">
ΖΑΚ ΕΛΛΥΛ / ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΝΗΣΙΔΕΣ
Μετάφραση: ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΟΜΑΝΑΣ
Δημοσιεύθηκε στην ημερήσια εφημερίδα
«Τύπος Θεσσαλονίκης» στις 11-6-2009.
Παρουσίαση: Δημήτρης Κακαβελάκης
Όπως η Δύση των πολλών προσώπων μετασχηματισμών και εκμεταλλεύσεων του δυτικού αστικού κόσμου παραμόρφωση (μέσα από τις διαρκείς μεταμορφώσεις του αστού) όλες τις ιερότητες, με όλες τις ανιερότητες, καθώς και όλες τις μορφές των αγώνων λαών και ανθρώπων σε ένα μηχανισμό συνεχούς εκμετάλλευσης των πάντων.
Για να οικειοποιηθεί η Δύση το Χριστιανισμό και να τον μεταβάλλει (παραμορφωτικά) σε μηχανισμό των αστικών και μετα-αστικών εξουσιασμών και υπερ-εξουσιασμών της.
Ένα βιβλίο αποκαλυπτικό (με άριστη απόδοση στα ελληνικά από τον Θεσσαλονικέα Βασίλη Τομανά) γραμμένο από έναν από τους μεγαλύτερους στοχαστές του 20ου αιώνα. Έναν συγγραφέα, βάθους και ύψους, που αποκάλυψε τα μεταμορφούμενα πρόσωπα της αστικής μας ιλαρο-τραγωδίας. Για να μην έχουμε ψευδαισθήσεις για το ποιοι είμαστε, στην πραγματικότητα ως καθωσπρέπει, αστοί, που κάθε στιγμή, συμμετέχουμε -με στόχο την ευτυχία- σε όλα τα εγκλήματα του αστικού μας πολιτισμού, που τώρα έφθασε στην οριακή του κρίση. Για να είμαστε υποχρεωμένοι να τον ανατρέψουμε, για να αλλάξει ο ίδιος ο πολιτισμός και να σωθεί ο πλανήτης.
«Η ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΑΣΤΟΥ» είναι ένα από τα πιο σπουδαία σύγχρονα δοκίμια που έχουν γραφτεί για την αστική κοινωνία-τάξη (μπουρζουαζία) και για το άτομο, τον άνθρωπο αστό που εδώ και δύο αιώνες, κυρίως, εκφράζει και ενσαρκώνει το αστικό πνεύμα, την αστική σκέψη, την αστική συμπεριφορά και την αστική παραφορά για αναζήτηση ατομικής και συλλογικής ευτυχίας.
Το βιβλίο αυτό το εξέδωσε το 1967 ο εξαιρετικής σκέψης και επιστημονικής δημιουργικότητας, Γάλλος νομικός και κοινωνικός επιστημολόγος, ο Ζακ Ελλύλ (1912-1994). Γεννήθηκε στο Μπορντώ της Γαλλίας, δίδαξε στο εκεί ίδρυμα πολιτικών μελετών από το 1947, όπως επίσης, στο Μονπελιέ, στο Στρασβούργο, στο Κλερμόν Φεράν κλπ.
Από το 1940 έως το 1944 συμμετείχε στην αντίσταση κατά των Γερμανών. Έχει γράψει πολλά έργα καθοριστικής σημασίας για τα προβλήματα του μεταπολεμικού κόσμου. Όμως, 7 από αυτά, αποτέλεσαν σταθμούς σύγχρονου (με διαχρονική ματιά) προβληματισμού για τα μεγάλα πνευματικά, κοινωνικά, πολιτικά, τεχνολογικά και ρυθμιστικά θέματα του σημερινού και αυριανού κόσμου μας.
Ένας από τους τέσσερις νέους «Ευαγγελιστές»…
Από τη δεκαετία του 1970-80, ο Ζακ Ελλύλ θεωρήθηκε τόσο από την Ευρωπαϊκή όσο και από την Αμερικανική διανόηση ως ένας από τους τέσσερις (4) «Ευαγγελιστές» των νέων αναζητήσεων και πνευματικών κατευθύνσεων του μεταπολεμικού κόσμου.
Εγώ, τότε, στο 2ο τεύχος του περιοδικού «ΣΧΕΣΕΙΣ» της Ελληνικής Εταιρίας Δημοσίων Σχέσεων (που ήμουν πρόεδρος) αφιέρωσα ένα εκτεταμένο κείμενο για το έργο του. Ενώ, παράλληλα, στο ποιητικό έργο μου «MASSA CONFUSA» μια προφητεία για την Αμερική (έκδοση 1972) τον συμπεριέλαβα μέσα στο ποίημα «Ποιος τεχνουργεί» (σελ. 55, εκδόσεις ΕΡΜΕΙΑΣ 1972).
Αυτού του διάσημου στοχαστή, οκτώ από τα σημαντικά έργα του μεταφράστηκαν, πάλι, από τον ακάματο αναζητητή σκέψης ποιότητας, τον Βασίλη Τομανά και εκδόθηκαν από τις εκδόσεις «Νησίδες» της Θεσσαλονίκης.
Τα έργα αυτά είναι:
1) Οι διάδοχοι του Μαρξ
2) Να αλλάξουμε επανάσταση (το αναπόφευκτο προλεταριάτο).
3) Αναρχία και χριστιανισμός
4) Το τεχνολογικό σύστημα
5) Η πολιτική αυταπάτη
6) Η προδοσία της Δύσης
7) Προπαγάνδες και
8) Μεταμόρφωση του αστού.
Ο μεγάλος χλευασμός κατά του αστισμού
Στην περίληψη του εξωφύλλου αυτού του δοκιμίου επισημαίνονται τα εξής:
«Δεν υπάρχει πια αστός. Αυτό είναι πασίγνωστο. Και κανένας σήμερα δεν θα δεχόταν να τον χαρακτηρίσουν αστό. Πως γίνεται, τότε, και ο αστός είναι μόνιμος στόχος αμφισβήτησης και χλευασμού, σε μυθιστορήματα, θεατρικά έργα και κινηματογραφικές ταινίες;
Γνωρίζουμε ποτέ τι ήταν ο αστός; Ήδη από τον 19ο αιώνα οι άνθρωποι παρουσίαζαν τα πιο διαφορετικά και αντιφατικά πορτρέτα τους: Ο αστός, υπήρξε αντικείμενο φθόνου, μίσους, θαυμασμού, χλεύης. Μπορούμε πάντως να δεχθούμε ότι υπήρξε η αστική τάξη. Αλλά αυτή, πως αναγνωρίζεται; Επειδή αποτελείται από αστούς; Μα, πως αναγνωρίζουμε τον αστό; Έχει δύο χαρακτηριστικά: 1) Την ιδεολογία της ευτυχίας, την οποία αυτός κατασκεύασε και 2) την ικανότητα να αφομοιώνει τα πάντα, ν’ απορροφά ότι του είναι πιο αντίθετο, πιο εχθρικό, και να το χρησιμοποιεί για να πορίζεται από αυτό όφελος. Εν τούτοις ο αστός έχει εξαφανιστεί. Αλλά, η επιρροή του;
Μήπως έχουμε μεταβεί σε μια μετα-αστική κοινωνία; Φαίνεται πως όχι. Απεναντίας η κοινωνία μας είναι εξ ολοκλήρου αστική, οι μορφές σκέψεις και συμπεριφοράς φανερώνουν πράγματι πως μας έχει κερδίσει όλους η ιδεολογία της ευτυχίας και πως οι μηχανισμοί της κοινωνίας είναι κυρίως μέσα αφομοίωσης.
Έτσι, ο ΑΣΤΟΣ σήμερα είναι ο τεχνοκράτης, συντηρητικός ή κληρονόμος του 1968, αφοσιωμένος στη λατρεία του μηδενός και στην εξύμνηση της κοινωνίας του θεάματος.
Η κυριαρχία της κοινωνίας του θεάματος
Ναι, στην κοινωνία του θεάματος την οποία περιέγραψε τόσο ανάγλυφα ο επαναστατικός ή διανοούμενος ΓΚΥ ΝΤΕ ΜΠΟΡ στην «πολιτιστική του επανάσταση» (εκδόσεις ΑΚΜΩΝ) και όπως την καθόρισε, μετέπειτα, στο έργο του η ψευδής συνείδηση, o Josef Gabel (εκδόσεις ΑΚΜΩΝ) Μια κοινωνία που όλα τα διαβουλεύεται δια του θέματος…
Το δοκίμιο του Ζάκ Ελλύλ χωρίζεται σε δύο μεγάλα μέρη, τα εξής:
ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ: Μεταμόρφωση του Αστού
Ι) Ο αυτοκράτορας II) Ογκροτέσκος ΙΙΙ) Ο κύριος Γύπας IV) Ο παλιάνθρωπος, V) Ποιος;
Η ΑΣΤΙΚΗ ΥΠΑΡΞΗ
- Τα υποτιθέμενα χαρακτηριστικά
- Η αστική ύπαρξη (συνέχεια)
- Η ιδεολογία της ευτυχίας.
- Η αστική ύπαρξη (συνέχεια)
Ι) Η αφομοίωση, ΙΙ) Τα σημεία της διαδικασίας διαδικασίας, ΙΙΙ) Ο νεκρός αρπάζει το ζωντανό.
ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ: Ο μυστικός φιλοξενών, Διασημεία / Μυστηριώδεις σχέσεις
ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ
Ι) Η αντανάκλαση, ΙΙ) Ο Πέπλος.
Ι) Επικαιρότητα, ΙΙ) Ουμανισμός, ΙΙΙ) Μηδέν και εκπλήρωση.
Μόρια οι αστοί στην πολτώδη αστική μάζα
Από αυτό το πραγματικό εκπληκτικό και τόσο επίκαιρο για την εποχή της αστικής μας μεγιστοποίησης, βιβλίο, συνειδητοποιούμε την κρίση μέσα στα αχανή αστεία με τους αμέτρητους, σαν μερμήγκια εξαθλιωμένους και εξαχρειωμένους Α-στους, να λειτουργούν ως μόρια μέσα σε μια πολτώδη μετα-αστική μάζα.
Για να διερωτώμεθα αν μπορεί ο σημερινός αποπροσωποιημένος αστός να παίρνει διάφορες μορφές (ανάλογα με την περίσταση), όπως έκανε ο μυθικός θεός της θάλασσας Πρωτέας που μπορούσε να αλλάζει μορφές, για να γίνεται ευμετάβολος, όπως περιγράφει, ο Ζακ Ελλύλ, κάτω από τον τίτλο ΠΡΩΤΕΑΣ, τις (4) μεταμορφώσεις του αστού την τελευταία πεντηκονταετία του 20ου αιώνα.
Στο πρώτο μέρος του βιβλίου του ο Ζακ Ελλύλ και συγκεκριμένα στο πρώτο κεφάλαιο σελ. 11-32, περιγράφει 4 πρόσωπα της αστικής μεταμόρφωσης, για να προσθέσει στις 4 μορφές και μια 5η συνολικής έκφρασης που της δίνει τον τίτλο «Ποιος;». Από αυτό παραθέτουμε χαρακτηριστικά αποσπάσματα (σελ. 32-37).
«Μικρή σημασία έχει το ότι αυτά τα τέσσερα πορτραίτα παρουσιάζουν διαφορετικά πρόσωπα με διαφορετικά ενδιαφέροντα….».
Αστική δόξα, μνησικακία, απέχθεια, παραμόρφωση
Το πρώτο (αναφέρεται στον αστό αυτοκράτορα) είναι έργο του θριαμβεύοντος αστού, που ζωγραφίζει τον εαυτό του μες στη δόξα του. Το δεύτερο δείχνει το βλέμμα των συγγραφέων. Το τρίτο προέρχεται από τη μνησιακακία των φτωχών. Δείχνει τα συναισθήματα αυτών, που είναι σε επαφή, με τον αστό και υπάρχουν στον τόπο συνάντησης αυτού που είναι και αυτού που δεν είναι ο αστός.
Όσο για το τέταρτο, είναι το γεγονός των αστών που δεν μπορούν να αποδεχτούν τον εαυτό τους ως τέτοιο… Για να πει αυτός ο αστός:
«Με απεχθανόμουν… πρέπει, εμείς, οι αστοί να εξορκίσουμε αυτή τη μοίρα. Εγώ, δείχνω με το δάχτυλο τον ένοχο, άρα δεν είμαι εγώ ο ένοχος. Σ’ αυτόν τον άλλο αστό φορτώνω τις υποκρισίες μου, τη μέριμνά μου για τιμή, τα καλά μου αισθήματα, των οποίων γνωρίζω την πλαστότητα, την αίσθηση του καθήκοντος που έχω και είναι μόνο κοινωνική. Και ακόμα του φορτώνω όλα όσα είμαι και δεν θα ήθελα να είμαι για να μην είμαι πια αυτό που ακόμη είμαι….».
Για να συνεχίσει ο Ζακ Ελλύλ στο κείμενο αυτό να μας πει εξόχως ενδιαφέροντα πράγματα για την ίδια την εποχή μας, που λειτουργεί μέσα από την αστική (μετα-αστική) μεταμόρφωση και παραμόρφωσή της, στα μεγάλα και τα μικρά άστεά της. Με αντιφάσεις του λόγου ύπαρξής της, ακόμα και της ίδιας της χριστιανικής μας πίστης, που έχει καταστεί μια σημαντική επιφανειακή έκφραση στη λειτουργία της πνευματικής και της κοινωνικής μας ζωής.
Ο χριστιανισμός ως προνόμιο της αστικής τάξης
Την απάντηση μας την δίνει πάλι ο Ζακ Ελλύλ στη σελίδα 75 λέγοντας:
«Εν τούτοις ο αστός διακηρύσσει πως είναι χριστιανός. Ο χριστιανισμός είναι ένα προνόμιο της αστικής τάξης. Αλλά τι τον έκανε κατά τον 19ο αιώνα; Τον μετέβαλλε σε μια θρησκεία, έναν πνευματισμό, μια ηθική. Έτσι, ο αστός έχει αποσυνδέσει ότι ήταν εσωτερικά ενωμένο. Έχει επαναφέρει στο επίπεδο του ανθρώπου ότι ήταν υπερβατικό. Με επιβολή του αστικού ορθολογισμού, ο οποίος δεν αποκλείει την πνευματικότητα… (σελ. 76). Σε συνδυασμό με μια «καλοτακτοποιημένη αγάπη…» Αυτή, όμως την αγάπη, την πραγματική αγάπη του Χριστού εμείς σήμερα οι αστοί και μετα-αστοί) την έχουμε μετατρέψει σε αγάπη εκμετάλλευσης των πάντων, ακόμα και (ιδιαίτερα) μέσα στις δυτικές και ανατολικές ακαμψίες του Χριστιανισμού.
Ανάγκη απομάκρυνσης από τον αστικό εκμεταλλευτισμό
Όμως, ο Ζακ Ελλύλ στο βιβλίο του «Η ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΑΣΤΟΥ» αποκαλύπτει σε όλες τις διαστάσεις της την αστική «καλοπροαίρετη» βουλιμία εκμετάλλευσης πάντων των ιερών και ανίερων καταστάσεων και λειτουργιών του αστικού μας πολιτισμού, σε όλους τους τομείς της έκφρασης της λειτουργίας του από τις πολιτικές, κοινωνικές, καλλιτεχνικές, οικονομικές, επιστημονικές και τεχνολογικές ιδεολογίες, και τις θρησκευτικές παραποιήσεις του αστικού εκκοινωνισμού, ο οποίος με τη σημαία της προόδου της ανάπτυξης και της εκμετάλλευσης, αναζήτησε το ιδεώδες της ευδαιμονίας. Για να οδηγηθούμε τώρα σε μια ιδιαίτερη κρίσιμη καμπή του παγκόσμιου πολιτισμού μας.
Για να είμαστε υποχρεωμένοι να απομακρυνθουμε από τη δεινή και αδιέξοδη πραγματικότητα της αστικής, μηχανιστικής κοινωνίας, την εκμετάλλευση των πάντων…
