">
Η Στέλλα Καραπά, κλινική και κοινωνική ψυχολόγος, υποψήφια διδάκτωρ στο ΑΠΘ και εθελόντρια ψυχολόγος στο κέντρο, μίλησε στον «Τ.Θ.»
Εδώ και μήνες, η κακοποιημένη γυναίκα έχει βρει το καταφύγιο της στο Κέντρο Στήριξης Κακοποιημένων Γυναικών, το οποίο έχει δημιουργηθεί από συμπολίτες μας, που ήθελαν πολύ απλά και όμορφα να βοηθήσουν αυτήν την ομάδα γυναικών που υποφέρει σε όλη την Β. Ελλάδα. Το κέντρο βρίσκεται στην καρδιά της πόλης, στην οδό Εγνατία 38 στον 3ο όροφο και είναι ανοιχτό προς όλες τις γυναίκες. Η κ. Στέλλα Καραπά, κλινική και κοινωνική ψυχολόγος, υποψήφια διδάκτωρ στο ΑΠΘ και εθελόντρια (όπως όλα τα μέλη του κέντρου) ψυχολόγος στο κέντρο μίλησε στον «Τ.Θ.» για τα προβλήματα που αντιμετωπίζει αυτή η ομάδα γυναικών.
Παρατηρείται τα τελευταία χρόνια στη χώρα μας μια έξαρση στην κακοποίηση γυναικών. Που πιστεύετε ότι οφείλεται αυτό;
Γενικότερα σαν φαινόμενο υπάρχει εδώ και δεκαετίες. Ίσως τώρα τελευταία ποιο εύκολα μιλάνε οι κακοποιημένες γυναίκες και όλα τα κέντρα προσπαθούν να κάνουν μια τέτοια προσπάθεια για να υπάρχουν δομές που μπορούν να απευθυνθούν αυτές. Σίγουρα όμως και η υπάρχουσα κατάσταση, η οικονομική, η κοινωνική κατάσταση που βιώνει η χώρα, καθώς βλέπουμε καθημερινά ότι έχουμε ραγδαίες εξελίξεις στη χώρα, όπως και οι θεσμοί οικογένειας που υπήρχαν, οι κοινωνικοί δεσμοί οι πιο έντονοι, βλέπουμε ότι έχουν αρχίσει λίγο- λίγο να υποχωρούν. Επομένως όλα αυτά έχουνε βαθιές επιδράσεις και στην ίδια την οικογένεια και σε πολλές περιπτώσεις οδηγούν στην κακοποίηση.
Ακούτε συνέχεια για τέτοια περιστατικά;
Ναι δεχόμαστε καθημερινά κλήσεις για όλες τις μορφές κακοποίησης και δυστυχώς έχουμε μορφές κακοποίησης οι οποίες είναι χρόνιες απλά δεν υπήρχε νωρίτερα κάποιο μέρος να απευθυνθούν. Δηλαδή έχουν απευθυνθεί σε εμάς και γυναίκες που δέχονται κακοποίηση εδώ και δεκαετίες.
Και φοβόντουσαν όλα αυτά τα χρόνια να μιλήσουν ή δεν ήξεραν που να απευθυνθούν;
Και φοβόντουσαν, αλλά περισσότερο φοβόντουσαν πιο πολύ το αύριο. Όταν δηλαδή αυτό το αύριο δεν υπάρχει, δεν υπάρχει δηλαδή κάποιος να σε στηρίξει, δύσκολα παίρνεις την απόφαση να απευθυνθείς κάπου.
Οι γυναίκες είναι κάποιου μορφωτικού επιπέδου ή δεν παίζει ρόλο η μόρφωση στην κακοποίηση;
Είναι γυναίκες όλου του κοινωνικού φάσματος, γυναίκες που έχουν βγάλει μόνο το δημοτικό αλλά και γυναίκες μορφωμένες με ανώτατες σπουδές οι οποίες έχουν πέσει θύματα κακοποίησης.
Έχουν βιώσει κοινές εμπειρίες; Σας λένε τα ίδια;
Ανάλογα με το βαθμό κακοποίησης και τη μορφή του, κάθε περίπτωση είναι ξεχωριστή.
Υπήρχε κάποιο περιστατικό ακραίας μορφής κακοποίησης που αντιμετωπίσατε;
Θυμάμαι μια γυναίκα χαρακτηριστικά που είχε απόπειρες δολοφονίας. Προσπαθούσε να τη δηλητηριάσει, να την πνίξει και γενικότερα να την σκοτώσει ο σύζυγος της. Και τελικά διαπίστωσε πως δεν πήγαινε άλλο η κατάσταση και απομακρύνθηκε από αυτόν τον άνθρωπο.
Εθελοντές πολίτες υπάρχουν και θέλουν να προσφέρουν. Τι μπορούν να δώσουν στο κέντρο και κατ’ επέκταση σε αυτές τις γυναίκες;
Καταρχήν δεν έχουμε χρηματοδότηση από πουθενά, επομένως στηριζόμαστε εξολοκλήρου σε μέλη και δωρεές. Άρα το πρώτο πράγμα που ζητάμε είναι να γίνει κάποιος μέλος στο καταφύγιο. Από εκεί και πέρα, ο καθένας με την ειδικότητα του και μέσα από την δουλειά του ή από τις βοηθητικές ομάδες που κάνουμε, μπορεί να βοηθήσει. Είτε μέσω της ομάδας που κάνουμε για την ευαισθητοποίηση του κοινού, είτε με τη συμμετοχή του σε εκδηλώσεις. Επίσης συνεργαζόμαστε με γιατρούς οι οποίοι προσφέρουν δωρεάν τις υπηρεσίες τους, όπως και δικηγόροι οι οποίοι πληρώνονται με την κατώτερη αμοιβή που τους ορίζει ο δικηγορικός σύλλογος και προσφέρουν τις υπηρεσίες τους και επομένως ο καθένας μπορεί να βοηθήσει σε έναν χώρο ο οποίος είναι λειτουργικός, με όποιον τρόπο μπορεί. Εγώ βρίσκομαι στο κέντρο όποτε παρίσταται ανάγκη. Όλοι είμαστε εθελοντές στο καταφύγιο όπως και εγώ. Δυο με τρεις φορές την εβδομάδα τις αφιερώνω στο κέντρο.
Τι παρέχει το κέντρο στις κακοποιημένες γυναίκες;
Παρέχουμε ψυχολογική υποστήριξη το οποίο μεταφράζεται πρακτικά σε συνεδρίες, σε έναν αριθμό συνεδριών μια φορά την εβδομάδα. Υπάρχει η δυνατότητα της δωρεάν νομικής συμβουλευτικής από τους δικηγόρους που προαναφέραμε, αλλά δυστυχώς δεν μπορούμε να προσφέρουμε στέγαση. Το πρόβλημα είναι ότι δεν έχουμε ξενώνα, διότι υπάρχουν και περιπτώσεις γυναικών που χρειάζεται να φύγουν άμεσα από το σπίτι και αναγκαστήκαμε να καταφύγουμε σε άτυπους τρόπους όπως το να βρούμε ανθρώπους που διαθέτουν κάποιους χώρους δωρεάν, εντελώς άτυπα. Όπου και όπως μπορούμε, προσπαθούμε να βοηθήσουμε. Συνολικά στο κέντρο έχουμε αναλάβει πάνω από 150 περιστατικά. Από τη Θεσσαλονίκη ως επί το πλείστον αλλά έχουμε και περιστατικά από γειτονικές πόλεις, όπου δεν υπάρχουν κάποιες δομές εκεί οπότε αναγκάζονται και έρχονται στο κέντρο εδώ στην Θεσσαλονίκη.
Υπάρχουν βλέψεις για να δημιουργηθεί ξενώνας;
Από ότι πληροφορήθηκα και σε συνεργασία με την γενική γραμματεία νέας γενιάς υπάρχει κάποιο πρόγραμμα το οποίο τρέχει και από ότι έμαθα και ο δήμος Θεσσαλονίκης έχει λάβει τα κονδύλια για να στήσει και να στηρίξει έναν τέτοιο ξενώνα.
Με τι μεθόδους και τρόπους βοηθούν οι ψυχολόγοι αυτές τις γυναίκες;
Καταρχήν με αυτό το οποίο ξεκινάμε, διότι πρόκειται για μια πολύ ευαίσθητη ομάδα, πρόκειται για γυναίκες που είναι πολύ φοβισμένες, τρομοκρατημένες που δεν εμπιστεύονται εύκολα και αυτό είναι αρχικά πρόβλημα για την μεταξύ μας σχέση, δηλαδή μεταξύ ψυχολόγου και θύματος. Εμείς αυτό που προσφέρουμε εδώ είναι η απόλυτη εχεμύθεια, η απόλυτη ανωνυμία, η απόλυτη εμπιστοσύνη, δεν επικρίνουμε σε καμία περίπτωση, δεν πρόκειται να ρωτήσουμε ποτέ, το γιατί, το πώς, το που, το πότε, γιατί υπάρχουν πολλοί που ρωτάνε γιατί επιμένουν στην κακοποίηση γιατί δεν φεύγουν κι όμως πάντα υπάρχει ένας λόγος. Όπως το ότι δεν έχουν στήριξη από πουθενά. Επίσης υπάρχουν και πολλές μετανάστριες, οι οποίες είναι μόνες σε μια ξένη χώρα. Δυστυχώς στην Ελλάδα υπάρχει και μια έλλειψη οργάνωσης επομένως κανείς δεν ξέρει που να καταφύγει. Εμείς τις δίνουμε την στήριξη που χρειάζονται για να κάνουν το βήμα, όποιο και να είναι αυτό και όποιο θέλουν να είναι αυτό. Δεν είμαστε καθαρά μια φεμινιστική οργάνωση. Έχω δουλέψει και με ζευγάρια. Σκοπός μας δεν είναι να χωρίσουμε το ζευγάρι. Σκοπός μας είναι όπου υπάρχει θέληση και ο θύτης αναγνωρίζει ότι έχει πρόβλημα, να θεραπεύσουμε αυτά τα ζευγάρια. Έχουμε κάνει θεραπεία με τέτοια ζευγάρια και είναι μαζί πάρα πολύ καλά σήμερα με τα παιδάκια τους και λειτουργούν κανονικά χωρίς κανένα πρόβλημα.
Σύμφωνα με μια έρευνα στην χώρα μας, οι άντρες είναι σε μεγαλύτερο ποσοστό θύματα κακοποίησης, από ότι οι γυναίκες (λεκτικά, ψυχολογικά θύματα).
Υπάρχει έξαρση του φαινόμενου, είναι αλήθεια. Έχουμε δει και τέτοια περιστατικά, ειδικά στην έκθεση (ΔΕΘ), όπου είχαμε περίπτερο εκεί, ερχόντουσαν άντρες και μας ρωτούσανε αν υπάρχει και κάποιο αντίστοιχο κέντρο, για άντρες. Υπάρχει έξαρση του φαινομένου στους άντρες, ακριβώς επειδή υπάρχει μια αναδιάρθρωση των αξιών στην ελληνική κοινωνία όπου ισχύει το κλασικό πρότυπο, όπου φέρνει ο άντρας τα λεφτά στο σπίτι και επομένως αν χάσει τη δουλειά του χάνει και την ταυτότητα του και γίνεται θύμα κακοποίησης από τη σύζυγο. Αυτό συμβαίνει, αλλά δυστυχώς στη γυναίκα έχουμε και το πρόβλημα της σωματικής δύναμης. Έχουμε άλλες μορφές κακοποίησης και εκεί βέβαια, έχουμε πολλή διαφορετικές μορφές. Ως κέντρο ειδικευόμαστε στις γυναίκες, αλλά σαν ψυχολόγος προσωπικά μπορώ να προστατέψω και να συμβουλέψω και τους κακοποιημένους άντρες.
Τι θα συμβουλεύατε αυτές τις γυναίκες;
Εγώ αυτό που τις βοηθάω να κάνουν είναι να ξεκαθαρίσουν το παρελθόν, με το παρόν και το μέλλον. Να θέσουν τους στόχους που νομίζουν ότι είναι το καλύτερο για αυτές και να τις βοηθήσουμε να σταθούν στα πόδια τους και να πάρουν οποιαδήποτε απόφαση θέλουν, για το καλύτερο που θεωρούν για αυτές και όταν υπάρχουν και παιδιά και για τα παιδιά τους ενίοτε.
Κάποιες γυναίκες που έχουν την άνεση και την οικονομική και την κοινωνική, γιατί δεν εγκαταλείπουν την δυσάρεστη αυτή κατάσταση;
Πολλές φορές υπάρχει η θεωρία η λεγόμενη, της μαθημένης αβοηθησίας. Συνηθίζουν σε μια τέτοια καθημερινότητα. Χώρια που η κακοποίηση δεν είναι αυτή όπως τη σκεφτόμαστε και την έχουμε στο μυαλό μας. Υπάρχουν κάποια συγκεκριμένα στάδια. Μέχρι να φτάσουμε στο στάδιο του να είναι καθημερινή η κακοποίηση, υπάρχουν περίοδοι που υπάρχουν διαφωνίες για παράδειγμα, υπάρχει κλιμάκωση αυτής της περιόδου υπάρχει η περίοδος όπου έχουμε το περιστατικό της κακοποίησης και μετά υπάρχει μετά και μια περίοδος που τη λέμε χαρακτηριστικά την περίοδο του μελιού. Και έχουμε και τα «δεν θα το ξανακάνω», «ήταν ατύχημα, ήταν μια δύσκολη στιγμή», «μια άτυχη στιγμή δεν θα ξαναγίνει ποτέ, εγώ σ αγαπάω, έχουμε τα παιδιά μας» και οι γυναίκες συνηθίζουν σε αυτό, σε αυτήν την κατάσταση. Είναι μέρος της καθημερινότητας τους, μέχρι πλέον εκείνα τα χρόνια, αυτές οι περίοδοι χρονικά μειώνονται. Μπορεί δηλαδή στην αρχή να έχουμε 2 με 3 περιστατικά το χρόνο και μετά πλέον να περνάμε σε μια καθημερινότητα. Και αυτό εντείνεται αν υπάρχουν προβλήματα. Αν έχουμε προβλήματα κοινωνικά και οικονομικά ξεσπάμε ποιο εύκολα.
Γιατί πιστεύετε ότι οι άντρες καταφεύγουν στη βία;
Οι περισσότεροι, από την σχετική βιβλιογραφία και την σχετική μου εμπειρία, έχουν πρόβλημα και στην έκφραση συναισθημάτων και στην διαχείριση του θυμού τους. Αυτά είναι τα κυριότερα. Δεν έχουν μάθει να επικοινωνούν σωστά με τη σύζυγο ή τη σύντροφο, εκμεταλλεύονται την σωματική τους δύναμη ή δεν μπορούν να ελέγξουν τον εαυτό τους. Και δυστυχώς υπάρχουν και περιπτώσεις που φτάνουμε και στο έγκλημα. Είναι σημαντικό το ποσοστό των γυναικών που καταλήγει. Και σε μεγάλη ηλικία. Πρόσφατα στη Ροδόπη, συνέβη σε ένα ζευγάρι χρόνια παντρεμένο. Πολλές φορές πιστεύω σε αρκετά περιστατικά δεν υπήρξε θάνατος λόγω τύχης. Ότι δεν ήταν τόσο σοβαρά τα τραύματα. Επίσης έχουμε και πολλά άλλα προβλήματα υγείας εξαιτίας τη κακοποίησης.
Όταν υπάρχουν παιδιά μέσα στην οικογένεια τι γίνεται; Ποιος μπορεί να τα προστατέψει;
Συνήθως υπάρχουν κάποιες περιπτώσεις όπου δεν υπάρχει κακοποίηση ως προς τα παιδιά, δηλαδή οι σύζυγοι κακοποιούν μόνο τη γυναίκα. Σαφέστατα είναι άμεση κακοποίηση, γιατί τα παιδιά γίνονται μάρτυρες, στην κακοποίηση προς τη μητέρα, επομένως η κακοποίηση περνάει στα παιδιά. Σε ακραίες περιπτώσεις κακοποιούνται και τα παιδιά, από τον ίδιο άνθρωπο όταν συνήθως υπάρχουν προβλήματα με αλκοόλ, με ψυχοδραστικές ουσίες εκεί το πρόβλημα γίνεται ποιο έντονο. Αν υπάρχει κάποιος στο στενό περιβάλλον, όπως είναι συνήθως ο παππούς ή η γιαγιά, λίγο εξομαλύνεται η κατάσταση για τα παιδιά αλλά συνήθως μένουν απροστάτευτα, γιατί και οι ίδιες οι γυναίκες δεν μπορούν να διαχειριστούν το πρόβλημα για τον εαυτό τους επομένως αφήνουν απροστάτευτα και τα παιδιά σε μια τέτοια κατάσταση.
Τι προσφέρει το κέντρο
Τι παροχές προσφέρει το κέντρο σε μια κακοποιημένη γυναίκα;
Έρχεται σε εμάς μια γυναίκα η οποία αποφασίζει και παίρνει τηλέφωνο στο κέντρο και κλείνει ραντεβού με την κοινωνική λειτουργό, που κάνει την υποδοχή του περιστατικού και μαζί κρίνουμε και ρωτάμε για ποιο λόγο έχει έρθει και τι θέλει να κάνει, τι θέλει να αλλάξει. Αν είναι παντρεμένη υπάρχουν νομικά ζητήματα, οπότε την φέρνουμε σε επαφή με έναν δικηγόρο, με τον οποίο συζητά αυτού του τύπου τα θέματα για να δούμε αν υπάρχουν εκκρεμότητες σε αυτό το πεδίο, γιατί σε πολλές περιπτώσεις, υπάρχουν σημαντικές εκκρεμότητες. Από εκεί και πέρα την ενημερώνουμε για την ψυχολογική στήριξη που παρέχουμε, αν θέλει, γιατί πολλές απλά έρχονται για να ζητήσουν νομική συμβουλή. Υπάρχει και η κοινωνική λειτουργός, που προσπαθεί να τις φέρει σε επαφή με άλλες υπηρεσίες στην περίπτωση που εκκρεμούν και άλλα ζητήματα. Αν υπάρχουν παιδιά, τα οποία εμείς δεν μπορούμε να αναλάβουμε, ερχόμαστε σε επαφή με τις αντίστοιχες υπηρεσίες. Υπήρχαν περιπτώσεις για παράδειγμα, που η γυναίκα είχε διατροφικές διαταραχές και επομένως ήρθαμε σε επαφή με τις αντίστοιχες υπηρεσίες. Προσπαθούμε να έχουμε μια οργανωμένη προσπάθεια για να έχουμε και τα σωστά αποτελέσματα.
Τι έχει ανάγκη το κέντρο αυτή τη στιγμή;
Χρήματα σαφώς, αλλά πέραν των χρημάτων, από την αρχή είχαμε ξεκινήσει, χωρίς να έχουμε στήριξη από πουθενά. Επομένως όλο αυτόν τον χρόνο λειτουργούμε μόνοι μας. Μπορεί να είναι δύσκολο επειδή είμαστε μόνοι μας, αλλά αυτό το πρώτο που λέω εγώ είναι ότι πρέπει να υπάρχει ένας ξενώνας. Θεωρώ απαράδεκτο στην Ελλάδα του 2011 να μην υπάρχει ένας ξενώνας. Ο ξενώνας που θα πραγματοποιηθεί στο μέλλον θα είναι για 25 γυναίκες, που φανταστείτε, είμαστε 1,5 εκατομμύριο πληθυσμός. Ας έρθει κάποιος υπεύθυνος στη δική μου θέση και να πει σε μια γυναίκα που να πάει όταν υπάρχει τέτοιο θέμα. Είναι πολύ δύσκολα.
Πρέπει να έρθει κάτι οργανωμένο από την κεντρική εξουσία για να έχουμε αποτέλεσμα
Στην Αθήνα υπάρχει κάτι αντίστοιχο;
Υπάρχουν κέντρα. Αλλά στην Ελλάδα γενικότερα δεν υπάρχει σταθερότητα, που υπάρχει στο εξωτερικό. Ούτε δυστυχώς και σε αυτά τα κέντρα. Και να κάνουμε προγράμματα για 2 και 3 χρόνια δεν είναι λύση.
Λύση είναι να έχω μια μακρόχρονη πορεία, μια μακρόχρονη παρουσία. Ευτυχώς υπάρχουν κάποιοι ευαισθητοποιημένοι πολιτικοί και πολίτες στους οποίους στηριζόμαστε. Αλλά το κυριότερο είναι να έρθει κάτι οργανωμένο από την κεντρική εξουσία για να έχουμε αποτέλεσμα γιατί είναι αυτό που λέμε, ότι η κακοποίηση περνάει άμεσα στα παιδιά. Μαθαίνουν τα παιδιά σε αυτούς τους ρυθμούς και σε αυτές τις συμπεριφορές, τα ίδια παιδιά είναι που θα πάνε σε ένα σχολείο και θα δημιουργήσουν πρόβλημα τα ίδια παιδιά είναι που αύριο μεθαύριο θα γίνουν χρήστες και είναι αυτός ο κύκλος της βίας ο οποίος είναι τεράστιος και είναι ένα κοινωνικό πρόβλημα γενικευμένο και έτσι πρέπει να το βλέπουμε.
Στα χωριά και στα νησιά μας, δεν υπάρχουν κέντρα για να στηρίξουν αυτές τις γυναίκες. Τι γίνεται σε αυτές τις περιπτώσεις;
Υπάρχουν σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, ψυχολόγοι σε νοσοκομεία ή στα κέντρα υγείας που υπήρχαν. Στις περιπτώσεις που δεν υπήρχαν, αναγκάζονταν οι γυναίκες να καταφύγουν σε γειτονική πόλη
Οι γυναίκες που θεραπεύονται στο κέντρο αυτό ύστερα από κάποιο χρονικό διάστημα, υπήρχαν και περιπτώσεις που γύρισαν πίσω στον σύζυγο που τις κακοποιούσε;
Υπήρξαν περιπτώσεις που ήρθαν σε εμάς και επέστρεψαν. Οι περισσότερες όμως αισθάνθηκαν δυνατές και έκαναν αλλαγές στη ζωή τους και δεν επέστρεψαν. Αυτό σαφώς είναι πολύ ενθαρρυντικό και προσφέρει την μεγαλύτερη ανταπόδοση σε αυτό που κάνουμε. Αν γυρίσουν πίσω επαναλαμβάνονται όλα από την αρχή. Είναι κύκλος και δεν πρόκειται να αλλάξει. Είναι δύσκολο.
