">
Του ΝΙΚΟΥ ΚΑΜΠΑΝΗ, συγραφέα-ερευνητή
Η θεμελιώδης θεωρία της αλχημείας και της σπαγειρίας είναι η ενότητα της ύλης. Όλες οι υπόλοιπες προτάσεις είναι βοηθητικές και αποτελούν πορίσματα της θεμελιώδους αυτής αρχής. Η υλη είναι μία και είναι επιδεκτική εξελίξεως, άρα όλα τα απλά σώματα είναι σώματα που έφθασαν σε διαφορετικά στάδια εξελίξεως. Επειδή ο νόμος της εξελίξεως είναι νόμος γενικός της φύσεως, αν επαναλάβουμε τα στάδια της εξελικτικής αυτής διεργασίας, ισοδυναμεί με το να επαναλαμβάνουμε το έργο της φύσεως. Το αποτέλεσμα κάθε εξελίξεως είναι μια τέλεια μεταμόρφωση, η οποία επιτυγχάνεται με τη μεσολάβηση ενός ειδικού παράγοντα που σκοπό έχει να διεγείρει τη λανθάνουσα εξελικτική ενέργεια ενός σώματος. Ο παράγοντας αυτός είναι υλικής φύσεως και πρέπει να εκληφθεί ως ένα σώμα που έφθασε σε ένα ιδιαίτερο στάδιο εξελίξεως, άρα είναι δυνατόν να παραχθεί εργαστηριακά. Ο παράγοντας αυτός εκκαλείτο υπό των αλχημιστών φιλοσοφικός Λίθος ή προβλητική κόνις. Η εργασία των αλχημικών ερευνών, η οποία στο σύνολό της μιμείται το έργο της φύσεως, μεταβάλλοντας ή μεταστοιχειώνοντας ένα απλό σώμα σε ένα άλλο επίσης απλό αλλά με διαφορετικές ιδιότητες σώμα, εκκαλείτο Μέγα Έργον.
Το Μέγα αυτό Έργο περιελάμβανε τρία στάδια, ήτοι το στάδιο της παρασκευής του rebis, το στάδιο της παρασκευής του ελιξιρίου ή του φιλοσοφικού λίθου και το στάδιο της βαφής, το οποίο ήταν συνώνυμο της μεταστοιχειώσεως. Το ελιξίριο είναι η εμψυχούσα αρχή, δια της οποίας επιτυγχάνονταν η εξέλιξη των σωμάτων.
Το φιλοσοφικό ελιξίριο, αποτελεί την πηγή του πλούτου και της υγείας, διότι με αυτό μπορεί να παραχθεί άφθονος χρυσός ή άργυρος και όχι μόνον να θεραπεύονται όλες οι ασθένειες, αλλά και να προλαμβάνονται. Ο Grassot, διδάκτωρ του Πανεπιστημίου του Montpellier, διατείνεται, στο έργο του La Lumière Sortant du Chaos, ότι ένας και μόνος κόκκος του ερυθρού ελιξιρίου, διαλυμένος σε ύδωρ ή οίνο και λαμβανόμενος σε ίση ποσότητα συνεχώς επί μερικές ημέρες, μπορεί να θεραπεύσει την παράλυση, την υδρωπικία, τα αρθριτικά, τη λέπρα και γενικά τις περισσότερες ασθένειες.
Η πεποίθηση αυτή είναι κοινή σε όλους που ασχολήθηκαν με το Μεγάλο Έργο όπως ο Arnaldus Villanovanus, αλχημιστής και αστρολόγος, ο Raymond Lulle, φιλόσοφος, ποιητής, θεολόγος και μυστικιστής, ο Παράκελσος και άλλοι. Τα υπ' αυτών αναφερόμενα περιστατικά έχουν εξόχως πειστικό χαρακτήρα.
Πολλοί βέβαια επεκτείνονται ακόμη περισσότερο αναφορικά με τις ιδιότητες του ελιξιρίου, διατεινόμενοι ότι και αυτόν το θάνατο μπορεί να καταργήσει, και να διατηρήσει το φυσικό σώμα άφθαρτο και υγιές, θεωρούμε όμως ότι κάτι τέτοιο ενδεχομένως να υπεκφεύγει των ορίων της αληθείας, δεδομένου ότι η απόρριψη του φυσικού σώματος είναι αναγκαία για τη μετάβαση σε άλλους κόσμους και άλλες συνειδήσεις ένεκα της αδήριτης ανάγκης της εξελίξεως και της τελειοποιήσεως. Εκτός βέβαια αν αυτή η αναφορά τοποθετείται είτε στην πνευματική αθανασία, η οποία όμως ούτως ή άλλως είναι δεδομένη είτε στην δυνατή εκδοχή, αποχωρούσης της ψυχής εκ του φυσικού κόσμου να λάβει μεθ' εαυτής και το φυσικό σώμα, όπως έκαμε ο Χριστός, ο Μωϋσής, ο Ηλίας ο Ενώχ κ.ά.
Βέβαια δεν είναι απίθανο να επιδρά σε εκείνα τα γονίδια που είναι υπεύθυνα για την κωδικοποίηση και παραγωγή των πρωτεϊνών, οι οποίες έχουν ένα βασικό ρόλο στον πολλαπλασιασμό, τη διαφοροποίηση, τη μακροζωία και το μεταβολισμό των κυττάρων και ευθύνονται για την επιδιόρθωση των ιστών του οργανισμού, οι οποίοι ένεκα ανωμαλιών στα γονίδια, λόγω αυξήσεως της ηλικίας, οδηγούν σε λειτουργικές ανεπάρκειες με αποτέλεσμα τη δημιουργία των φαινομένων της γήρανσης.
Επομένως, το καλούμενο ελιξίριο της ζωής ή ο πόσιμος χρυσός, αναφορικά με τη διατήρηση της ζωής στο φυσικό πεδίο, δεν φαίνεται να έχει πραγματική υπόσταση αλλά συμβολίζει την τελειότητα η οποία αποκτάται από την αλχημική φιλοσοφία, η οποία καθιστά το μύστη αθάνατο θεό, άμβροτο, ουκέτι θνητόν. Το μεγαλύτερο μέρος των φυσικών ασθενειών, προέρχεται από τις ηθικές ασθένειες, κάτι που πραγματευτήκαμε διεξοδικά στο βιβλίο «Η Μεταφυσική Προέλευση των Ασθενειών», όπου καταδείχθηκε ότι η εκδήλωση μιας ασθένειας έχει ως κοινή αρχή την ανισορροπία των φυσικών νόμων, η δε θεραπεία αυτής, είναι πράγμα εντελώς σύμφωνο προς τους νόμους της φύσεως και ανατείνει στην αποκατάσταση της αρχικής ισορροπίας. Εάν ο σοφός κατορθώσει με κάποιον τρόπο, να επαναφέρει αυτή την αρχική ισορροπία, η οποία με άλλα λόγια αποτελεί την υγεία του οργανισμού, τότε κάθε ίχνος ασθένειας θα εξαλειφθεί και η κυκλοφορία των δυναμικοτήτων στον οργανισμό θα επανέλθει στην κανονική τροχιά.
Ο Eliphas Levi στο «Δόγμα της Υψηλής Μαγείας» θεωρεί μετά βεβαιότητος ότι η σοφία διατηρεί και επεκτείνει τη ζωή. «Ο θάνατος, λέγει, δεν υφίσταται για το σοφό· είναι ένα φάντασμα καθιστάμενο τρομακτικό δια της αγνοίας και αδυναμίας του κοινού ανθρώπου. Κάθε μεταβολή αποδεικνύει κίνηση και κάθε κίνηση αποδεικνύει ζωή. Και αυτό το πτώμα δεν θα σήπονταν, εάν δεν υπήρχε σ' αυτό κάποια μορφή ζωής. Όλα τα μόρια εξ ων αποτελείται παρέμειναν εις την ζωή και κινούνται για να απαλλαγούν».
Τα εκπληκτικά φαινόμενα τα οποία επιτελεί ο περίφημος φιλοσοφικός Λίθος, ο οποίος δεν είναι άλλο από συγκεντρωμένη και ισορροπημένη ενεργητικότητα, την οποία μεταδίδει στα σώματα εντός των οποίων εισάγεται, όσο αφύσικα και αν φαίνονται, προσεγγίζοντα την περιοχή των θαυμάτων, υπόκεινται σε φυσικούς νόμους. Θαύματα στη φύση δεν παράγονται και ούτε είναι δυνατόν να παραχθούν. Κάθε τι το οποίο επιτελείται στη φύση παύει να είναι θαύμα, διότι τελείται σύμφωνα με καθορισμένους, απλούς και αναλλοίωτους νόμους. Εάν φυσικά οι νόμοι αυτοί αγνοούνται υπό των πολλών, δεν συμβαίνει αυτό και για μια μερίδα ανθρώπων, οι οποίοι κατέβαλλαν προσπάθειες για την κατανόησή τους. Επομένως δεν σημαίνει ότι τα φαινόμενα που παράγονται από το φιλοσοφικό Λίθο είναι υπερφυσικά και ανάγονται στην κατηγορία των θαυμάτων.
Ο Eliphas Levi στο βιβλίο του «Clef des Grands Mysteres» λέγει ότι ένα θαύμα που αποδίδεται στο ελιξίριο των σοφών, είναι η επίτευξη της υλικής αθανασίας του ανθρώπου. Παράλληλα, μια παθολογική ασθένεια, όσο βαριά και αν είναι, μπορεί με την κατάλληλη χρησιμοποίηση των ζωτικών δυνάμεων του ελιξιρίου, να απομακρυνθεί από τον οργανισμό. Οι θεραπευτικές ιδιότητες του ελιξιρίου, μπορούν να εφαρμοσθούν σε όλους τους ζωντανούς οργανισμούς. Για τη θεραπεία των ζώων, πρέπει να εξισορροπηθούν, με την επίδραση του παγκοσμίου πνεύματος, οι φυσικές δυνάμεις και να αποκατασταθεί η κυκλοφορία αυτών στη λειτουργία του σώματος. Για τη θεραπεία των φυτών, πρέπει να βελτιωθεί η ζωή τους με την κάθαρση, τον πολλαπλασιασμό και την επιτυχή κατεύθυνση του χυμού των δια μέσου του κορμού αυτών. Για τη θεραπεία των μετάλλων, επιβάλλεται να εξαφθεί η επίδραση του θείου και να δοθεί ικανή ποσότητα πυρός για να ζωογονηθεί ο υδράργυρος και να παύσει η νοσηρή έκλυση των αλάτων.
Ο αλχημιστής Cyliani περιγράφοντας τις ιδιότητες του ελιξιρίου των σοφών, στο βιβλίο του «Hermes Devoile», λέγει ότι είναι ένα είδος μαγνητικού άλατος, που χρησιμεύει ως περίβλημα μιας δυνάμεως, η οποία είναι η παγκόσμιος ζωή. Ευθύς ως το άλας αυτό καταποθή, εισχωρεί σε ολόκληρο το σώμα και αναζωογονεί όλα τα μέρη του οργανισμού, καθαίρει το αίμα, διαλύει και αποβάλλει δια του ιδρώτα όλες τις ουσίες οι οποίες μπορούν να προκαλέσουν ασθένειες. Το γεγονός αυτό, όπως είναι φυσικό, είναι αντίθετο με την κοινή πεποίθηση των γιατρών, οι οποίοι πρεσβεύουν ότι ένα μόνον φάρμακο, δεν είναι δυνατόν να θεραπεύσει όλες τις ασθένειες. Εάν όμως είχαν γνώση του ελιξιρίου, θα αντιλαμβάνονταν ότι η ισχύς του άλατος αυτού, είναι ανάλογη με αυτήν του μαγνήτη, ο οποίος όμως έλκει και περιβάλλει τη δύναμη της παγκοσμίου ζωής.
Το παν λοιπόν έγκειται στη γνώση της φύσεως του παράγοντα αυτού της παγκοσμίου ζωής, με το χειρισμό του οποίου, όλες οι ασθένειες των τριών βασιλείων της φύσεως θεραπεύονται. Η γνώση της δυνάμεως αυτής αποτελεί το μέγα απόρρητο, όχι μόνον της θεραπευτικής αλχημείας, αλλά και όλου του εσωτερισμού εν γένει. Τη δύναμη αυτή ο Παράκελσος αποκαλεί «φως της φύσεως», του οποίου ο χειρισμός τελείται από τον μύστη ο οποίος κατέχει τη σπαγειρική τέχνη και την επιστήμη του Ηφαίστου. (Σπαγειρία, από το σπάω = διασπώ και αγείρω = συγκεντρώνω).
Στο Liber Paramirum, ο Παράκελσος αναφέρει ότι άνθρωπος, αν και σχηματίσθηκε από το χάος, εν τούτοις συνέστη εντός πράγματος, το οποίο διαιρείται σε τρία μέρη, τα οποία απαρτίζουν τον άνθρωπο και είναι αυτός ούτος ο άνθρωπος. Επί των τριών αυτών, τα οποία καλούμε υδράργυρο, θείο και άλας, βασίζεται τόσον η υγεία, όσον και η ασθένεια
Επομένως ο ιατρός, πρέπει να γνωρίζει ότι όλες οι ασθένειες, οφείλονται στις τρεις αυτές ουσίες και όχι στα τέσσαρα στοιχεία. Διατυπώνοντας τον ορισμό του λεγομένου αστρικού σώματος, λέγει ότι είναι πολύ λαμπρό για τους χονδροειδείς οφθαλμούς μας και δηλώνει απερίφραστα ότι αυτό το σώμα είναι η έδρα των ασθενειών. Στο αστρικό σώμα λοιπόν δρα η παγκόσμιος ζωή, η δε παραμικρή διαταραχή της ισορροπίας του παράγοντα αυτού προκαλεί την ασθένεια. Επομένως η θεραπεία πρέπει να στοχεύει στην αποκατάσταση της χαμένης ισορροπίας δια της αμέσου δράσεως επί του αστρικού σώματος, την έδρα των ασθενειών.
Η επίσημη ιατρική επιστήμη φυσικά αγνοεί την ύπαρξη της γενικής αυτής έδρας της ζωτικότητας και των ασθενειών, και εστιάζεται στην προσπάθεια να δράσει επί του ορατού σώματος του ανθρώπου, για να επιτύχει τη θεραπεία. Αυτή η μέθοδος όμως, όπως πρακτικά καταδεικνύεται, έχει ως αποτέλεσμα να μην αποθεραπεύονται όλες οι ασθένειες, στις περισσότερες δε περιπτώσεις να μην επιτυγχάνεται θεραπεία ενός οργάνου χωρίς να υπάρξουν παρενέργειες επί κάποιου άλλου.
Η Σπαγειρική Θεραπευτική
Οι αρχαίοι σοφοί παρατήρησαν ότι η θεραπευτική ως τέχνη πηγάζει μάλλον από κανόνες, παρά από νόμους και έτσι εργάσθηκαν για τη δημιουργία μιας πραγματικής θεραπευτικής επιστήμης. Κατά το μεσαίωνα, η θεραπευτική εθεωρείτο ως συμπλήρωμα της αλχημείας, της αστρολογίας και της μαγείας, από τις οποίες δανείζονταν μερικές θεωρητικές απόψεις, τις οποίες εφάρμοζαν ως ένα πλήρες θεραπευτικό σύστημα. Άλλωστε είναι γνωστό ότι ο άνθρωπος χαρακτηρίζεται ανέκαθεν από την τάση να εφαρμόζει όλες τις επιστημονικές ανακαλύψεις του στην άρση των παθολογικών του μειονεκτημάτων. Οι αλχημιστές, που κυρίως ασχολήθηκαν με τη θεωρία αυτή, ένεκα της φύσεως των ερευνών τους, οδηγήθηκαν σε ενδελεχείς μελέτες επί των οργανωμένων όντων και των ανόργανων ουσιών.
Ας εξετάσουμε όμως αναλυτικότερα τη σπαγειρική τέχνη, διότι συγχέεται συχνά με την αλχημεία. Στην πραγματικότητα υπάρχει μια ενιαία επιστήμη, ο Ερμητισμός του οποίου η αλχημεία και η σπαγειρική είναι υποδιαιρέσεις. Οι αρχές της σπαγειρικής, προέρχονται από την αστρολογία και τη μαγεία.
Από την αλχημεία δανείζεται τη θεωρία του ενδοατομικού δυναμισμού των υλικών ουσιών, και προσπαθεί να χρησιμοποιήσει τη μυστηριώδη αυτή ενέργεια στη θεραπεία των ασθενειών. Διατείνεται τότε ότι πολύ περιορισμένοι όγκοι φαρμάκων, μπορούν να παραγάγουν έντονα φαινόμενα στον οργανισμό, στο σημείο δε αυτό πλησιάζει κατά πολύ την ομοιοπαθητική, πλην όμως επεκτείνει περαιτέρω τις υποθέσεις της και φθάνει μέχρι του σημείου να παραδεχθεί ότι όλες οι οργανικές ανωμαλίες προέρχονται από μια και μοναδική αιτία, και ότι τα διάφορα νοσήματα είναι απλώς διάφορες μορφές που προέρχονται από μια γενική νοσογόνο διάθεση.
Κάτω από το φιλοσοφικό πρίσμα των συνθετικών αυτών συλλογισμών, αναζήτησαν ένα ιδανικό φάρμακο τον οποίο θα επιδρά αμέσως στη ρίζα της οργανικής ανωμαλίας και θα μπορεί να θεραπεύσει δια μιας όλες τις δευτερεύουσες παθήσεις. Το ιδανικό αυτό φάρμακο αποκαλούσαν παγκόσμια πανάκεια. Επειδή δε βάση των ερευνών τους ήταν ο παράγοντας μεταστοιχειώσεως της ύλης, δηλαδή το ελιξίριο ή ο φιλοσοφικός Λίθος, φαντάσθηκαν ότι ο παράγοντας αυτός θα μπορούσε να εκτελέσει χρέη παγκοσμίου πανάκειας. Έτσι οι συγγραφείς συμφωνούν στον ορισμό του ελιξιρίου ότι είναι η ουσία η οποία μεταβάλλει τα αγενή μέταλλα σε ευγενή και θεραπεύει όλες τις ασθένειες.
Πράγματι, εάν ο παράγων αυτός υπάρχει και μπορεί να επιτελέσει μια μοριακή ή ατομική μεταμόρφωση επί των ανόργανων ουσιών, θα μπορούσε για τον ίδιο λόγο να επιτύχει ανάλογη μοριακή μεταμόρφωση επί ενόργανων ουσιών, κατά τρόπον ώστε η γενική σύσταση του οργανισμού να αποκαθίσταται στην υγιή της κατάσταση. Αλλά τότε, δεδομένου ότι το σύνηθες γήρας, έχει ως αιτία τη φθορά του οργανισμού, εάν κατά διαστήματα τον ενδυναμώνουμε με την πανάκεια, η ζωή θα μπορούσε να παραταθεί επ' αόριστον. Από την υπόθεση αυτή προέρχεται και η ονομασία ελιξίριο της μακροζωίας, όπως αποκαλούν ενίοτε το φιλοσοφικό Λίθο.
Είναι γνωστή η θεωρία, κατά την οποία ένα θεραπευτικό μέσον ενεργεί όχι μόνον με τη μάζα του, αλλά και με την δική του ακτινοβολία η οποία είναι ο πραγματικός θεραπευτικός παράγοντας. Τον παράγοντα αυτόν αποκαλούσαν οι σπαγειριστές με διάφορα ονόματα, εξάγονταν δε από τα προϊόντα της φύσεως κατά διαφόρους τρόπους και με τη βοήθεια πολύπλοκων κατεργασιών, με τις οποίες επιτυγχάνονταν η επίσταξη από το προϊόν της αιθέριας εκείνης αρχής διαλυμένης εντός του διαυγούς αποστάγματος της πεμπτουσίας.
Η ερμητική μέθοδος παρασκευής, αποβλέπει στην κατά το δυνατόν απομάκρυνση των υλικών στοιχείων από του θεραπευτικού μέσου και τη συμπύκνωση του ενεργητικού αυτού ρευστού, του αιθέριου θεραπευτικού παράγοντα, ο οποίος έχει την ιδιότητα να ενεργεί αμέσως επί της έδρας της ασθένειας, ήτοι επί του αιθερικού και αστρικού σώματος του ασθενούς. Ένα φάρμακο που παρήχθη με τον τρόπο αυτόν, εκτός του ότι έχει την ιδιότητα εύκολα και ολοκληρωτικά να απορροφάται από τον αστρικό οργανισμό του ανθρώπου, είναι επίσης τελείως αβλαβές στο σώμα, διότι έχουν προηγουμένως απομακρυνθεί από αυτό όλες οι δηλητηριώδεις ουσίες, όλα τα χημικά συστατικά τα οποία θα μπορούσαν να βλάψουν τον οργανισμό, και έχει διατηρηθεί μόνο εκείνο το πραγματικό θεραπευτικό ρευστό, το οποίο ευρίσκεται σε συντονισμό με τις πλανητικές και κοσμικές ακτινοβολίες.
Εκείνο που χαρακτηρίζει τις σπαγειρικές κατεργασίες είναι η επί πολλές εβδομάδες και μήνες ακόμη ζύμωση της θεραπευτικής ουσίας εντός κλειστού δοχείου υπό συνήθη θερμοκρασία 37οC, ή και χωρίς θέρμανση, και η κλασματική και επανειλημμένη απόσταξη που επακολουθεί, η κάθαρση των αποσταγμάτων, η εξαγωγή του άλατος εκ του αποτεφρωθέντος υπολείμματος και η ενοποίηση όλων των προϊόντων σε μία εξαιρετικά δυναμικοποιημένη ουσία. Η γενική αυτή μέθοδος τηρείται όχι μόνον για τα προϊόντα του φυτικού αλλά και του ζωικού και ορυκτού βασιλείου.
Η συγκέντρωση της αστρικής θεραπευτικής πεμπτουσίας του προϊόντος έχει ακτινοβόλους, ή μάλλον ακτινεργές ιδιότητες. Έτσι εξηγείται η βεβαίωση των αρχαίων ιατροσόφων ότι ένα φάρμακο δεν είναι καθόλου αναγκαίο να εισαχθεί στον οργανισμό για να εκδηλώσει τις ιαματικές του ιδιότητες διότι είναι αόρατο. Δεν παίζει ρόλο το σωματικό, αλλά η δύναμη που υπάρχει εντός αυτού. Γι' αυτό ένας ελάχιστος κόκκος πεμπτουσίας, υπερβαίνει σε δύναμη πολλαπλάσια ποσότητα φαρμακευτικού προϊόντος. Όσο μικρότερη είναι η μάζα, τόσον μεγαλύτερη είναι η ενέργεια του φαρμάκου.
Επομένως τόσον τα υλικά σώματα της φύσεως, όσον και ο άνθρωπος και αυτοί οι αστέρες, ακτινοβολούν δυνάμεις αιθερίου συστάσεως, οι οποίες μπορούν να χρησιμεύσουν για θεραπευτικούς σκοπούς. Τις θεραπευτικές ακτινοβολίες των προϊόντων του φυτικού, ορυκτού και ζωικού βασιλείου, συλλαμβάνει και χειρίζεται η σπαγειρία. Τις θεραπευτικές ακτινοβολίες των αστέρων συγκεντρώνει και διασπείρει η αστροσοφία. Τις θεραπευτικές ακτινοβολίες του ανθρώπου συσσωρεύει και εκτινάσσει η Θεουργία. Τρεις κλάδοι της αποκρύφου επιστήμης, με τρεις εφαρμογές επί του θεραπευτικού πεδίου.
Προκειμένου περί των φαρμάκων που προέρχονται από τη γη, η σπαγειρία μας διδάσκει ότι αυτά παρουσιάζονται μπροστά μας περιβεβλημένα με υλικό περίβλημα, το οποίο ο αλχημιστής πρέπει να αποσπάσει: «δέον να διαχωρίσει το λεπτόν από του βαρέος, το καθαρόν από του ακαθάρτου, να εξαγάγει την πεμπτουσίαν και ταύτην μόνον να χορηγήσει εις τον ασθενή».
Ας εξετάσουμε όμως τις σπαγειρικές εργαστηριακές μεθόδους παρασκευής των φαρμακευτικών προϊόντων του ορατού και υλικού πεδίου. Βάση και σημείο εκκινήσεως είναι, όπως περιγράψαμε, η ζύμωση και σήψη (ό θάνατος) των φυσικών προϊόντων και η μετέπειτα με διαδοχικές αποστάξεις κάθαρση και αναγέννηση αυτών. Με τη βοήθεια του διαχωρισμού αυτού, λαμβάνεται τότε μία ουσία η οποία περικλείει τη θεραπευτική δύναμη του προϊόντος, με πολλαπλάσια ισχύ.
Ανάλογα με τον ειδικό τρόπο παρασκευής και τον επιδιωκόμενο σκοπό, οι σπαγειριστές διακρίνουν τι δυναμικές αυτές ουσίες σε πέντε κατηγορίες, ήτοι στην πεμπτουσία, στο αρκάνιο, στο μαγιστέριο, στο ιδιοσκεύασμα και στο ελιξίριο.
Ο Παράκελσος λέγει ότι η πεμπτουσία είναι μια ουσία η οποία εξάγεται σωματικώς με υλικές μεθόδους και χημικές κατεργασίες από όλα τα φυτά και τα ορυκτά. Η πεμπτουσία είναι η φύση, η δύναμη, η αρετή και το φάρμακο, τα οποία περικλείονται εντός των όντων άνευ οξύτητας ή άλλης ξένης προσμίξεως. Είναι επίσης το χρώμα, η ζωή και η ιδιότητα του όντος. Είναι ένα πνεύμα που προσομοιάζει προς το ζωτικό πνεύμα. Η διαφορά εν προκειμένω συνίσταται στο ότι το ζωτικό πνεύμα του όντος παραμένει, ενώ του ανθρώπου είναι θνητό. Ως εκ τούτου συνάγεται ότι από την ανθρώπινη σάρκα και το αίμα ουδεμία πεμπτουσία δύναται να εξαχθεί, διότι το ζωτικό πνεύμα θνήσκει, η δε ζωή εδρεύει στην ψυχή και όχι στο σώμα. Με όμοιο τρόπο και τα ζώα χάνουν το ζωτικό τους πνεύμα και για αυτό δεν μπορούν να προσφέρουν πεμπτουσία. Δεν μπορεί επομένως να εξαχθεί πεμπτουσία από τα αισθητικά όντα, όπως εξάγεται από τα μη αισθητικά.
Η πεμπτουσία με τις ιδιαίτερες ιδιότητες και την μεγάλη της αγνότητα επιτυγχάνει την αλλοίωση και τον εξαγνισμό του σώματος και κατά θαυματουργικό τρόπο θεραπεύει όλες τις ασθένειες σε ελάχιστο χρονικό διάστημα. Κάθε φυσικό ον παρέχει και ιδία πεμπτουσία, η οποία χαρακτηρίζεται από ιδιαίτερες ιδιότητες. Υπάρχουν πεμπτουσίες στυπτικές, ναρκωτικές, ελκτικές, υπνωτικές, ανανεωτικές και αναζωογονητικές, καθαρτικές και άλλες. Κάθε ασθένεια έχει ανάγκη κάποιας ειδικής πεμπτουσίας, αν και λέγεται ότι κάποιες πεμπτουσίες θεραπεύουν όλες τις ασθένειες. Πεμπτουσίες μπορούν να εξαχθούν από τα μέταλλα και ιδίως από το χρυσό, από τους μαρκασίτες, από τα άλατα, από τους λίθους και από τους πολύτιμους λίθους, από τα καυστικά σώματα, από τα φυτά, από τις αρωματικές ουσίες και από τα βρώσιμα και πόσιμα πράγματα. Συμφώνα με αυτά κάθε μία από τις πεμπτουσίες, κατατάσσεται σε ένα από τα τέσσερα στοιχεία, τα οποία με τη σειρά τους αντιστοιχούν προς ορισμένα μέρη του σώματος. Έτσι το πυρ μιας πεμπτουσίας εμφανίζεται ως ερυθρό έλαιο, ό αήρ ως κίτρινο έλαιο, το ύδωρ ως κρυστάλλινο υγρό και η γη ως μέλαινα μάζα. Κάθε τέτοιο στοιχείο μιας πεμπτουσίας, έχει και ιδιαίτερη θεραπευτική αρετή.
Κάπως διαφορετική είναι η φύση του αρκανίου, Ενώ η πεμπτουσία έχει κάτι το θνητό και φθαρτό, για το αρκάνιο ο Παράκελσος λέγει ότι είναι το ασώματο, το αθάνατο και αιωνίως ζων μέρος του όντος. Η φύση αυτού δεν μπορεί να νοηθεί υπό του ανθρώπου. Από απόψεως ισχύος είναι κάπως ασθενέστερο της πεμπτουσίας, αν και στο αρκάνιο κάθε αρετή του όντος, έχει χιλιαπλασίως βελτιωθεί. Έχει τη δύναμη να μας αλλοιώνει να μας μετασχηματίζει, να μας ανανεώνει και να μας αναγεννά, όπως τα απόρρητα του Θεού. Διατείνεται ότι υπάρχουν τέσσαρα είδη αρκανίων, ήτοι το αρκάνιο της πρώτης ύλης, το αρκάνιο του Λίθου των σοφών, του υδραργύρου της ζωής και το βάμμα. Για την παρασκευή των αρκανίων γράφει, ότι με ειδική κατεργασία αυτών λαμβάνονται προϊόντα τέτοιας ωριμότητας, όμοια των οποίων η φύση δεν έδωσε. Η τελειότητα αυτή επιτυγχάνεται διά πυρακτώσεως, εξαχνώσεως, αποστάξεως, διαλύσεως, κ.ο.κ.
Ένα μαγιστέριο είναι προϊόν το οποίο εξάγεται από τις ουσίες χωρίς διαχωρισμό και χωρίς στοιχειακή παρασκευή με προσθήκες. Εάν εισαγάγουμε όξος εντός οίνου, μετατρέπεται ολόκληρος ο οίνος σε όξος. Το τελευταίο αυτό είναι ένα μαγιστέριο.
Τα ιδιοσκευάσματα, διανέμονται σε διάφορες κατηγορίες. Έτσι ο Παράκελσος αναφέρει ιδιοσκεύασμα ανώδυνο, διαφορητικό (εφιδρωτικό), καθαρτικό, στυπτικό και ιδιοσκεύασμα της μήτρας.
Τα ελιξίρια τέλος, αποτελούν τον εσώτερο συντηρητή της ουσίας των σωμάτων, εναντίον της σήψεως και της καταστροφής. Είναι είδος φυραματικής ουσίας, η οποία προέρχεται από τα επτά μέταλλα. Ο Παράκελσος διακρίνει έξη ειδών ελιξίρια, ήτοι το ελιξίριο του βαλσάμου, του άλατος, της γλυκύτητας, της πεμπτουσίας, της λεπτότητας και της ιδιότητας.
Σπαγειρικοί χειρισμοί
Οι σπαγειρικοί χειρισμοί διακρίνονται από τους χημικούς, δεδομένου ότι οι διεργασίες επαναλαμβάνονται με εξαιρετική λεπτότητα και για μακρό χρονικό διάστημα. Δύο είναι οι κύριοι χειρισμοί δια των οποίων επιτυγχάνεται το τελικό προϊόν, το οποίο είναι το αποτέλεσμα ολόκληρων μηνών ζυμώσεως του αρχικού προϊόντος εντός ερμητικά κλειστού δοχείου με σταθερή θερμοκρασία αίματος ή και χωρίς θερμότητα και η κλασματική και συχνά επαναλαμβανόμενη απόσταξη, η οποία ακολουθεί, η κάθαρση των αποσταγμάτων, η παραλαβή του άλατος από το αποτεφρωθέν υπόλειμμα και η τελική συνένωση όλων των κλασμάτων. Κάποιες φορές όμως παραλαμβάνονται χωριστά κάθε ένα από τα κλάσματα της αποστάξεως, καθώς και το άλας, για να χρησιμοποιηθούν σε διάφορους σκοπούς.
Η ζύμωση και η απόσταξη πρακτικά διαιρούνται σε πολλές άλλες φάσεις. Έτσι η προκαταρκτική εργασία της ζυμώσεως, διαιρείται σε τρεις χαρακτηριστικές φάσεις, ήτοι στην κυρίως ζύμωση, στην κυκλοφορία και στην πέψη, η οποία και πάλι υποδιαιρείται στη διάλυση και στη σήψη.
Η απόσταξη πάλι, η οποία αποτελεί το έργο των σπαγειρικών χειρισμών, διαιρείται και αυτή σε τέσσαρες φάσεις, στην κυρίως κλασματική απόσταξη, στην εξάχνωση, στην πυράκτωση και στην πήξη.
Η εξάχνωση, εξευγενίζει και εξαίρει τη φύση του μικτού και καθιστά πτητικά τα πνεύματα αυτού εντός ερμητικά κλειστού δοχείου, ούτως ώστε επαναπίπτοντα επί της ύλης, τη διαλύουν, την εξυψώνουν και την εξαχνώνουν. Τα εν λόγω πνεύματα σταθεροποιούνται δια βρασμού και κατέρχονται στο ίδιο πλάτος με την ύλη καθιστάμενα ομογενή προς αυτήν. Την αντίδραση αυτή οι αρχαίοι αποκαλούσαν φιλοσοφικό γάμο, διότι κατά τη διαδικασία αυτή το πτητικό, αρχή θηλεία και υδραργυρική, συνενώνεται με το σταθερό, που είναι αρχή άρρην και θειώδης.
Η πύρωση, είναι η φάση κατά την οποία επιτυγχάνεται η μεταμόρφωση της ύλης σε μία άλλη ύλη ή μορφή, κατά την οποία αυξάνει η ριζική υγρασία αντί να εξαφανισθεί, αποδιώκονται οι περιττές και βλαβερές ακαθαρσίες και διανοίγεται το σώμα για να εξέλθει από αυτό το πολυτιμότερο μέρος της ουσίας του.
Η σπαγειρική πήξη τέλος, είναι επίσης μία ενδιαφέρουσα πράξη και δεν διαφέρει από την κοινή παρά μόνον κατά το ότι ο παράγοντας που προκαλεί την πήξη είναι γνωστός μόνον στους μυημένους σπαγειριστές.
Κατά τη ζύμωση το προϊόν κόπτεται σε μικρά τεμάχια, θρυμματίζεται και εισάγεται μέσα σε γυάλινο δοχείο ερμητικά κλειστό, για να υποστεί τη ζύμωση, που αποτελεί την απαρχή κάθε άλλης διεργασίας. Η ζύμωση ισοδυναμεί προς μία αναγωγή των ενεργών και πνευματικών μερών των μικτών από δυνάμει σε ενέργεια και η οποία σε κάποιες περιπτώσεις πρέπει να γίνει χωρίς την επέμβαση εξωτερικού πυρός, αλλά μόνον με την ενέργεια του εσωτερικού και φυσικού πυρός, που περιέχεται μέσα στην ίδια την ουσία, η οποία τότε διαφθείρεται και κατατέμνεται αφ' εαυτής. Με τη ζύμωση καθίσταται δυνατή η έξοδος όλων των φυτικών ή άλλων δηλητηρίων του προϊόντος, τα οποία θα μπορούσαν να ενεργήσουν επιβλαβώς στον ανθρώπινο οργανισμό. Με την κατεργασία αυτή η ύλη του μικτού ανελίσσεται και η φύση της οπισθοδρομεί προς την πρώτη αυτής μορφή.
Κατά την κυκλοφορία, η κατεργασία λαμβάνει χώρα εντός κλειστών και διασταυρουμένων δοχείων. Η ύλη κυκλοφορεί επανειλημμένα εκ των κάτω προς τα άνω και τανάπαλιν και φθάνει σε κορεσμό δια του χυμού μέσω της χλιαρής θερμότητας της ωριμάνσεως. Η κυκλοφορία επιτυγχάνει τη συνένωση των ετεροειδών μερών και τη διαίρεση των ομοειδών, εξαναγκάζει την ύλη προς ωρίμανση και βραδεία εξέλιξη με τη βοήθεια υγρής και αερίου θερμότητας.
Η πέψη, είναι μια μορφή βραδέως ψησίματος μέσω θερμότητας υγρής και ωριμαντικής, η οποία προσβάλλει την ύλη, τη διαιρεί και εξαίρει τις ενεργές αρχές. Επιτελείται εντός ερμητικά κλειστού δοχείου. Υποδιαιρείται από τους φιλοσόφους σε εννέα άλλες πράξεις, από τις οποίες δύο είναι οι κυριότερες, η διάλυση και η σήψη.
α) Η διάλυση, είναι η περίοδος της διαβρώσεως και της καταστροφής της ουσίας, υπό υγρή μορφή, με την εξαφάνιση των γεωδών μερών, ή με την εμπότιση των ξηρών ή ακόμη με την εξάτμιση των υγρών συστατικών και του διαχωρισμού του καθαρού από του ακαθάρτου. Ο χειρισμός αυτός αντιστοιχεί προς μία εκλέπτυνση ή πνευματικοποίηση της ουσίας του μικτού υπό ξηρά ή υγρή μορφή. Σε τελική ανάλυση είναι ένας αφεταιρισμός της ουσίας, δηλαδή η διάσπαση της διατάξεως των μορίων του σώματος υπό την επίδραση της θερμότητας, και μία πήξη των πνευμάτων ή των αιθερικών συστατικών ή μία καταστροφή των ξηρών μερών και συγκέντρωση των υγρών.
β) Η σήψη, είναι ένας από τους σπουδαιότερους χειρισμούς του μεγάλου έργου και διακρίνεται σε φυσική και αντιφυσική σήψη. Κατά την φυσική η συμπτωματική εξωτερική μορφή καταστρέφεται μόνη, ενώ η ουσιώδης μορφή διατηρείται. Κατά την καθαρά φιλοσοφική αντιφυσική κατεργασία, η φύση του μικτού οπισθοχωρεί προς την πρώτη του ουσία, χωρίς να είναι πλέον δυνατόν να του αποδοθεί εκ νέου η προτέρα του μορφή. Η φάση αυτή μπορεί να αποκληθεί αναζωογόνηση, διότι το μικτό το οποίο πρωτύτερα είχε αποθάνει, αναγεννάτε και μπορεί να αποδώσει απογόνους.
Η απόσταξη, είναι η κύρια φάση του έργου, διότι με αυτήν θα παραλάβουμε την πεμπτουσία του προϊόντος κατά την οποία εκλύεται η ενεργός ψυχή της ύλης. Η σπαγειρική απόσταξη διακρίνεται σε φυσική και τεχνητή. Κατά την πρώτη, οι φιλόσοφοι διατείνονται ότι το ψύχος είναι το μόνο μέσο το οποίο πηγνύει και ο ήλιος το μόνο πυρ, το οποίο εξατμίζει ή αραιώνει το υγρό και μάλιστα όχι προς τα έξω, αλλά προς τα έσω. Το υγρό αυτό, συμπυκνούμενο δια του ψυχρού, επαναπίπτει υπό μορφή δρόσου. Η τεχνητή απόσταξη είναι ανάλογη προς τη σπαγειρική εξάχνωση και είναι λεπτή κατεργασία, της οποίας το μυστικό υπήρξε κτήμα πολύ ολίγων μυστών και το οποίο ουδέποτε γνώρισαν οι κοινοί χειριστές. Υπάρχουν τρία είδη αποστάξεων.
α) Η ανιούσα απόσταξη, κατά την οποία τοποθετείται κάτω από το δοχείο προς ανύψωση των πνευμάτων και είναι ο συνηθέστερος τρόπος και ο πλέον ενδεικνυόμενος για την απόσταξη κυρίως των αλκοολούχων και πτητικών ουσιών.
β) Η οριζόντια απόσταξη, κατά την οποία τα πνεύματα εξέρχονται από τα πλάγια. Η διαδικασία συντελείται εντός αποστακτικών κεράτων και εφαρμόζεται προκειμένου περί πυκνόρρευστων ουσιών και βαρέων ελαίων, οπότε και απαιτείται εντονότερο πυρ.
γ) Η κατιούσα απόσταξη, κατά την οποία το πυρ τοποθετείται υπεράνω του δοχείου και διώχνει τα πνεύματα προς τα κάτω. Το είδος αυτό της αποστάξεως το χρησιμοποιούσαν με ιδιαίτερη προτίμηση διότι με αυτήν αποσπώνται και τα πλέον άρρηκτα συνδεδεμένα στοιχεία των φυτών.
Για την απόσταξη γίνεται χρήση αποστακτήρων των οποίων η μορφή εξαρτάται από το σκοπό της αποστάξεως. Η υπομονή είναι ο κύριος χαρακτήρας της φάσεως αυτής του έργου, διότι όσο περισσότερο χρόνο η ύλη υποστεί την επενέργεια της ωριμάνσεως της θερμής υγρασίας, τόσο καλύτερα εξελίσσεται και τόσο καλύτερα αποστάζεται. Μπορούμε να επιτύχουμε το μέγιστο της εξελίξεως, λέγουν οι σοφοί, εάν πέψουμε την ύλη υπεράνω του ατμόλουτρου ή υπεράνω ατμών, επί δύο μήνες προ της πρώτης αποστάξεως, επί ένα μήνα προ της δευτέρας αποστάξεως, επί τρείς εβδομάδες προ της τρίτης, επί δεκαπέντε ημέρες προ της τετάρτης, επί οκτώ ημέρες προ της πέμπτης, επί τέσσαρες ημέρες προ της έκτης και επί δύο ημέρες προ της εβδόμης αποστάξεως. Επί πλέον κάθε φάση της αποστάξεως πρέπει να ρυθμίζεται σύμφωνα με το βαθμό ορισμένης θερμοκρασίας, ανάλογα με την πρόοδο της εργασίας.
Για την απόκτηση της πεμπτουσίας ενός μικτού πρέπει να το υποβάλλουμε, το λιγότερο, σε επταπλή ή δεκαπλή απόσταξη. Κάθε απόσταξη είναι αύξουσα και φθίνουσα, όπως άλλως τε και το σύνολο των επτά αποστάξεων. Οι χειρισμοί αυτοί, απαιτούν μεγάλες γνώσεις, προσοχή και πείρα, ο δε χειριστής πρέπει να είναι άγρυπνος, για τον έλεγχο των βαθμών του πυρός τους οποίους ουδέποτε πρέπει να υπερβαίνει.
Ο Dr Vargnes, στο βιβλίο του, «Η Σπαγειρική Θεραπευτική» αναφέρει ότι ο Nicolas De Locques, περιγράφει μερικές φάσεις της αποστάξεως με τα αποστάγματα τα οποία λαμβάνονται. Η πρώτη ουσία η οποία αποστάζεται κατά σταγόνες, καθίσταται ορατή μόνο μετά τη συμπύκνωση και ονομάζεται νύμφη. Κατά την απόσταξη των φυτών και των χυμών, αυτή εξέρχεται πάντοτε πρώτη. Η δεύτερη ουσία, η οποία ακολουθεί, παρουσιάζεται υπό μορφήν λεπτών φλεβών, όπως κατά τα αποστάγματα και καλείται λύμφη, ίσως διότι προφανώς είναι λευκότερη και πλέον πυκνόρρευστη της πρώτης, Η τρίτη ουσία η οποία εμφανίζεται υπό μορφή πυκνών ατμών, αποκαλείται νέφος.
Βλέπουμε εκ των ολίγων αυτών, πόσον μακρά και λεπτή ήταν η κατεργασία αυτή και πόση σύνεση απαιτείται, ώστε ο ενεργών την απόσταξη να μπορεί να παρακολουθεί όλες τις λεπτομέρειες του φαινομένου.
Οι βαθμοί του πυρός
Μεγάλη σημασία απέδιδαν οι αλχημιστές και οι σπαγειριστές στο χειρισμό των βαθμών του πυρός. Υπήρχαν διαφόρων ειδών πυρά, κάθε ένα από τα οποία υποδιαιρούνταν σε τρεις βαθμίδες. Η όλη τέχνη συνίστατο στο να γνωρίζει ο σοφός το κατάλληλο είδος πυρός και την κατάλληλη ένταση αυτού, ανάλογα με την επίτευξη της κατεργασίας του μικτού. Οι ακριβείς αυτές υποδιαιρέσεις του πυρός φαίνονται εκ πρώτης όψεως εξεζητημένες. Τα διάφορα είδη πυρών, μπορούν να διαχωρισθούν σε δυο κατηγορίες, στα φυσικά και στα τεχνητά πυρά. Τα φυσικά πυρά ήταν δύο, κατ' άλλους τρία και εκκαλούντο ψυχρά πυρά ή απόρρητα πυρά ή ακόμη φιλοσοφικά πυρά, διότι ήταν γνωστά μόνον στους μυημένους και η ενέργειά τους ήταν θερμαντική, χωρίς να είναι
