">
Επιμέλεια ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΛΛΙΝΗΣ
Περίεργη τροπή παίρνει η μελέτη των επιστημόνων πάνω σε ένα νέο, μεταλλαγμένο στέλεχος της γρίπης των πτηνών (Η5Ν1), εφόσον ενώ δήλωναν έτοιμοι να δώσουν τα αποτελέσματα των ερευνών στη δημοσιότητα, ξαφνικά σταμάτησαν τις έρευνες τους. Οι συγκεκριμένες μελέτες είχαν εγείρει επιστημονικές αλλά και πολιτικές αντιδράσεις υπό τον φόβο ότι ο γενετικά τροποποιημένος ιός Η5Ν1, που μεταδίδεται εύκολα, μπορεί να «δραπέτευε» κατά λάθος ή σκοπίμως από το εργαστηριακό περιβάλλον, προοπτική που θα μπορούσαν να αξιοποιήσουν τυχόν βιο-τρομοκράτες.
Οι δυο ερευνητικές ομάδες των 39 ιολόγων (με επικεφαλής τον Ρον Φουσιέ του Ιατρικού Κέντρου του Πανεπιστημίου Εράσμους και Γιοσιχίρο Καβαόκα του Πανεπιστημίου του Ουισκόνσιν και του Τόκιο), με κοινή ανοικτή επιστολή τους προς τα επιστημονικά έντυπα Nature και Science, που επρόκειτο να δημοσιεύσουν τα πορίσματα των ερευνών, παρά τη δυσφορία τους για τις επικρίσεις που δέχτηκαν και τις θεωρούν εμπόδιο στην ελεύθερη και χρήσιμη για την ανθρωπότητα επιστημονική έρευνα, αναγνωρίζουν ότι πρέπει να υπάρξει ένα «μορατόριουμ» των σχετικών ερευνών. Ζητούν επίσης να διοργανωθεί ένα διεθνές φόρουμ που θα θέσει επί τάπητος την αξία και τους κινδύνους τέτοιου είδους μελετών, σύμφωνα με το BBC.
«Αντιλαμβανόμαστε ότι οι οργανισμοί και οι κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο χρειάζονται χρόνο για να βρουν τις καλύτερες λύσεις για τις ευκαιρίες και τις προκλήσεις που πηγάζουν από την έρευνα αυτή. Για να δώσουμε χρόνο γι' αυτές τις συζητήσεις, συμφωνήσαμε σε μια εθελοντική παύση επί 60 ημέρες οποιασδήποτε έρευνας αφορά τους άκρως παθογόνους ιούς Η5Ν1 της γρίπης και οδηγεί στη δημιουργία ιών που μεταδίδονται πιο εύκολα μεταξύ των θηλαστικών», αναφέρεται στην επιστολή. Ο θόρυβος ξεκίνησε όταν τον προηγούμενο μήνα η αμερικανική κυβέρνηση και οι επιστήμονες του Εθνικού Επιστημονικού Συμβουλίου για τη Βιοασφάλεια των ΗΠΑ (NSABB), σε μια τελείως ασυνήθιστη κίνηση μεταξύ επιστημόνων, ζήτησαν από τους ερευνητές να μη δημοσιεύσουν λεπτομέρειες των ερευνών τους, καθώς θα μπορούσαν να πέσουν σε λάθος χέρια ή να προκληθεί πανδημία.
Το Η5Ν1 και η περίπτωση πανδημίας
Το μη μεταλλαγμένο στέλεχος Η5Ν1 της γρίπης των πτηνών είναι ιδιαίτερα θανατηφόρο για τους ανθρώπους (έχουν πεθάνει περίπου το 60% των συνολικά 600 ατόμων που μολύνθηκαν), αλλά το πρόβλημα μέχρι στιγμής είναι περιορισμένο, επειδή η μετάδοσή του δεν είναι εύκολη από άνθρωπο σε άνθρωπο. Όμως η τελευταία έρευνα, που έγινε ακριβώς για να μελετηθούν έγκαιρα τυχόν ακόμα πιο επικίνδυνες μεταλλάξεις του ιού, ώστε να υπάρξει η κατάλληλη προετοιμασία, οδήγησε ακριβώς στη δημιουργία στα εργαστήρια ενός γενετικά τροποποιημένου στελέχους του ιού, το οποίο μεταδίδεται με μεγάλη ευκολία. Αν αυτό το στέλεχος έβρισκε διέξοδο στο περιβάλλον, τότε ο κίνδυνος πανδημίας θα ήταν άμεσος. Τα δύο επιστημονικά περιοδικά θα δημοσιεύσουν σε περικομμένη μορφή τις σχετικές έρευνες, καθώς, όπως το έθεσε ένας αμερικανός αξιωματούχος, «δεν χρειάζεται ο καθένας να ξέρει πώς να φτιάχνει ένα θανατηφόρο ιό». Όμως υπό συζήτηση βρίσκεται ακόμα με ποιόν τρόπο τα πλήρη στοιχεία των δύο ιολογικών μελετών θα φθάσουν στα χέρια των «υπεύθυνων» επιστημόνων. Τα δύο περιοδικά και οι εμπλεκόμενοι ερευνητές συμφώνησαν στην περικοπή των δημοσιεύσεων με τον όρο ότι θα υπάρξει ένας μηχανισμός μέσω του οποίου η επιστημονική γνώση από τις δύο μελέτες θα διαχυθεί στους ανά τον κόσμο ερευνητές σε θέματα γρίπης. Η δημιουργία αυτού του μηχανισμού, υπό διεθνή εποπτεία, βρίσκεται ήδη στα σκαριά με την εμπλοκή της αμερικανικής κυβέρνησης και του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ).
Θα συζητηθεί το θέμα το Φεβρουάριο
Στην κοινή επιστολή τους, οι ερευνητές τονίζουν ότι η επαύξηση της επιστημονικής γνώσης για τα πιο μολυσματικά στελέχη του ιού, πριν συμβεί στην φύση η μετάλλαξη, είναι ζωτικής σημασίας για τη δημόσια υγεία και για την αποτροπή μιας πανδημίας. Όμως άλλοι επιστήμονες εμφανίζονται πιο επιφυλακτικοί για το κατά πόσο τα επιστημονικά εργαστήρια που διεξάγουν τέτοιες έρευνες έχουν πραγματικά το αναγκαίο επίπεδο βιο-ασφάλειας (σήμερα γίνονται σε εργαστήρια με επίπεδο 3, ενώ ορισμένοι ζητούν να γίνονται πλέον στο επίπεδο 4, όπου οι ερευνητικές εγκαταστάσεις προσφέρουν την μέγιστη ασφάλεια).
Τον Φεβρουάριο, στο πλαίσιο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, αναμένεται το ζήτημα να τεθεί σε διάλογο μεταξύ των επιστημόνων. Η διεθνής επιστημονική κοινότητα έχει χωριστεί σε δύο στρατόπεδα: σε όσους πιστεύουν ότι τέτοιες έρευνες με στόχο την μετάλλαξη επικίνδυνων ιών δεν έπρεπε ποτέ να είχαν γίνει (και πολύ περισσότερο δεν έπρεπε να δημοσιευτούν) και σε όσους επιμένουν ότι αυτές οι έρευνες είναι ζωτικές για την ασφάλεια της ανθρωπότητας. Αναζητείται πλέον μια μέση οδός μέσα στους επόμενους δύο μήνες.
Πρωτοφανής διχασμός της επιστημονικής κοινότητας
Το συγκεκριμένο ζήτημα φαίνεται ότι έχει πυροδοτήσει συζητήσεις στην επιστημονική κοινότητα, που μοιάζει πιο διχασμένη από ποτέ. Ο Ron Fouchier, μικροβιολόγος που έκανε την έρευνα στο ιατρικό κέντρο του Erasmus, εξήγησε στους Times της Νέας Υόρκης γιατί σταμάτησε η έρευνα, γεγονός ιστορικά πρωτόγνωρο: «Είναι δυστυχές ότι έπρεπε να σταματήσουμε τις έρευνες λόγω της αμφισβήτησης που υπάρχει στην Αμερική. Εάν το είχαμε χειριστεί καλύτερα σε σχέση με τον Τύπο, ίσως να μην χρειαζόταν να σταματήσουμε. Στην Ολλανδία, που ενημερώσαμε γρήγορα και αποτελεσματικά τον Τύπο, τους πολιτικούς και το κοινό, είχαμε πολύ πιο παραγωγικό διάλογο». Ο Δρ. Fauci, επικεφαλής του διεθνούς Ινστιτούτου Αλλεργιών και μεταδιδόμενων ασθενειών, δήλωσε ότι δεν έχει ξαναδεί την επιστημονική κοινότητα τόσο διχασμένη και συνέστησε ψυχραιμία στις ερευνητικές ομάδες. Οι πληροφορίες που παράγονται μέσα από τέτοιες έρευνες είναι απαραίτητες για την αντιμετώπιση οποιοδήποτε βιο-κινδύνου, παραδέχεται ο γιατρός. Από την άλλη, ο Richard H. Ebright, μοριακός βιολόγος στο πανεπιστήμιο Rutgers, υποστηρίζει ότι η έρευνα για τέτοια ζητήματα έχει τεράστιο ρίσκο και η χρησιμότητα της είναι μικρή. Η διεθνής συζήτηση είναι μια πολύ καλή ιδέα, αλλά θα έπρεπε τα αποτελέσματα των ερευνών να είχαν προφυλαχτεί πολύ περισσότερο, για να μην πανικοβληθούν οι πολίτες από την ασυμφωνία μεταξύ των επιστημόνων. Οι τρεις επιστήμονες διαφώνησαν επίσης στο γεγονός οι έρευνες έγιναν σε επιστημονικά εργαστήρια με το αναγκαίο επίπεδο βιο-ασφάλειας. Ο Fouchier ανέφερε ότι το εργαστήριο του δεν είχε το τέταρτο απαιτούμενο επίπεδο, ο Fauci ότι ξέρει πολλά εργαστήρια που διεξήγαγαν έρευνες σε μικρότερο επίπεδο βιο-ασφάλειας και ότι το συγκεκριμένο επίπεδο είναι αρκετό και, τέλος, ο Ebright ότι όλες οι έρευνες θα έπρεπε να έχουν γίνει στο τέταρτο επίπεδο. Εν αναμονή του μορατόριουμ, λοιπόν.
