">
Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ
Η Ναυμαχία της Ναυπάκτου, η οποία διεξήχθη στις 7 Οκτωβρίου 1571, έμελλε να καταγραφεί στην ιστορία ως μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες πολεμικές αναμετρήσεις όλων των εποχών. Η επωνυμία της μάχης δημιουργεί μία κάποια σύγχυση είναι η αλήθεια, καθότι ο τόπος τέλεσης της μάχης δεν ήταν στην πραγματικότητα η Ναύπακτος, αλλά οι νήσοι Εχινάδες. Ο λόγος αυτής της παρανόησης έγκειται απλούστατα στο το ότι οι Ενετοί αποκαλούσαν εκείνη την εποχή «Κόλπο της Ναυπάκτου» τον Κορινθιακό Κόλπο. Αντιμέτωποι στη συγκεκριμένη ναυμαχία βρέθηκαν ο συνασπισμός των ευρωπαϊκών στόλων με τον ενωμένο στόλο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Από ιστορικής σκοπιάς, η Ναυμαχία της Ναυπάκτου, η οποία έληξε με ευρωπαϊκή επικράτηση, σήμανε τον τερματισμό των οθωμανικών επιδιώξεων για έξοδο στον Ατλαντικό. Παράλληλα, στο αμιγώς ναυτικό σκέλος σηματοδότησε την αντικατάσταση των κωπήλατων πολεμικών πλοίων από τα ιστιοφόρα.
Σε αυτό το διάσημο ιστορικό γεγονός είχε λάβει μέρος ως υπαξιωματικός και μία, παγκόσμιας και διαχρονικής εμβέλειας, κολοσσιαία προσωπικότητα των γραμμάτων. Είχε μάλιστα τραυματιστεί δεχόμενος τρεις σφαίρες, η μία εκ των οποίων του κληροδότησε μία μόνιμη αναπηρία στο αριστερό χέρι. Το δεξί χέρι έμεινε ευτυχώς ανέπαφο και μπορούσε να γράφει. Ο Μιγκέλ ντε Θερβάντες Σααβέδρα, τριάντα τέσσερα χρόνια μετά τη Ναυμαχία της Ναυπάκτου, εκδίδει τον πρώτο από τους δύο τόμους του διασημότερου ίσως έργου στην ιστορία της λογοτεχνίας και μας χαρίζει έναν πέρα για πέρα αθάνατο ήρωα. Τον πιο ρομαντικό από τους ρομαντικούς. Τον πιο ιππότη από τους ιππότες. Τον πιο ιδεολόγο από τους ιδεολόγους.
Ακριβώς πριν μία εβδομάδα παρευρέθηκα στην παράσταση «Δον Κιχώτης», την οποία ανέβασε η θεατρική ομάδα «Blitz», στα πλαίσια του Φεστιβάλ Αθηνών. Ο θεματικός πυρήνας της παράστασης ευφυής, μία έμπνευση που δεν λέει να αποχωριστεί το μυαλό μου. Τι ακριβώς συνέβη μετά; Ποια ήταν η συνέχεια και ποιο το τέλος του αυτόκλητου υπερασπιστή των αδυνάτων, του αυτό-χρισθέντα ιππότη; Στον δεύτερο τόμο του Θερβάντες, ο οποίος εκδόθηκε δέκα χρόνια μετά από τον πρώτο, υπονοείται πως ο Δον Κιχώτης, ΑΚΑ Αλόνσο Κιχάνο, βρίσκει ως ένα βαθμό τα λογικά του και επιστρέφει συνετισμένος (;) στη γενέτειρά του, Μάντσα. Είναι όμως δυνατόν να καθίσει στα αυγά του ένας αληθινός στρατιώτης του καλού; Η απάντηση είναι προφανής. Ακόμη και χωρίς τον πιστό του σύντροφο, Σάντσο Πάντσο, θα πάρει και πάλι τους δρόμους, τα βουνά και τα λαγκάδια, έτοιμος να θυσιάσει κάθε ικμάδα των πενιχρών του δυνάμεων στον βωμό του ανέφικτου ιερού σκοπού.
Θα ακούσουμε να μιλούν για αυτόν ο σύντροφος και ιπποκόμος του, ο οποίος τον περιβάλλει με στοργή ορφανού γιου που βρήκε ξάφνου πατέρα. Η ανιψιά του, η οποία θα ακουστεί ίδια με οποιαδήποτε ύπαρξη που έχει βιώσει την εγκατάλειψη. Ο Δήμαρχος της Μάντσα, ο οποίος θα τον κατηγορήσει για αρνητική και αντί-τουριστική προβολή του τόπου του. Κάποια «συνάδελφοι» στην αναζήτηση του ονείρου που γλιστρά σαν άμμος από τα χέρια, ο καθένας από το δικό του μετερίζι, όπως το μέλος της RAF Γκούντρουν Ένσλιν και ο Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι. Η Δουλτσινέα θα είναι ως συνήθως απούσα, σιωπηλή, πάντα σε κίνδυνο αλλά ποτέ στο προσκήνιο. Οι ανεμόμυλοι όμως δεν είναι πλέον άκακοι, δεν είναι στη φαντασία του Δον Κιχώτη. Έχουν βγάλει δόντια κοφτερά και νύχια γαμψά, διαπράττουν ύβρεις, σκορπούν τον τρόμο, σπέρνουν τον φόβο, προκαλούν το λαχάνιασμα, την κοφτή ανάσα, τον ψίθυρο που αντικαθιστά τη φωνή, το σφίξιμο στην καρδιά, βλέμματα άδεια σα γυμνά μαχαίρια, πνιχτές κραυγές. Ο Δον Κιχώτης θα το παλέψει μέχρι τέλους, δεν ξέρει πού να πρωτοχτυπήσει, κραδαίνει όμως το ξίφος του με θάρρος και αυταπάρνηση, θέλει καμιά κατοστάρα από τους αόρατους εχθρούς για να τον βάλουν κάτω.
Γιατί όμως οι χειροπιαστοί αντίπαλοί του θα τον κυνηγήσουν τελικά μέχρι να τον ισοπεδώσουν; Αφού δεν είναι παρά ένας γεράκος που έχει χάσει τα λογικά του. Ένα αντικείμενο χλεύης, κοροϊδίας και περιφρόνησης. Μήπως δεν είναι τόσο ακίνδυνος όσο φαίνεται; Ο αιθεροβάμων μαχητής πρέπει να παταχθεί, να εξοντωθεί, να σβηστεί από τον χάρτη, να μην γεννήσει μιμητές. Μία τέτοια ονειροπόληση είναι επικίνδυνη, μία τόσο ζουμερή ουτοπία είναι αντιπαραγωγική. Ο κόσμος μας μοιάζει αρκετά με το σύμπαν του Θερβάντες. Οποιαδήποτε όρθωση αναστήματος μας κάνει να νιώθουμε επίδοξοι Δον Κιχώτες, αστείες φιγούρες που πολεμάνε αέρα κοπανιστό. Όλα όσα εχθρευόμαστε ή τέλος πάντων μας προκαλούν την ένστασή μας έχουν καμουφλαριστεί, παίρνοντας τη μορφή ανεμόμυλων, κάνοντάς μας να νιώθουμε γελοίοι για τον εκκολαπτόμενο ζήλο μας. Αναζητούμε κάποια Δουλτσινέα, μία σπίθα που θα νοηματοδοτήσει τις πράξεις μας, αλλά αυτή η πεισματάρα δεν λέει να σκάσει μύτη. Ποιος θα παρέχει μία τόσο άδολη και ολόψυχη υποστήριξη όσο ο φιλότιμος Σάντσο Πάντσο; Το μήνυμα είναι σαφές, δεν πρέπει να επιμείνουμε. Απαγορεύονται πλέον οι Δον Κιχώτες. Οι παραβάτες θα εκτελούνται πάραυτα.
