">
Γράφει ο Γιώργος Παπαδημητρίου
Αξιολόγηση ****
Σκηνοθεσία: Φρανσουά Τριφό
Παίζουν: Κατρίν Ντενέβ, Ζεράρ Ντεπαρντιέ, Ζαν Πουαρέ, Χάιντς Μπένεντ.
Διάρκεια: 131’
Προβάλλεται στο Απόλλων (τηλ. 2310-828642)
Η, τρίτη μετρώντας από το τέλος, ταινία του Φρανσουά Τριφό υπήρξε η μεγαλύτερη εμπορική του επιτυχία, σαρώνοντας τα βραβεία Σεζάρ αλλά χάνοντας το Όσκαρ Ξενόγλωσσης Ταινίας του 1980 από το «Η Μόσχα δεν πιστεύει στα δάκρυα» του Βλαντιμίρ Μένσοφ. Η ταινία αποτελεί το δεύτερο κομμάτι της τριλογίας που είχε οραματιστεί ο Τριφό για τις παραστατικές τέχνες, την οποία είχε εγκαινιάσει η «Αμερικάνικη Νύχτα» (La nuit américaine, 1973), μία εξονυχιστική διείσδυση στα άδυτα του κινηματογραφικού πλατό. Το καταληκτικό μέρος της τριλογίας θα έφερε τον τίτλο «L’agence magique» και θα καταπιανόταν με την πλανεύτρα φύση του μιούζικ χολ. Δυστυχώς, ένας όγκος στον εγκέφαλο διέκοψε βίαια τα σχέδια του μεγάλου δημιουργού το 1984, σε ηλικία μόλις 52 ετών. Ας προχωρήσουμε όμως στα της ταινίας.
Ο Τριφό οπτικοποιεί με τρυφερότητα τις παιδικές εικόνες της γερμανικής κατοχής που χαράχτηκαν ανεξίτηλα στη μνήμη του και ταυτόχρονα αποτίνει ένα φόρο τιμής στο κλασικό σινεμά, του οποίου υπήρξε οξυδερκέστατος μελετητής και διαχρονικός θαυμαστής. Επιλέγει λοιπόν ένα, στιβαρό αλλά όχι σοβαροφανή, ακαδημαϊκό τόνο και μία πιο συμβατική σε σύγκριση με την υπόλοιπη φιλμογραφία του αφηγηματική ρότα. Το μοτίβο του ερωτικού τριγώνου που διατρέχει το έργο του δίνει και πάλι εμφατικό «παρών», δοσμένο με τη γνώριμη λεπτοδουλεμένη κομψότητα. Το πρόσωπο της Κατρίν Ντενέβ, μέσα από το μακιγιάζ, τους φωτισμούς που το λούζουν, τους μορφασμούς και τα βλέμματα, μας δίνει το στίγμα. Ο Τριφό μας κρατά πάντα σε μία απόσταση, η οποία όμως χάρη στη δεξιοτεχνία του καταλήγει να μοιάζει θελκτική. Όπως ακριβώς και ο Ζεράρ Ντεπαρντιέ, δεν μπορούμε να αντισταθούμε σε αυτό το γοητευτικό ψύχος. Ομοίως και το κατεχόμενο Παρίσι. Ζεστό και ρομαντικό, εώς και γλυκανάλατο, παρά την ανέχεια και το φόβο που ευδοκιμεί ολόγυρα.
Πέρα όμως από αντανάκλαση του αγιάτρευτου προβληματισμού του Τριφό πάνω στη φύση των ανθρώπινων σχέσεων, το μοτίβο αυτό λειτουργεί ως φορέας και καθρέφτης αθέατων επιπέδων και (δια)συνδέσεων. Το σανίδι υποκαθιστά την πραγματικότητα και το υποκριτικό παιχνίδι διαδραματίζεται στην αληθινή ζωή. Κάθε χαρακτήρας κουβαλά το βάρος της συντήρησης μίας καλά κρυμμένης πτυχής του, μαθαίνει να ζει με τον συμπληρωματικό του εαυτό. Διόλου τυχαία εξάλλου, η ερωτική απιστία θα ολοκληρωθεί ως προέκταση του θεατρικού ειδυλλίου, με τα κουστούμια και το σκηνικό να πιστοποιούν την ισχύ διαφορετικών κανόνων και συμβάσεων. Ο Τριφό είχε τη φήμη του «προσωπικού» σκηνοθέτη και στην περίπτωσή μας τη δικαιώνει, διαλέγοντας μία ακόμη πιο μύχια διαδρομή από βιώματα και αναμνήσεις. Τι πιο προσωπικό εξάλλου για έναν auteur από τη διχοτόμηση της ψυχής ανάμεσα στο μύθο και την πραγματικότητα, την υποβόσκουσα διαταραχή ανάμεσα στην ιδιότητα του σκηνοθέτη (υποκειμένου) και του θεατή (αντικειμένου) των δρώμενων;
Ο Τριφό στην κυριολεξία παίζει στα δάχτυλα όλα τα δίπολα που συγκροτούν την φιλμοκατασκευή του, δεν πιέζεται επομένως από κανένα άγχος να καταδείξει τη σύνδεση των πόλων. Με απλότητα μας δίνει στο πιάτο ολόκληρο το διαλεκτικό αλισβερίσι ανάμεσα στην απόκρυψη και τη φανέρωση, τον εγκλεισμό και τη φυγή. Σε αυτό το σύστημα ομόκεντρων κύκλων, στο κέντρου του στόχου συναντούμε τη διάδραση ζωής και τέχνης. Το ιστορικό γίγνεσθαι μετατρέπεται σε καμβά όπου ιχνηλατείται το προσωπικό δράμα. Αντιστοίχως, μέχρι και οι διαπροσωπικές συγκρούσεις μπορεί να είναι υποταγμένες σε ένα ιστορικό καθήκον. Συγχρόνως, η καλλιτεχνική δημιουργία φορτίζεται με μία αποστολή ιερή, την διαφύλαξη της εσωτερικής φλόγας εν μέσω μίας εξωτερικής τραγωδίας. Όταν άλλωστε η ζωή γίνεται αφόρητη, η μόνη λύση είναι να την αντιμετωπίσεις ως μία παράσταση, ως ένα ψέμα που δεν μπορεί με τίποτα να σε αγγίξει ή να σε πληγώσει.
