">
Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΑΛΛΙΝΗ
Οι μεταμοσχεύσεις και οι δωρεές οργάνων είναι ζητήματα τα οποία τα τελευταία χρόνια απασχολούν όλο και μεγαλύτερο μέρος των επιστημόνων-ερευνητών, που ψάχνουν τρόπους να φτιάξουν όργανα είτε τεχνητά είτε από δικά μας κύτταρα. Ταυτόχρονα, μεγάλο μέρος του πληθυσμού αρχίζει και ευαισθητοποιείται και οι δωρητές οργάνων αυξάνονται χρόνο με το χρόνο. Αναμφισβήτητα υπάρχουν λόγοι να αισιοδοξούμε για το μέλλον, εφόσον στην Ελλάδα, σύμφωνα με επίσημα στατιστικά του Εθνικού οργανισμού μεταμοσχεύσεων (ΕΟΜ), σημειώθηκε σημαντική αύξηση μέσα στο 2010 στα μοσχεύματα και τις μεταμοσχεύσεις, ενώ και διεθνώς, αυξήθηκαν κατά 5% στη Βρετανία και σημείωσαν ρεκόρ στις Ηνωμένες Πολιτείες. Τα στοιχεία αυτά όμως δεν πρέπει να εφησυχάζουν, αλλά να ενεργοποιήσουν ακόμα περισσότερο τους επιστήμονες να βρουν νέους τρόπους να βοηθήσουν όλους αυτούς που περιμένουν στη λίστα αναμονής για μεταμόσχευση.
Ο Ali Khademhosseini, είναι ένας επιστήμονας ο οποίος στο μέλλον μπορεί να έχει συμβάλει τα μέγιστα σε αυτή την προσπάθεια. Ο 36χρόνος βιοχημικός, καθηγητής στο πανεπιστήμιο του Harvard αλλά και στο Austin του Τέξας, ερευνά έναν νέο τρόπο που θα χαρίσει ζωές. Έναν τρόπο που δεν θα χρειαζόταν να μπεις σε μια λίστα αναμονής, που πιθανότατα θα έπρεπε να περίμενες ένα ανθρώπινο ον να πεθάνει για να σωθείς εσύ. Ο νέος δρόμος είναι τα τεχνητά όργανα, φτιαγμένα από μυϊκούς ιστούς που παράγονται μέσα σε εργαστήρια. «Είναι πάρα πολλές οι αιτήσεις για όργανα και πολύ λιγότεροι οι δωρητές. Θα μπορούσαμε να προμηθεύσουμε αυτούς τους ανθρώπους με τεχνητούς ιστούς και όργανα», εξηγεί ο εξαίρετος επιστήμονας στον «Τ.Θ.».
Τα «ζωντανά lego»
Η μελέτη του Ali, πατάει πάνω στη μεγάλη πρόοδο που έχει σημειώσει η αναγεννητική ιατρική όσον αφορά την ανάπλαση του δέρματος με συμβατά τεχνητά κομμάτια κρέατος αλλά και ολόκληρους ιστούς δέρματος, κυρίως σε ανθρώπους με εγκαύματα και παραμορφώσεις. Έτσι λοιπόν ο νεαρός επιστήμονας, πολυβραβευμένος από επιστημονικά περιοδικά της Αμερικής, παρουσίασε την καινοτομία που ονομάστηκε ως «ζωντανά legos», που εντυπωσίασε την επιστημονική κοινότητα διεθνώς.
Με απλά λόγια, ο επιστήμονας, στα πειράματα του για να φτιάξει μια καρδιά, πήρε καρδιακά μυϊκά κύτταρα από τον ασθενή και τα τοποθέτησε σε μια συγκεκριμένη σειρά το ένα κοντά στο άλλο. Αυτά άρχισαν να επιμηκύνονται, να ενώνονται και να αποκτούν τις ιδιότητες κυττάρων μιας λειτουργικής καρδιάς. Σε έξι μέρες τα κύτταρα σχημάτισαν λειτουργικές ενώσεις που έμοιαζαν με δέσμες. Το επόμενο βήμα ήταν να εισάγει τις δέσμες από κύτταρα σε πολυμερή ζελατίνη, που την έφτιαξε ο επιστήμονας και να τις ενώσει, για να μοιάζουν με τα στρώματα του ιστού που αποτελούν τον καρδιακό μυ ή καρδιά. Όταν το αποτέλεσμα μεταμοσχεύονταν στο ασθενή, το υλικό σαν ζελέ θα έπαιρνε το απαιτούμενο σχήμα και μετά θα διαλυόταν. Η διαδικασία αυτή, που επειδή είναι σαν να φτιάχνεται μια καρδιά κομμάτι κομμάτι, ονομάστηκε «ζωντανά lego» και ο επιστήμονας αισιοδοξεί πως έτσι μπορούν να φτιαχτούν ιστοί πολλών οργάνων για να δοκιμαστούν νέα φάρμακα αλλά και στο μέλλον κανονικά λειτουργικά ανθρώπινα όργανα: «Το μυστικό ήταν να κατανοήσουμε πως φτιάχνεται κομμάτι κομμάτι ένα ανθρώπινο όργανο και πως είναι συμβατά τα κομμάτια μεταξύ τους».
Η μεγάλη διαφορά αυτής της έρευνας είναι ότι ο κ. Khademhosseini, παρατήρησε ότι η παραδοσιακή τεχνική της ανάπλασης ιστών, να μεταμοσχεύουν μίγμα κυττάρων πάνω σε βιοαποικοδομήσιμα πολυμερή χωρίς να δίνεται σημασία στη διάταξη των κυττάρων, ήταν η αιτία να μη λειτουργούν όπως και μέσα σε ένα ανθρώπινο σώμα. Αυτό που έκαναν δηλαδή, ήταν να φτιάχνουν μια σύνθεση από τεχνητά υλικά και μαζί με μερικά κύτταρα τα μεταμόσχευαν στον ασθενή. Τα κύτταρα μέσα στον οργανισμό έφτιαχναν σιγά σιγά έναν ιστό και μετά η υπόλοιπη «κατασκευή» διαλυόταν στον οργανισμό. Η μέθοδος αυτή ήταν αποτελεσματική σε εγκαύματα ή παραμορφώσεις του δέρματος, άλλα αποτύγχανε σε πιο πολύπλοκες καταστάσεις, όπως την αντικατάσταση ιστών της καρδιάς ή του συκωτιού. Ο λόγος της αποτυχίας ήταν ότι δεν μπορούσε να φτάσει αρκετό οξυγόνο στα εισαγόμενα κύτταρα του αίματος για να σχηματίσουν ιστό. Ένα ακόμη πρόβλημα, ήταν ότι η συνθετική κατασκευή δεν μπορούσε να εξομοιώσει τα σχήματα των ιστών των οργάνων.
Τα τεχνητά όργανα είναι ακόμα μακριά
Η επιτυχία των «ζωντανών lego» βασίστηκε στην ιδιότητα της συγκεκριμένης μεθόδου να μιμείται το φυσικό περιβάλλον που χρειάζονται τα κύτταρα για να αναπτυχθούν. «Οι περισσότεροι άνθρωποι πιστεύουν ότι αν βάλεις πολλά κύτταρα μαζί θα σχηματίσουν ιστό. Η φύση όμως έχει κάνει εκπληκτικά πολύπλοκη την επικοινωνία των κυττάρων μεταξύ τους για συνθέσουν ιστούς. Αν μπορέσουμε να φτιάξουμε τις κατάλληλες συνθήκες για να αναπτυχθούν τα κύτταρα και να φτιάξουν ιστούς, τότε θα μπορέσουμε να φτιάξουμε και λειτουργικά ανθρώπινα όργανα», εξηγεί ο διακεκριμένος επιστήμονας. Ο καιρός γαρ εγγύς, σύμφωνα με τον Ali, που θεωρεί ότι χρειάζεται εκτεταμένη συνεργασία μεταξύ των επιστημόνων για να γίνει το όνειρό τους πραγματικότητα. Για να κλείσουμε με ένα κλισέ, να πούμε ότι τα μηνύματα από τον επιστημονικό κόσμο από την άλλη άκρη του ατλαντικού, μιλούν για την επίτευξη ενός άθλου που σήμερα μοιάζει με ιστορία επιστημονικής φαντασίας.
