">
Του Σωτήρη Μπαμπατζιμόπουλου
Τη δεκαετία του 60 στην Πενσυλβανία σ’ ένα από αυτά τα πειράματα που σε κάνουν να αναρωτιέσαι για την ηθική τους και για το κατά πόσο διαφέρουν από τα αντίστοιχα που πραγματοποιήθηκαν σε… πειραματανθρώπους στα στρατόπεδα συγκέντρωσης παρατηρήθηκε κάτι εξόχως ενδιαφέρον. Σ ‘ ένα κλουβί στρίμωξαν κάμποσους σκύλους και ανά άτακτα χρονικά διαστήματα τους χτυπούσαν με μικρές δόσεις ηλεκτρικού ρεύματος. Όπως αναμενόταν, στην αρχή οι σκύλοι εξαγριώθηκαν και προσπάθησαν να βρουν μια διέξοδο. Μέχρι εδώ όλα καλά. Στη συνέχεια, όμως, και μετά από κάποιο χρονικό διάστημα η συντριπτική πλειοψηφία των σκύλων παραιτήθηκε και παρουσίασε συμπτώματα κατάθλιψης… Αποδεχόμενοι ή πεισμένοι πως δεν μπορούσαν να κάνουν τίποτα για να αλλάξει η κατάσταση, μαράζωσαν, «αποδέχτηκαν τη μοίρα τους», ατόνησαν, κουλουριάστηκαν, έκλαψαν και τα λοιπά. Μάλιστα, ακόμα κι όταν εκ των υστέρων τους δόθηκε μια διέξοδος, οι περισσότεροι από αυτούς απλώς έμειναν στη θέση τους. Το συγκεκριμένο φαινόμενο (το οποίο παρατηρείται και σε ανθρώπινες ατομικές και κοινωνικές συμπεριφορές) ονομάστηκε «learned helplessness» και αποδόθηκε στα ελληνικά ως «μαθημένη αβοηθητότητα», ενώ πατέρας του παραπάνω όρου θεωρείται ο Μάρτιν Σέλιγκμαν.
Όπου κλουβί τώρα βάλτε την Ελλάδα και όπου σκύλοι βάλτε εμάς. Ηλεκτρικό ρεύμα μπορεί να μην υπάρχει (ακόμα), αλλά υπάρχουν χίλια δυο άλλα ερεθίσματα, εσκεμμένα ή μη, που σαν μεταμφιεσμένο ηλεκτρικό ρεύμα μας χτυπάνε σε άτακτα χρονικά διαστήματα κάνοντάς μας να νιώθουμε αβοήθητοι, αμέτοχοι κι έρμαια των εξελίξεων που μας ποδοπατάνε. Τα μέτρα θα έρθουν και δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα για αυτό, η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι μονόδρομος και μαζί της πάει πακέτο η αφαίμαξη, ΠΑΣΟΚ και ΝΔ θα μας κυβερνάνε μέχρι να μας φάνε τα σκουλήκια, δεν υπάρχει τίποτα που να μπορούμε να κάνουμε, δεν έχουμε κανέναν έλεγχο, έλα μωρέ στην Ελλάδα τίποτα δεν αλλάζει, αυτή είναι η νοοτροπία μας κι εκτός των άλλων εμείς φταίμε για όλα αφού μαζί τα φάγαμε οπότε τώρα πρέπει να υποστούμε τις συνέπειες και να ζητήσουμε κι ευχαριστώ (αυτό είναι υποβοηθητικό ενοχικό σύμπλεγμα). Το αποτέλεσμα της μαθημένης αβοηθητότητάς μας είναι να πιστέψουμε πως δεν υπάρχει καμία διέξοδος, να δεχόμαστε παθητικά και μοιρολατρικά όλα τα μαστιγώματα, να μαραζώνουμε, να κάνουμε αχ και βαχ και να πέσουμε σε αυτήν την κατάσταση νιρβάνας που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε και «κοινωνική κατάθλιψη».
Η δική μας η παραίτηση είναι βούτυρο στο ψωμί αυτών που λαμβάνουν τις αποφάσεις ερήμην μας και όσο η συντριπτική πλειοψηφία μας σκύβει το κεφάλι (γιατί τι άλλο να κάνει; Δεν θα αλλάξει και τίποτα) τότε όχι μόνο δεν θα αλλάξει τίποτα, αλλά αντιθέτως θα παγιωθεί η μιζέρια και η ανέχεια ως μια νέα πραγματικότητα που θα μας εγκλωβίσει σαν να ζούσαμε σε κλουβί. Το αντίδοτο στην κατάθλιψη είναι η πράξη, η δράση, η ενέργεια. Το αντίδοτο στην προπαγάνδα της τηλεόρασης είναι το κόκκινο κουμπί που την κλείνει. Το αντίδοτο στον καναπέ είναι να σηκωθείς στα πόδια σου. Το αντίδοτο στη μοιρολατρία είναι να σταματήσεις να πιστεύεις δίχως κριτική σκέψη ό,τι μαλακία σου πλασάρουν.
