">
Συνέντευξη στο ΓΙΩΡΓΟ ΚΑΛΛΙΝΗ
Η άποψη ενός ψυχιάτρου πάνω στη μέθοδο της ύπνωσης είναι εξαιρετικά σημαντική, για να ολοκληρωθεί το παζλ της παρουσίασης της. Ο ψυχίατρος – ψυχοθεραπευτής και επίτιμος συνεργάτης ιατρείου διαταραχών του ύπνου και της εγρήγορσης, του Α.Π.Θ. Σταύρος Μπουφίδης απαντάει στις ερωτήσεις του «Τ.Θ.» και για την ύπνωση αλλά σχολιάζει και την έρευνα των σκανδιναβών επιστημόνων.
Πως ορίζει η ψυχολογία την ύπνωση; Υπάρχουν διαφορετικά είδη όπως θεραπευτική ή κλινική;
Ως σήμερα έχουν προταθεί αρκετοί ορισμοί για την Ύπνωση λόγω της πολυπλοκότητας του φαινομένου, αλλά και των διαφορετικών απόψεων των ερευνητών. Η ύπνωση είναι μία φυσιολογική κατάσταση συνειδητότητας που βρίσκεται ανάμεσα στην πλήρη εγρήγορση, την ονειρική κατάσταση και τον ύπνο. Τα κύρια χαρακτηριστικά της είναι η βαθιά νοητική και σωματική χαλάρωση η οποία προκαλείται τεχνητά από κάποιο άλλο άτομο ή από τον ίδιο τον υπνωτιζόμενο (αυτο-ύπνωση). Η ύπνωση επιτυγχάνεται μέσω της έντονης εστίασης της προσοχής και της αντίληψης σε κάποιο συγκεκριμένο σημείο το οποίο μπορεί να είναι εξωτερικό ή εσωτερικό, ή της εστίασης σε μία σκέψη, ιδέα, μνήμη, εικόνα, φανταστική δραστηριότητα, λέξη, φράση ή σωματική αίσθηση. Η ψυχοφυσιολογική κατάσταση κατά την ύπνωση χαρακτηρίζεται από ελάττωση ή και αναστολή της κριτικής ικανότητας – ή της λογικής - αυξημένη δεκτικότητα σε συστάσεις και παροτρύνσεις (υποβολιμότητα), δυνατότητα πρόσβασης σε ασυνείδητες μνήμες και συναισθήματα, καθώς και πρόσβαση σε ασυνείδητες πηγές αυτό-ανάπτυξης και αλλαγής. Αντίθετα απ’ ότι πολλοί πιστεύουν, η χαλάρωση, παρόλο που χρησιμοποιείται συνήθως στη θεραπευτική ύπνωση, δεν είναι απαραίτητη για να μπει ένα άτομο στην κατάσταση ύπνωσης. Η κλινική ύπνωση η οποία είναι επίσης γνωστή και ως θεραπευτική ή ιατρική ύπνωση ή κλινική υπνοθεραπεία, ονομάζεται η ψυχοθεραπεία που χρησιμοποιεί την ύπνωση σαν ένα ισχυρό και αποτελεσματικό εργαλείο θεραπείας. Η κλινική ύπνωση είναι ίσως η πιο παλιά γνωστή μορφή ψυχοθεραπείας.
Είναι αποδεκτή ως μέθοδος από τη διεθνή επιστημονική κοινότητα;
Ναι είναι αποδεκτή ως μέθοδος από την διεθνή επιστημονική κοινότητα. Η ύπνωση αυτή καθαυτή δεν αποτελεί θεραπεία, μπορεί όμως να χρησιμοποιηθεί αποτελεσματικά σε συνδυασμό με διάφορες ψυχοθεραπευτικές μεθόδους, όπως ψυχοδυναμικές, γνωσιακές, συμπεριφορικές, κλπ. Η χρήση της ύπνωσης επιταχύνει και αυξάνει σημαντικά την αποτελεσματικότητα αυτών των ψυχοθεραπειών. Υπάρχουν επίσης και μέθοδοι ή τεχνικές ψυχοθεραπείας οι οποίες έχουν αναπτυχθεί ειδικά για χρήση σε συνδυασμό με την ύπνωση, καθώς και τεχνικές υπνοθεραπείας οι οποίες βασίζονται αποκλειστικά στην υπνωτική υποβολή για την επίτευξη επιθυμητών αλλαγών στη συμπεριφορά του. Η ύπνωση χρησιμοποιείται στον έλεγχο του πόνου, στην κατάθλιψη, στις διαταραχές άγχους (π.χ. φοβίες, επεισόδια πανικού, μετατραυματική συνδρομή), στη διακοπή επιβλαβών συνηθειών, στις διατροφικές διαταραχές, στις ψυχοσεξουαλικές δυσλειτουργίες, στην ψυχοσωματική ιατρική και σε άλλα πολλά ψυχολογικά και ιατρικά προβλήματα. Η ύπνωση δεν είναι όμως πανάκεια άλλα μία συμπληρωματική τεχνική που ίσως βοηθήσει κάποιους ασθενείς να λύσουν κάποιο πρόβλημα. Στην Ελλάδα υπάρχουν ψυχίατροι και ψυχολόγοι που χρησιμοποιούν την ύπνωση.
Πως εξηγείται επιστημονικά η ύπνωση; Πως λειτουργεί ο ανθρώπινος νους κατά την ύπνωση;
Κατά τη διάρκεια της ύπνωσης επιβραδύνονται η αναπνοή και οι καρδιακοί ρυθμοί και συντελείται αλλαγή των εγκεφαλικών κυμάτων μ’ αποτέλεσμα το υποσυνείδητο να γίνεται ιδιαίτερα δεκτικό στις θετικές προτάσεις (υποβολές). Οι υποβολές είναι θετικές προτάσεις που δίνονται στο άτομο όταν αυτό έχει φτάσει σε βαθιά χαλάρωση, και από κει και πέρα διατηρούνται και μετά την ύπνωση, όταν η προσοχή του ατόμου επιστρέψει στους ρυθμούς του εξωτερικού του κόσμου. Κατά τη διάρκεια της ύπνωσης ο ασθενής ελέγχει τον εαυτό του και στην ουσία κάνει ο ίδιος την ύπνωση στον εαυτό του.
Πως σχολιάζετε την παραπάνω έρευνα; Μπορεί να αποδειχθεί μια ιδιαίτερη συνειδησιακή κατάσταση;
Ως σήμερα έχουν αποδειχθεί τρεις συνειδησιακές καταστάσεις: η εγρήγορση, ο ύπνος και το όνειρο. Μία έρευνα δεν είναι αρκετή ως απόδειξη άλλα ανοίγεται ένας δρόμος.
Ποια ήταν η θέση του Φρόυντ για την ύπνωση και τη θεραπεία των νευρώσεων;
Ο Φρόυντ παρατηρώντας τους ασθενείς να εισέρχονται σε κατάσταση ύπνωσης, άρχισε να αναγνωρίζει την ύπαρξη του υποσυνειδήτου. Δεν ήταν ο πρώτος που έκανε αυτή την παρατήρηση, ήταν όμως ο πρώτος που αναγνώρισε ότι το υποσυνείδητο είναι μια σημαντική πηγή της ψυχοποθολογίας. Εγκατέλειψε την ύπνωση γιατί σύμφωνα με τα λεγόμενά του θεωρούσε την ύπνωση «το ίδιο δύσκολη με τις άλλες ιατρικές μεθόδους» και τον εαυτό του ανεπαρκή ως προς την χρήση της. Η «ψυχανάλυση» προήλθε από τον «υπνωτισμό», περνώντας από τους ενδιάμεσους σταθμούς της «κάθαρσης» και της «υποβολής». Προκειμένου να ξεκλειδώνει τις απωθημένες αναμνήσεις, ο Φρόυντ επέλεξε τις τεχνικές του ελεύθερου συνειρμού και της ερμηνείας των ονείρων.
Πιστεύετε πως ο υπνωτισμός έχει συνδεθεί περισσότερο με το μεταφυσικό και την παραψυχολογία; Ποια είναι άποψη σας για αυτό το θέμα;
Θα χρησιμοποιήσω ως απάντηση μία έκφραση απ’ το βιβλίο του Φρόυντ «Η Ψυχαναλυτική Ερμηνεία των Ονείρων» όπου αναφέρεται πως: «Ένας από τους κρυφούς σκοπούς του αποκρυφισμού είναι να βοηθήσει τη θρησκεία που κινδυνεύει από τη μεγάλη ανάπτυξη των επιστημών».
