">
Του Γρηγόρη Μυστιλιάδη
Σύμφωνα με την Wikipedia, το σύνολο της ανθρώπινης δημιουργίας με βάση την πνευματική κατανόηση, επεξεργασία και ανάπλαση κοινών εμπειριών της καθημερινής ζωής, σε σχέση με το κοινωνικό, πολιτισμικό, ιστορικό και γεωγραφικό πλαίσιο στο οποίο διέπονται, ονομάζεται τέχνη. Η τέχνη βασίζεται στην εμπειρία και στο ταλέντο. Από τη μεριά μου, με χαρακτήριζε πάντα μια απέχθεια στις ταμπέλες κάθε είδους, πολύ περισσότερο όταν αναφέρονται σε δημιουργία. Ποιος ορίζει το τι είναι τέχνη και τι όχι, τι είναι ποιοτικό και τι όχι. Μέσα σε μια απεγνωσμένη προσπάθεια αναζήτησης της ποιότητας στα πλαίσια μιας συντριπτικά παρηκμασμένης ελληνικής κοινωνίας, φτάσαμε στο σημείο να θεωρούμε ποιοτική οποιαδήποτε ταινία με συνολικό σενάριο μιας σελίδας και 30λεπτα πλάνα σε ανεμόμυλους και να απορρίπτουμε συλλήβδην οτιδήποτε γίνεται αποδεκτό από μεγάλη μάζα της κοινωνίας. Γιατί, με βάση την ανυπέρβλητη λογική μας, αυτό που αρέσει στους πολλούς είναι εμπορικό. Και ως τέτοιο, δεν μπορεί να είναι ποιοτικό. Λες και η ποιότητα διαθέτει αγοραφοβικές τάσεις και διαφεύγει πανικόβλητη των μεγάλων ακροατηρίων.
Ο Τάκης Σπυριδάκης στάζει ποιότητα. Στην πορεία του στον κινηματογράφο έδωσε άλλη έννοια στον όρο του «καρατερίστα» ηθοποιού με την παρουσία του σε μερικές από τις πιο αξιόλογες δημιουργίες του ελληνικού σινεμά τα τελευταία 30 χρόνια, είτε ως απολαυστικός κάφρος στην πρώτη Λούφα και Παραλλαγή, είτε ως underground αληταράς στη Γλυκιά Συμμορία. Ωστόσο, είναι κάτι παραπάνω από σίγουρο ότι ο ρόλος που τον χαρακτηρίζει σήμερα στη συνείδηση του μέσου Έλληνα είναι η καρικατούρα του ποδοσφαιρικού παράγοντα που ενσάρκωσε σε γνωστή τηλεοπτική διαφήμιση. Καλές οι ταινίες, καλά και τα βραβεία, αλλά στην σημερινή πραγματικότητα αν δεν γίνεις Αγαπούλας προκοπή δεν έχεις.
Ο ίδιος ο Σπυριδάκης δήλωνε πριν λίγο καιρό : «Είμαι απογοητευμένος από την καλλιτεχνική συνέπεια που έδειξα στην καριέρα μου. Ωστόσο, πρέπει να δουλεύω για να ζω. Όλοι για τα χρήματα το κάνουμε, δεν μπορώ να ακούω συναδέλφους που διαφημίζουν φασολάκια και νομίζουν ότι παίζουν σε αρχαία τραγωδία». Για μένα, όμως, δεν έχει λόγο να έχει τύψεις και απογοητεύσεις. Το να προσαρμόζεσαι στις επιταγές της εποχής δεν είναι ξεπούλημα. Πολύ περισσότερο όταν το κάνεις με τρόπο τέτοιο που δεν προσβάλει το καλλιτεχνικό σου αισθητήριο. Από τον ορισμό της τέχνης με τον οποίο ξεκίνησε το κείμενο, δεν μπορώ να βρω κάτι που να λείπει από το συγκεκριμένο σποτ. Οτιδήποτε μπορεί να αποτελεί τέχνη. Ακόμα και μια διαφήμιση. Μπορεί να χρηματοδοτείται από μια εταιρεία και να αποσκοπεί σε πωλήσεις για το προϊόν, όμως καθ’ αυτό ως δημιούργημα μερικών ανθρώπων διαθέτει αρτιότητα, πλοκή, χιούμορ. Fine by me. Στο δια ταύτα, τα παραδείγματα «ξεπουλημένων» στα μάτια μας καλλιτεχνών είναι άπειρα. Με τον Αγαπούλα, ο Σπυριδάκης επ’ ουδενί δεν ταξινομείται πλάι τους.
Υπάρχει και κάτι ακόμα. Πολλοί σημαντικοί καλλιτέχνες, μέσα στη γενικότερη ένδεια της εποχής, είναι πια αναγκασμένοι να κάνουν και κάτι το ξεκάθαρα εμπορικό, όπως μια διαφήμιση, προκειμένου να έχουν την οικονομική δυνατότητα να πραγματώσουν ένα καλλιτεχνικό πρότζεκτ που δύσκολα θα πάρει σάρκα και οστά με άλλο τρόπο, μιας και γενικά ως κοινωνία δεν έχουμε μαντήλι να κλάψουμε. «Ανεξάρτητα από την Τέχνη, την τελευταία διαφήμιση, όπου όλοι με θυμήθηκαν, την έκανα για τα χρήματα. Να δημιουργηθούν κάποιες προϋποθέσεις για να κάνω μετά τα δικά μου πράγματα», λέει ο ίδιος. Και πάλι όμως, υπάρχουν παραχωρήσεις και παραχωρήσεις. Ο Σπυριδάκης κατορθώνει να μετατρέψει τη δική του παραχώρηση σε μια ακόμα ξεκαρδιστική παράσταση, εξ ορισμού αποτρέποντάς μας από το να του προσάψουμε το οτιδήποτε.
Για να τελειώνουμε, το ταλέντο και η ποιότητα είναι αμαρτία να κρύβονται από τον έτσι κι αλλιώς φτωχό αυτό κόσμο. Αν χρειάζεται ένα διαφημιστικό σποτ για να βρουν το δρόμο προς τα μάτια μας, ας είναι. Το ζητούμενο είναι το αποτέλεσμα και ο τρόπος που εκλαμβάνεται από το κοινό. Άλλωστε, ποια τέχνη στις μέρες μας δεν έχει στόχο τα λεφτά; Από την εποχή του Άσιμου που έκανε μόνος του ηχογραφήσεις και έδινε κασέτες με τη δουλειά του με μόνο στόχο να βγάζει τα προς το ζειν, δε θυμάμαι και πολλούς καλλιτέχνες να δουλεύουν αμισθί, και γιατί άλλωστε θα έπρεπε; Η τέχνη για την τέχνη, ευτυχώς ή δυστυχώς, μας τελείωσε εδώ και καιρό. Και αφού ξεπεράσουμε τους σχετικούς ενδοιασμούς και συμφιλιωθούμε με τον εκνευριστικό κουλτουριάρη που όλοι κρύβουμε μέσα μας, θα αντιληφθούμε πως ο Αγαπούλας του Σπυριδάκη μας προσέφερε μέσα σε ενάμισι λεπτό περισσότερο και πιο αυθόρμητο γέλιο από ότι ολόκληρη η τηλεοπτική και κινηματογραφική παραγωγή της χώρας σε μια ολόκληρη σεζόν. Και όσο κι αν εκπροσωπεί όλα όσα μας χαλάνε στον Έλληνα, η αλήθεια είναι ότι κατά βάθος τον γουστάρουμε. Κι αυτόν και τον Πίου.
