">
του Γιώργου Παπαδημητρίου
Προ δύο περίπου εβδομάδων, με μία λιτή και συγκεχυμένη ανακοίνωση το Υπουργείο Πολιτισμού ανακοίνωσε το (προμελετημένο) κλείσιμο του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου (Ε.Κ.ΕΒΙ.), το οποίο είχε ιδρυθεί το 1994. Ο αναπληρωτής Υπουργός Πολιτισμού Κώστας Τζαβάρας, στην εορταστική συνέντευξη τύπου που οργανώθηκε για τη σωτηρία της Ελλάδας από ένα ακόμη αιμοσταγή φορέα που κατάτρωγε τα δημοσιονομικά της σωθικά, δήλωσε μέσα στις άκρες τα εξής: Α) Ότι η απόφαση δεν πάρθηκε «ε θερμώ», αλλά ότι ήταν ήδη ειλημμένη από το Υπουργείο Διοικητικής Μεταρρύθμισης και ότι το Υπουργείο Πολιτισμού απλώς συνηγόρησε. Ευτυχώς υπήρξε αυτή η καθοριστική διευκρίνιση, διότι το ζητούμενο σε μία κυβερνητική απόφαση δεν είναι αν είναι σωστή ή λανθασμένη αλλά το αν πάρθηκε στα «θερμά» ή στα «ψυχρά», Β) Ότι ο ίδιος δεν είναι δέσμιος κανενός κόμματος. Θα ήταν σαφώς λιγότερο προβοκατόρικο να δήλωνε πως είναι ο Μπάτμαν. Γ) Ότι το Υπουργείο Πολιτισμού θα εξετάσει τις πιθανότητες συγχώνευσης διάφορων φορέων, χωρίς να αποκλείει ρητά τη φημολογούμενη συγχώνευση της Εθνικής Πινακοθήκης με το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. Εξαιρετική ιδέα, η οποία καλό θα ήταν να εφαρμοστεί και στους αρχαιολογικούς χώρους. Φερ’ ειπείν, θα μπορούσαν να συγχωνευτούν η Ακρόπολη με τη Δήλο. Δ) Απαρνήθηκε τον χαρακτηρισμό «διώκτης του βιβλίου» που προφανώς του έχει αποδοθεί αναίτια και ουρανοκατέβατα από ανίερους κύκλους που υποδαυλίζουν τη σταθερότητα της χώρας και Ε) κότσαρε και μία ρήση του διάσημου φιλόσοφου, κοινωνιολόγου και πολιτικού στοχαστή Ζαν Μποντριγιάρ, έτσι για να αποδείξει πως δεν είναι τυχαίος ο υπουργικός θώκος που έχει καταλάβει.
Το κλείσιμο του Ε.ΚΕ.ΒΙ. και ο τρόπος με τον οποίο διεκπεραιώθηκε -πέρα από καταφανώς δυσάρεστη είδηση για τον εγχώριο κόσμο του βιβλίου- είναι μιας πρώτης τάξης αφορμή για περαιτέρω στοχασμούς και συνειρμούς. Είναι μια ευκαιρία να αναρωτηθούμε πώς αντιμετωπίζεται αυτό που ονομάζουμε «πολιτισμός» στη χώρα που με κάθε ευκαιρία διαφημίζει πως είναι κοιτίδα του. Αρχικά, ας αναλογιστούμε την προβολή που έτυχε η συγκεκριμένη είδηση. Μηδαμινή στους τηλεοπτικούς δέκτες, μικρή στις εφημερίδες ευρείας κυκλοφορίας και την παρτίδα έσωσαν το διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όχι για κανένα άλλο λόγο αλλά επειδή εκεί κυκλοφορούν όλες οι πιθανές και απίθανες ειδήσεις. Όσο για την επονομαζόμενη «κοινή γνώμη», ακόμη κι αν υποθέσουμε πως υπήρχαν αρκετοί ενήμεροι συμπολίτες μας, οι αντιδράσεις της συντριπτικής πλειονότητας αυτών αναμενόμενα κυμαίνονται στο ακόλουθο φάσμα: Από το «άντε λουκέτο και γρήγορα, αρκετά έφαγαν, τέρμα η μάσα (;)» μέχρι το «καλά εδώ ο κόσμος καίγεται, με βιβλία και πολιτισμούς θα ασχολούμαστε;». Οι παραπάνω φράσεις θα ειπωθούν φυσικά με το πατροπαράδοτο στιλάκι που ακροβατεί ανάμεσα στην αγανάκτηση και τη μαγκιά. Τι σημαίνει λοιπόν πολιτισμός για τους κυβερνώντες αλλά και για τους κατοίκους της Ελλάδας;
Καταρχήν μπορούμε με σιγουριά να πούμε τι δεν σημαίνει πολιτισμός στη χώρα μας. Δεν σημαίνει ιδανική ευκαιρία για προβολή και έσοδα. Σιγά μην πέσουμε στη παγίδα αυτών των χαζών Ευρωπαίων που αντλούν τεράστια κέρδη από φεστιβάλ, εκ των οποίων μάλιστα πολλά είναι συχνά κατώτερου επιπέδου από τα αντίστοιχα εγχώρια, όπως το Φεστιβάλ Αθηνών, το κινηματογραφικό της Θεσσαλονίκης, του χορού της Καλαμάτας κ.α.. Επιπλέον, σιγά μην πιαστούμε κορόιδα και προσελκύσουμε ξένους αρχαιολόγους, ερευνητές και ακαδημαϊκούς αρχαιολογίας και βυζαντινολογίας. Δεν τους θέλουμε, αφού δεν ξέρουν από αυτά. Συν τοις άλλοις, έχουμε και τους δικούς μας άνεργους αρχαιολόγους και ιστορικούς, οι οποίοι άκουσον άκουσον επέλεξαν να γίνουν αρχαιολόγοι και ιστορικοί στην Ελλάδα, πού ακούστηκε τέτοια χαζομάρα, μπα σε καλό τους… Αφού διασαφηνίστηκαν τα παραπάνω, προχωρούμε τώρα στο τι θεωρείται πολιτισμός στην Ελλάδα. Πολιτισμός θεωρείται να κομπάζεις σα γύφτικο σκεπάρνι για περασμένα μεγαλεία, τα οποία δεν είχες ποτέ την ικανότητα ή τη θέληση να γνωρίσεις και να μελετήσεις. Ένα στοκ από αετώματα και κούρους, μία συλλογή από κολώνες και εδώλια που τα λογίζουμε ως τρόπαια. Ένα περήφανο γαλόνι που μεταβιβάζεται υποχρεωτικά από γενιά σε γενιά με βάση το κληρονομικό δίκαιο. Μία αξιοσημείωτη και χαριτωμένη συνήθεια κάποιου ολότελα μακρινού παρελθόντος. Υπεράνω όλων όμως, πολιτισμός στη σύγχρονη Ελλάδα είναι η άρνηση όλων των προφανών. Ότι δηλαδή ο πολιτισμός είναι μία ζώσα και εξελισσόμενη πραγματικότητα. Ότι πολιτισμός είναι το πώς αξιοποιούμε το παρελθόν, το πώς βελτιώνουμε το παρόν, το πώς οραματιζόμαστε το μέλλον. Ότι πολιτισμός είναι το πώς σκεφτόμαστε, φερόμαστε, πράττουμε όλοι μας κάθε μέρα της ζωής μας, σε κάθε έκφανση αυτής. Ότι ο πολιτισμός είναι κάτι άγνωστο για το τωρινό μας λεξιλόγιο και για τον τωρινό μας τρόπο ζωής.
