;
-Η απάντηση βρίσκεται στην ερώτηση. Στρεφόμαστε προς αυτήν, όταν τα ερωτήματα είναι πάρα πολλά ώστε να μπορέσουμε να συνεχίσουμε να ζούμε, και χρειαζόμαστε οπωσδήποτε απαντήσεις. Τότε μπορεί να απογοητεύσει. Διότι, το κλειδί δεν βρίσκεται στη φιλοσοφία. Η φιλοσοφία είναι μόνο ένα εργαλείο για να μας βοηθήσει να χτίσουμε τη νοημοσύνη μας, και να μην ξεχνάμε την έννοια των βασικών θεμάτων (ερωτημάτων). Αλλά δεν δίνει όλα τα κλειδιά. Δεν θα κάνει τη διαδρομή στη θέση μας. Ωστόσο, θα μας συνοδεύσει, και μάλιστα φαίνεται πως θα πλουτίσει από τη διαδρομή που θα έχουμε κάνει από μόνοι μας. Αλλά για μένα, είναι πάντα δεύτερη, στην υπηρεσία (κάποιου).
-Ποιος είναι ο Έλληνας φιλόσοφος που θαυμάζετε/ξεχωρίζετε και γιατί;
-Η Ελλάδα είναι το λίκνο της φιλοσοφίας, και σ’ αυτό το θέμα, είναι και θα παραμείνει αιώνια κληρονομιά της ανθρωπότητας. Ο Αλμπέρ Καμύ, κατά τη διάρκεια του πρώτου ταξιδιού του στην Ελλάδα, έκλαιγε από χαρά που βάδιζε στη γη όπου είχαν βαδίσει τα υψηλότερα πνεύματα. Πρώτον, πριν από κάποιο συγκεκριμένο όνομα, πρέπει να τονίσουμε πως η ελληνική γλώσσα είναι η κατ’ εξοχήν γλώσσα της σκέψης. Στην αρχαία ελληνική γλώσσα αναπτύχθηκαν όλες οι βασικές έννοιες της σκέψης. Πολύ συχνά, όταν η γαλλική γλώσσα μοιάζει φτωχή, και έχουμε χάσει τον πλούτο μιας έννοιας, στρεφόμαστε προς τα ελληνικά, και τότε η λέξη αποκτά ζωή ξανά, χρώμα και βάθος. Έτσι, όλη η δυτική σκέψη δεν μοιάζει παρά με μια επιστροφή στις ελληνικές έννοιες των λέξεων. Ο Χάιντεγκερ δεν κάνει τίποτε άλλο, όταν επανέρχεται συνέχεια στην ελληνική ετυμολογία των λέξεων.
Πιο συγκεκριμένα, μου αρέσει ο Πλωτίνος και οι Εννεάδες του, στοχαστής της τριάδας: όχι μόνο σώμα και ψυχή, αλλά σώμα, ψυχή και πνεύμα. Αυτό προσφέρει μεγάλη λεπτότητα και πλούτο στην κατανόηση του ανθρώπου, που λείπει τόσο από τα δυτικά συστήματα, δυαδικά τις περισσότερες φορές.
-Έρχεστε στη χώρα μας και στην 9η ΔΕΒΘ για να δώσετε μια διάλεξη με αφορμή τη δημοσίευση στα ελληνικά του δοκιμίου σας «Να κατοικείς το σώμα σου, να κατοικείς τον κόσμο». Σε τι αναφέρεται αυτό το δοκίμιο;
-Το δοκίμιο αυτό σηματοδότησε την εκπόνηση μιας διδακτορικής διατριβής στη φιλοσοφία σχετικά με τη συνείδηση του σώματος. Στο δοκίμιο αυτό, που προηγείται μιας περαιτέρω επιστημονικής έρευνας, έχω αναπτύξει αρκετά αυθόρμητα τις πρώτες μου διαισθήσεις, και συγκεκριμένα αυτή την θεμελιώδη πεποίθηση σύμφωνα με την οποία όσο περισσότερο συμφιλιωθούμε με την σωματικότητα μέσα μας, και με ότι αυτό συνεπάγεται (επιστροφή στον κόσμο, αποδέκτης του πνεύματος, παρουσία του άλλου, αποδοχή της αδυναμίας μας και ταυτόχρονα θαυμασμός για την πολυπλοκότητα και την πίστη ενός τόσο λεπτού σώματος σε σχέση με τη δικά μας άποψη των πραγμάτων συχνά τόσο δυαδική), τόσο θα είμαστε ικανοί να ανακαλύψουμε αυτό το οποίο μας ζητείται: μια ολοένα μεγαλύτερη κατανόηση του εαυτού μας, του κόσμου και των άλλων, που καθοδηγείται από έναν βασικό άξονα: την αγάπη.
-Πόσο σας επηρέασε/βοήθησε στη συγγραφή του η ενασχόλησή σας με το θέατρο;
-Η θεατρική μου προσέγγιση είναι απλά ένας άλλος τρόπος εξερεύνησης της σοφίας του σώματος. Τι συμβαίνει όταν επιλέγουμε να μη σκεφτόμαστε πλέον, κι αφήσουμε το σώμα να δράσει; Ανακαλύπτουμε ότι το ίδιο το σώμα σκέφτεται πλέον, και τότε, κάτι το ζωντανό συμβαίνει επί σκηνής. Όσο περισσότερο προχωράω στην εξερεύνηση αυτή, τόσο λιγότερο η θεωρία έχει τον έλεγχο σχετικά με το τι συμβαίνει επί σκηνής ή κατά τη διάρκεια της πρόβας. Πρόκειται για μια εσωτερική διαδικασία που ξεφεύγει από τις λέξεις, μια πρακτική στο πρώτο πρόσωπο όπου το πρώτο πρόσωπο μοιάζει να απουσιάζει, για να αφήσει τη θέση του στο σώμα, στο κοινό, στο κείμενο. Για να μπορέσουμε να βάλουμε λέξεις στην παντελή απουσία της δυαδικότητας στη σχέση του σώματος με το πνεύμα, προσπάθησα να βρω αυτούς οι οποίοι πριν από μένα είχαν το θάρρος να αναπτύξουν μια θεωρία αρκετά λεπτή ώστε να είναι στο ύψος αυτού που πραγματικά συμβαίνει σε ένα σώμα ζωντανό και σκεπτόμενο. Είναι αρκετά σπάνιοι. Ο Μερλό-Ποντύ (Merleau-Ponty) είναι ένας από αυτούς.
-Ποια είναι, κατά τη γνώμη σας, η εικόνα της σύγχρονης γαλλικής φιλοσοφίας; Και ποια η εικόνα της φιλοσοφίας στο σύγχρονο δυτικό κόσμο;
-Νιώθω μια σύγχρονη γαλλική φιλοσοφία απομακρυσμένη από τις σημαντικές διακυβεύσεις: είτε, από την πλευρά των φιλοσόφων των μέσων μαζικής ενημέρωσης, μια φιλοσοφία του λάτρη της αισθητικής, του παίκτη, είτε αντιθέτως, από την πλευρά του πανεπιστημίου, μια φιλοσοφία ειδικών, αλλά που δεν έχει την ακτινοβολία που θα έπρεπε να έχει στην κοινωνία. Ευτυχώς, ο κινηματογράφος και η τέχνη προσπαθούν να αναπληρώσουν όσον αφορά τον προβληματισμό, αλλά δεν τα καταφέρνουν πάντα, λόγω έλλειψης πραγματικών εργαλείων σκέψης. Δεν αντικαθιστούμε τόσο εύκολα τη φιλοσοφία, ακόμα και με καλή θέληση. Όσο για τη φιλοσοφία γενικότερα στο δυτικό κόσμο σήμερα, έχω την εντύπωση πως τα οικονομικά και τα πολιτικά θέματα μας πνίγουν τόσο, που δεν έχουμε πλέον χρόνο να σκεφτούμε. Όμως, τώρα ίσως είναι η στιγμή που θα το είχαμε περισσότερο ανάγκη. Όχι μόνο για να πάρουμε λίγη απόσταση από τα πράγματα, και να κινητοποιηθούμε στα βασικά ζητήματα, αλλά επίσης για να διαφωτιστούν και οι πιο τεχνικές ειδικότητες : πράγμα που προϋποθέτει ως επιστροφή στη φιλοσοφία, να στρατευθούμε στην πόλη, να εκπαιδευτούμε στην πολιτική, το περιβάλλον, την ηθική, την οικονομία... Η σκέψη δεν είναι το αντίθετο της πράξης, είναι η μήτρα της. Για το σκοπό αυτό, η διεπιστημονικότητα φαίνεται να είναι ένα πιθανός δρόμος.
H διάλεξη «Σώμα και κόσμος: σύγχρονη γαλλική φιλοσοφία» με αφορμή της έκδοσης, στα ελληνικά, του δοκιμίου της Marion Richez με τίτλο «Να κατοικείς το σώμα σου, να κατοικείς τον κόσμο» θα πραγματοποιηθεί σήμερα στις 18.00 στην αίθουσα Νικηφόρου Βρεττάκου (περίπτερο 13), στη Helexpo.
Στην εκδήλωση η οποία διοργανώνεται από το Γαλλικό Ινστιτούτο Θεσσαλονίκης σε συνεργασία με το περιοδικό ENEKEN, θα μιλήσει και ο επίκουρος καθηγητής Φιλοσοφίας ΑΠΘ Παναγιώτης Δόικος.
