">
Πριν τις κλούβες, την ίδια επένδυση προάσπισαν ποικιλοτρόπως το δίπτυχο των κυβερνήσεων της χώρας μας και των ΜΜΕ
του Γιώργου Παπαδημητρίου
Κλούβες απέκλεισαν την Ιερισσό για να προασπίσουν την επένδυση της Ελληνικός Χρυσός. Πριν τις κλούβες, όμως, την ίδια επένδυση προάσπισαν ποικιλοτρόπως το δίπτυχο των κυβερνήσεων της χώρας μας και των ΜΜΕ. Τα ίδια ΜΜΕ που ακόμη και σε μέρες σαν την χθεσινή, με τις Σκουριές να κυριαρχούν στην επικαιρότητα, θεωρούν την αναλυτική και σε βάθος αναδρομή στα όσα έχουν προηγηθεί στο φλέγον αυτό ζήτημα, απαγορευμένη. Διότι εδώ και πολλά χρόνια, ακριβώς κάτω από τη μύτη μας μαίνεται ένας ακήρυχτος πόλεμος με πάμπολλες αθέατες πτυχές. Ο πόλεμος του χρυσού στη Χαλκιδική.
Αν δεν έχετε την παραμικρή ιδέα περί των όσων διαδραματίζονται στη γειτονιά μας, μην νιώσετε έκπληξη ή απορία. Το μακρινό 2003, τα μόνα καυτά ζητήματα για τη χώρα μας ήταν οι δηλώσεις του Ζακ Ρογκ και τα δημοσιεύματα ξένων εφημερίδων σχετικά με τον βαθμό ετοιμότητάς μας για τους επερχόμενους Ολυμπιακούς Αγώνες. Αντιστοίχως, οι πολίτες του τόπου αυτού δεν καταδέχονταν να σπαταλήσουν φαιά ουσία για θέματα ευρύτερου κοινωνικού ή πολιτικού προβληματισμού. Βρίσκονταν υπό την επήρεια του μεθυστικού τραγουδιού των Σειρήνων για το «όραμα της ισχυρής Ελλάδας». Τώρα που φαντάζει κακόγουστο το ανέκδοτο μιας καθημαγμένης χώρας που περνιόταν και για ισχυρή, ίσως να ασχοληθούμε και με τίποτα σοβαρό.
Όπως δηλαδή και το ζήτημα των μεταλλείων της Χαλκιδικής. Η ύπαρξη ορυκτού πλούτου στις περιοχές αυτές δεν είναι καινούργια είδηση. Η εκμετάλλευση των κοιτασμάτων χρονολογείται από αρχαιοτάτων χρόνων και αποτέλεσε μάλιστα μία από τις κυριότερες αιτίες άνθισης επί βασιλείας Φιλίππου Β’ και Αλεξάνδρου Γ’. Σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες μελέτες, στο υπέδαφος του δάσους των Σκουριών υπάρχουν ποσότητες χαλκού και χρυσού, οι οποίες σύμφωνα με τις τωρινές χρηματιστηριακές τιμές των δύο μετάλλων αξίζουν 12 δις δολάρια.
Σε αυτό το σημείο, αξίζει να γίνει μία κατατοπιστική διευκρίνιση. Η εποχή στην οποία ζούμε θα μπορούσε κάλλιστα να ονομαστεί η «εποχή του κοπανιστού αέρα». Η εικονική οικονομία υπερκαλύπτει και καταπίνει την πραγματική, δημιουργώντας τεράστια κενά αέρος, τα οποία αποτελούν την ιδανική δίοδο για την εξασφάλιση αμύθητων κερδών για πολύ λίγους και εκλεκτούς. Όπως ακριβώς δηλαδή το εικονικό χρήμα που κυκλοφορεί είναι υπέρ-πολλαπλάσιο του πραγματικού τυπωμένου, έτσι και το ποσοστό του χρυσού που εξορύσσεται και έχει όντως χρηστική αξία σε οποιονδήποτε τομέα δεν ξεπερνά το πενιχρό 10%. Ο χρυσός εμπίπτει στους κανόνες της σύγχρονης οικονομίας και θεωρείται πολύτιμος ακριβώς χάρη στην «ανύπαρκτη» χρηματιστηριακή του αξία. Μιλώντας με νούμερα, ο εικονικός χρυσός που κυκλοφορεί στις διεθνείς χρηματοπιστωτικές αγορές είναι 7πλάσιος από την ποσότητα χρυσού που έχει όντως εξορυχθεί στον πλανήτη μας!
Κλείνοντας την παρένθεση, επιστρέφουμε στα δικά μας. Το πρώτο σκέλος των αντιδράσεων για τα μεταλλεία και τη λειτουργία τους αφορά την καταστροφή του περιβάλλοντος. Ορισμένες από τις ολέθριες συνέπειες στον φυσικό πλούτο της περιοχής δεν αμφισβητούνται καν από τους επικεφαλής του όλου project. Το δάσος θα αποψιλωθεί δραστικά σε ορισμένα του σημεία. Μεγάλο ποσοστό των υδάτινων πόρων της περιοχής θα στραγγιχτεί προκειμένου να καταστούν εφικτές οι εργασίες σε «στεγνές» συνθήκες. Διάφορα γειτονικά χωριά θα αναγκαστούν να αναπνέουν σε καθημερινή βάση μολυσμένο αέρα. Λύματα και απόβλητα θα καταλήγουν στη θάλασσα. Ακόμη σοβαρότεροι κίνδυνοι ελλοχεύουν στην περίπτωση που α) χρησιμοποιηθεί κυάνιο στην όλη διαδικασία εξόρυξης και επεξεργασίας των μεταλλευμάτων και β) υπάρξει κάποιο ατύχημα στα φράγματα που θα κατασκευαστούν.
Το αντεπιχείρημα όσων τάσσονται υπέρ της επένδυσης είναι ότι μέσα από τη διαδικασία στάθμισης οφέλους και ζημίας, η πλάστιγγα γέρνει υπέρ του πρώτου. Η πολυπόθητη «ανάπτυξη» δεν είναι εξάλλου το ζητούμενό μας; Ο διαθέσιμος χώρος δεν μας επιτρέπει να εστιάσουμε στον βαθμό κατά τον οποίο έχει αλλοιωθεί η έννοια της «ανάπτυξης» στην εποχή παντοκρατορίας του νέο-φιλελευθερισμού. Στο βωμό της «ανάπτυξης» έχουν διαπραχθεί σε όλα τα μήκη και πλάτη της Γης τα τελευταία χρόνια ανυπολόγιστες καταστροφές, ενορχηστρωμένες από συμφέροντα που διόλου έχουν την οποιαδήποτε ανάπτυξη κατά νου.
Στην παρούσα φάση πάντως, στη Χαλκιδική βρίσκεται σε εξέλιξη ένας άτυπος εμφύλιος. Από τη μία πλευρά του στρατοπέδου, όσοι αντλούν οφέλη από την όλη υπόθεση, με προεξάρχοντες τους πέραν πάσης αμφιβολίας σκληρά και ανθυγιεινά εργαζόμενους στις υπόγειες στοές. Από την άλλη πλευρά του ρινγκ, όσοι αντιδρούν στην καταφανή υποβάθμιση της ποιότητας ζωής τους και οι επαγγελματικοί κλάδοι που πλήττονται ανεπανόρθωτα από το επενδυτικό αυτό πλάνο (κτηνοτρόφοι, ψαράδες, γεωργοί, δασοκόμοι, ξενοδόχοι).
Το ζητούμενο του άρθρου δεν είναι να υποδαυλίσει διαχωριστικά μίση, παρόλο που η προσωπική μου θέση απέναντι στο ψευδεπίγραφο όραμα της βάρβαρης ανάπτυξης είναι μάλλον εμφανής. Ωστόσο, αντιλαμβάνομαι πλήρως την ανάγκη διάφορων πολύπαθων και μαστιζόμενων επαγγελματικών ομάδων που επωφελούνται από το project να προασπίσουν τα συμφέροντά τους. Το ζητούμενο του άρθρου έγκειται λίγο παραπέρα. Στην πασιφανή διαπίστωση πως η εν λόγω «ανάπτυξη» επ’ ουδενί δεν καρπώνεται σε συλλογική κλίμακα από τη χώρα και τους κατοίκους της.
Το θέμα της αξιοποίησης των φυσικών πόρων της Ελλάδος είναι διαχρονικό και εν πολλοίς άλυτο. Έχουν φυσικά γραφτεί και αναπαραχθεί απίστευτες υπερβολές και γραφικότητες, αλλά σε περιπτώσεις όπως αυτή των μεταλλείων της Χαλκιδικής όντως υπάρχει και φωτιά πέρα από τον οφθαλμοφανή καπνό. Εύλογα λοιπόν, η αναγκαιότητα εκμετάλλευσης του ορυκτού μας πλούτου ακούγεται ως επαναλαμβανόμενο ηχογραφημένο μήνυμα τηλεφωνητή όσων ηγούνται της επενδυτικής αυτής πρωτοβουλίας. Ποια είναι όμως η αληθινή κατάσταση; Ποιος βγαίνει ωφελημένος από την όλη ιστορία; Εν τάχει ξεκινούμε με το ευτελές αντίτιμο με το οποίο το ελληνικό κράτος εκχώρησε τα δικαιώματα εκμετάλλευσης 317 χιλιάδων (!) στρεμμάτων στη Χαλκιδική στην εταιρία «Ελληνικός Χρυσός ΑΕ». Δράστης της συμφωνίας ο τότε Υφυπουργός Οικονομικών Χρήστος Πάχτας, ενώ το αντίτιμο το οποίο χαρακτηρίσαμε «ευτελές» ανήλθε στα 11 εκατομμύρια ευρώ.
Ευτελές λοιπόν, διότι είναι ένα πραγματικά αστείο νούμερο, σε σύγκριση με: α) την αξία των μεταλλευμάτων που υπολογίζεται, όπως αναφέραμε πρωτύτερα, στα 12 δις δολάρια, β) την αγοραία αξία των μεταλλείων που υπολογίστηκε σε μίνιμουμ 408 εκατομμύρια ευρώ από διεθνή οίκο αξιολόγησης και γ) τη σημερινή χρηματιστηριακή αξία των μεταλλείων που υπερβαίνει τα 2 δις ευρώ. Μέσα σε όλα αυτά, να προσθέσουμε πως το 2003, η εκμετάλλευση των κοιτασμάτων άνηκε στην καναδική πολυεθνική «TVX», η οποία εγκατέλειψε εσπευσμένα την επένδυσή της αφήνοντας όλους τους εργαζόμενούς της απλήρωτους και διατηρώντας το δικαίωμα της άρνησης καταβολής αποζημίωσης για τυχόν περιβαλλοντικές καταστροφές.
Πέρα όμως από το ιλαρό του αντιτίμου της αγοραπωλησίας, υπάρχει και το ακόμη πιο φαιδρό της διαδικασίας που ακολουθήθηκε. Η εταιρία «Ελληνικός Χρυσός ΑΕ» συστάθηκε 2 μόλις μέρες (!) πριν την υπογραφή της συμφωνίας, για την οποία προφανώς και δεν προκηρύχθηκε ποτέ δημόσιος διαγωνισμός. Η εν λόγω εταιρία ήταν στην ουσία ένα καμουφλάζ για τον αληθινό ωφελημένο της ιστορίας, την εταιρία «Άκτωρ» του Ομίλου Μπόμπολα. Οι κύριοι μέτοχοι τη εταιρίας «Ελληνικός Χρυσός ΑΕ», οι οποίοι είναι συμπτωματικά και μέτοχοι της εταιρίας «Άκτωρ» καρπώθηκαν σχεδόν 100 εκατομμύρια ευρώ από την πώληση της εταιρίας «Ελληνικός Χρυσός ΑΕ» στην πολυεθνική «European Goldfields».
Συνεχίζουμε. Η συγκεκριμένη πολυεθνική εξαγοράστηκε μετέπειτα από την «Eldorado Gold», στην οποία και ανήκει πλέον και των 95% των μετοχών της εταιρίας «Ελληνικός Χρυσός ΑΕ». Σα να μην φτάνουν όλα τα παραπάνω εκτρωματικά και για να είμαστε σίγουροι πως το ελληνικό Δημόσιο δεν θα ωφεληθεί ούτε στο ελάχιστο, σύμφωνα με τον ελληνικό Μεταλλευτικό Κώδικα, ο οποίος θεσπίστηκε από τη Χούντα (!) και ουδείς μπήκε ποτέ στον κόπο να τον αλλάξει, όποια εταιρία εκμεταλλεύεται μεταλλεύματα δεν υποχρεούται να καταβάλει εισφορές στο ελληνικό κράτος για την παραχώρηση των δικαιωμάτων εκμετάλλευσης…
Θα κλείσουμε με πρόσωπα, διότι αρκετά μιλήσαμε για εταιρίες. Πέρα από τον Χρήστο Πάχτα, ο οποίος προέβη στην αρχική επονείδιστη συμφωνία, καταλυτικό ρόλο στην όλη υπόθεση διαδραμάτισε και ο γνωστός μας Γιώργος Παπακωνσταντίνου. Ως γνωστόν, ο τέως ιθύνων νους της ελληνικής οικονομίας, μετά την άκρως επιτυχημένη θητεία του στους οικονομικούς θώκους, μετακόμισε στο ΥΠΕΚΑ. Από εκείνο το πόστο συνέχισε να διαγράφει λαμπρή πορεία. Αρχικά, μέσα σε 21 μόλις μέρες από την ανάληψη των καθηκόντων του, όχι μόνο πρόλαβε να μελετήσει την όλη υπόθεση εμπεριστατωμένα, αλλά έδωσε και το πράσινο φως για την έναρξη του νέου κύκλου εργασιών…
Έπειτα, ανέλαβε να ριχτεί με αυτοθυσία στη μάχη των ανυπεράσπιστων πολυεθνικών έναντι του λυσσαλέου και πανίσχυρου κοινού καλού. Διότι μέσα σε όλο αυτό το μπάχαλο, το πάντοτε αδέσμευτο από ανίερα συμφέροντα ελληνικό κράτος επιχορήγησε συμπληρωματικά την εταιρία «Ελληνικός Χρυσός ΑΕ» με το συμβολικό ποσό των 15 εκατομμυρίων ευρώ. Η Κομισιόν για κακή τύχη του ελληνικού κράτους παρενέβη, απεφάνθη πως η επιχορήγηση αυτή είναι αθέμιτη και αποφάσισε την επιστροφή της επιχορήγησης στο ελληνικό Δημόσιο. Σε αυτό το σημείο, επεμβαίνει ο Γιώργος Παπακωνσταντίνου ως άλλος deus ex machina, προσφεύγοντας κατά της απόφασης στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σε απλά λόγια, ένας υπουργός μιας χώρας προσέφυγε εναντίον κοινοτικής απόφασης που αποδίδει χρηματικά οφέλη στη χώρα του.
Η εφημερίδα Τύπος Θεσσαλονίκης έχει ασχοληθεί εκτενώς στο παρελθόν με το φλέγον ζήτημα των ορυχείων, καθώς και με τους αγώνες των κατοίκων στην περιοχή, που διαρκούν περισσότερα από 15 χρόνια. Η συγκεκριμένη καταγραφή της βρώμικης ιστορίας χρυσού είχε αρχικά δημοσιευτεί, δίχως τη νέα εισαγωγή, στις 2/2/2013.
