">
Συνέντευξη στη ΛΕΜΟΝΙΑ ΒΑΣΒΑΝΗ
«Θέλω να κάνω επανάσταση με το να παρέχω βιβλία στα παιδιά, με το να μάχομαι κατά του αναλφαβητισμού». Αυτό μας είπε μεταξύ άλλων ο Γκεμπρεγκεόργκις Γιοάνες. Ο Αιθίοπας ακτιβιστής βρίσκεται στην πόλη μας προσκεκλημένος της 8ης Διεθνούς Εκθέσεως Βιβλίου Θεσσαλονίκης και του Φεστιβάλ «Μέση Ανατολή - Όταν οι ιδέες εξεγείρονται» που εντάσσεται στο πλαίσιο του προγράμματος του υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού «Θεσσαλονίκη, σταυροδρόμι πολιτισμών». Ο «Τ.Θ.» μίλησε μαζί του για τα παιδικά του χρόνια, τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η χώρα του, αλλά και για τη δική του συνεισφορά στη διάδοση των βιβλίων και στη μετάφρασή τους σε αιθιοπικές διαλέκτους. «Νομίζω το πιο σημαντικό για κάθε χώρα είναι η εκπαίδευση. Εκεί πρέπει να εστιάσουμε. Η μόρφωση είναι το πιο σημαντικό εργαλείο για να πολεμήσεις την φτώχεια, τον αναλφαβητισμό, τις αρρώστιες, την έλλειψη δημοκρατίας ή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων», μας είπε.
Ζήσατε σε μια χώρα όπου χρειάστηκε να ταξιδεύετε 375 χλμ για να πάτε στο σχολείο. Παρόλα αυτά εσείς καταφέρατε και βρήκατε το κουράγιο αργότερα να βοηθήσετε τους συμπατριώτες σας μεταφράζοντας βιβλία στις αιθιοπικές διαλέκτους και μεταφέροντάς τα ο ίδιος σε διάφορα χωριά πάνω σε ένα γαϊδουράκι. Τι θυμάστε από εκείνη την εποχή;
Μεγάλωσα σε ένα μικρό χωριό της Αιθιοπίας. Δεν είχαμε βιβλία, δεν είχαμε βιβλιοθήκη, δεν ξέραμε καν τι θα πει βιβλιοθήκη. Είχαμε μόνο σχολικά βιβλία (μαθηματικά, φυσική κλπ). Οπότε στο δημοτικό δεν είχα διαβάσει κανένα εξωσχολικό βιβλίο. Στο γυμνάσιο έπρεπε να ταξιδεύω 375 χλμ για να φτάσω στο σχολείο μου. Τότε πρωτογνώρισα τη λογοτεχνία, αλλά ακόμη δεν είχα διαβάσει κάποιο βιβλίο, πέρα από τα μαθήματα του σχολείου. Έφτασα στα 19 μου για να ανακαλύψω ένα εξωσχολικό βιβλίο.
Τι βιβλίο ήταν;
Ένα ρομαντικό. Και άλλαξε τη ζωή μου! Από αυτό το βιβλίο έγινα αναγνώστης και έκτοτε η ζωή μου σχετίζεται με τα βιβλία.
Τι δυσκολίες αντιμετωπίσατε στην προσπάθειά σας να διαδώσετε τα βιβλία;
Υπήρχαν πολλά προβλήματα... Μην ξεχνάτε ότι η Αιθιοπία είναι μια από τις φτωχότερες χώρες στον κόσμο. Δεν είναι εύκολο να δημιουργήσεις μια νοοτροπία αναγνώστη γιατί ο κόσμος εκεί δεν διαβάζει βιβλία. Ακόμη και οι μορφωμένοι. Παράλληλα δεν υπάρχουν πολλά βιβλία στη χώρα, οπότε πώς θα μπορούσε να γίνει μια βιβλιοθήκη;
Έζησα από το 1982 στις ΗΠΑ και έγινα βιβλιοθηκονόμος και εκεί μου γεννήθηκε η ιδέα να επιστρέψω στην πατρίδα μου γιατί ένιωθα θλίψη που τα παιδιά στις ΗΠΑ έχουν τόσα βιβλία για να διαβάζουν ενώ στη χώρα μου δεν υπάρχουν βιβλία.
Φανταστείτε ότι στη Δημοτική Βιβλιοθήκη του Σαν Φρανσίσκο όπου έμενα, υπάρχουν βιβλιοθήκες που έχουν βιβλία σε όποια γλώσσα κι αν θελήσει κανείς: στα ελληνικά, τα ιταλικά τα γερμανικά, τα φινλανδικά, στα δανικά, στα χίντου! Αλλά όχι στα αιθιοπικά… Μου έδωσαν λεφτά να αγοράσω αιθιοπικά βιβλία, αλλά δεν μπορούσα να βρω τα βιβλία, γιατί κανείς δεν τα είχε γράψει. Ούτε καν αυτοί που ήταν μορφωμένοι. Πόσο μάλλον να γράψει κανείς βιβλία για παιδιά...
Οπότε σκέφτηκα ότι έπρεπε να αλλάξω αυτή την κατάσταση. Στα νεανικά μου χρόνια ήθελα να έχουμε δημοκρατία στην Αιθιοπία, να αλλάξω την κοινωνία. Όταν ήμουν νέος ήθελα να κάνω επαναστάσεις, αλλά τώρα λέω πως θέλω να κάνω επανάσταση με το να παρέχω βιβλία στα παιδιά, με το να μάχομαι κατά του αναλφαβητισμού. Αυτό θα οδηγούσε και σε μια μόνιμη αλλαγή στον τρόπο διδασκαλίας.
Πότε γυρίσατε στην Αιθιοπία;
Το 2002.
Πόσο διαφορετικά ήταν τα πράγματα και πόσο έχει αλλάξει σήμερα η χώρα;
Υπήρχαν κάποιες αλλαγές… Η δικτατορία που εγώ μαχόμουν εναντίον της στα νιάτα μου είχε πλέον φύγει… Είχε έρθει εν τω μεταξύ μια άλλη δικτατορία που μετά έφυγε κι αυτή και τώρα έχουμε μια άλλη κυβέρνηση η οποία υπόσχεται ότι θα αλλάξει τα πράγματα και θα λύσει πολλά προβλήματα. Η δική μου συνεισφορά στο να βοηθήσω την πατρίδα μου συνίστατο στο να φέρω βιβλία, να φέρω τη λογοτεχνία κυρίως στα παιδιά. Γιατί οι μεγαλύτεροι θα εκτιμούσαν ενδεχομένως τη λογοτεχνία, όμως τα παιδιά θα ήταν αυτά που ενθουσιάζονταν. Και όσο περισσότερο διαβάζουν, τόσο το μυαλό τους ανοίγει.
Οι ιστορίες που υπάρχουν στην χώρα σας δεν έχουν καταγραφεί;
Υπάρχουν κάποιες που έχουν καταγραφεί, αλλά δεν ήταν τόσες πολλές, ειδικά σε σχέση με άλλες αφρικανικές χώρες. Η Αιθιοπία υστερεί κατά πολύ.
Πολλά όμως δεν χάθηκαν έτσι;
Ναι δυστυχώς. Έχουμε έναν από τους πιο αρχαίους πολιτισμούς. Η ιστορία μας πηγάζει από τα βάθη των αιώνων. Είχε συνδέσμους με τον ελληνικό πολιτισμό. Σε μνημεία μας υπάρχουν ελληνικές επιγραφές. Αυτό είναι κάτι που έχει χαθεί. Τώρα τι πρέπει να κάνουμε; Νομίζω το πιο σημαντικό είναι η εκπαίδευση. Εκεί πρέπει να εστιάσουμε.
Ήρθατε εδώ για την 8η ΔΕΒΘ. Πείτε μας δυο λόγια για την συμμετοχή σας στην έκθεση.
Είναι πολύ ευχάριστο που με κάλεσαν. Έχω πάει σε εκθέσεις σε πολλές χώρες, αλλά εδώ είναι κάτι το ξεχωριστό. Πριν λίγα χρόνια είχα γνωρίσει τον Ευγένιο Τριβιζά σε μια έκθεση βιβλίου στη Σουηδία και γίναμε φίλοι. Λόγω δικής του σύστασης με κάλεσαν εδώ στην ΔΕΒΘ. Η δουλειά μου στην Αιθιοπία μπορεί να είναι γνωστή παγκοσμίως, όμως και η γνωριμία μου με τον Τριβιζά βοήθησε στο να έρθω εδώ.
Προσωπικά θεωρώ ότι με την επίσκεψή μου στη χώρα σας θα μάθω για τους Ελληνες συγγραφείς, για την ελληνική λογοτεχνία και ποίηση, για τους δύο Ελληνες που κέρδισαν Νόμπελ κλπ. Είναι κάτι το πολύ διαφωτιστικό. Μπορώ να μάθω από την όλη εμπειρία, να πάρω κάτι πίσω στην Αιθιοπία και μελλοντικά να βγει κάτι από αυτό.
Στην Ελλάδα η κυβέρνηση έχει κόψει επιχορηγήσεις στις βιβλιοθήκες μέσα στο γενικό πλαίσιο περικοπών λόγω της οικονομικής κρίσης. Πώς μπορούμε να αντισταθούμε και να διατηρήσουμε ή ακόμη και να βελτιώσουμε το επίπεδο που επικρατεί δεδομένου ότι πολλές βιβλιοθήκες κινδυνεύουν να κλείσουν ή υπολειτουργούν;
Είναι κάτι το λυπηρό και συμβαίνει και σε άλλες χώρες. Ακόμη και στις ΗΠΑ κάθε φορά που υπάρχει ένα οικονομικό πρόβλημα κόβουν χρήματα από τις βιβλιοθήκες. Νομίζω ότι είναι λάθος. Οι βιβλιοθήκες παρέχουν κοινωνικές υπηρεσίες, ιδιαίτερα σε κοινωνίες που δεν έχουν πολλούς πόρους. Είναι σημαντικό οι κυβερνήσεις να διατηρήσουν τις χρηματοδοτήσεις τους σε αυτές.
Και με ποιο τρόπο μπορεί κανείς να καταπολεμήσει τον αναλφαβητισμό;
Να παρέχει βιβλία, δασκάλους και να ενημερώνει οργανισμούς όπως η Unesco να στηρίξουν το έργο κατά του αναλφαβητισμού στην Αιθιοπία, σε άλλες αφρικανικές χώρες και όπου αλλού είναι ανάγκη.
Η μόρφωση είναι το πιο σημαντικό εργαλείο για να πολεμήσεις την φτώχεια, τον αναλφαβητισμό, τις αρρώστιες την έλλειψη δημοκρατίας ή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Οι άνθρωποι που είναι μορφωμένοι είναι απελευθερωμένοι στον τρόπο που βλέπουν τον κόσμο και στη σχέση τους με άλλους ανθρώπους. Και οι εγγράμματες κοινωνίες έχουν κάποια αίσθηση αυτο-αξιοπρέπειας. Γενικά πιστεύω πως τα γράμματα και η λογοτεχνία βοηθούν τις κοινωνίες να πολεμήσουν τα προβλήματά τους.
Ποιος είναι ο αγαπημένος σας συγγραφέας;
Πριν από χρόνια ήταν ο Αμερικανός James Michener. Είχα διαβάσει τα περισσότερα βιβλία του και μου άρεσαν. Τώρα έχω πολλούς αγαπημένους συγγραφείς.
Τι διαβάζετε αυτό το διάστημα;
Διαβάζω ένα αιθιοπικό βιβλίο για την ιστορία του επαναστατικού στρατού της χώρας.
Θα διαβάσετε ελληνικά βιβλία;
Τα βιβλία των αρχαίων κλασσικών του Ομήρου, η ιστορία του Τρωικού Πολέμου κλπ είναι τα μοναδικά που έχω διαβάσει. Δεν ξέρω πολλά για την σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία.
Το πρόγραμμα του Γκ. Γιοάνες στη Θεσσαλονίκη
Ο Γκεμπρεγκεόργκις Γιοάνες θα συνομιλήσει σήμερα στις 21.00- 22.00 με τον Ευγένιο Τριβιζά στην Παιδική Γωνιά της 8ης Διεθνούς Εκθέσεως Βιβλίου Θεσσαλονίκης. Αύριο το μεσημέρι (13.00-14.00) θα παρουσιάσει στην ημερίδα «Βιβλίο και Εκπαίδευση. Τι πρέπει να αλλάξει;» το έργο του κατά του αναλφαβητισμού και υπέρ της διάδοσης της φιλαναγνωσίας στην Αιθιοπία (η εκδήλωση θα γίνει στο Συνεδριακό Κέντρο Νικόλαος Γερμανός).
