">
Η ειδικός διοργανώνει κινητικές/δημιουργικές συναντήσεις από Τετάρτη, 2 Νοεμβρίου και ανά δεκαπενθήμερο, 20.00 με 22.00, στον Πολυχώρο Ερμού, οδό Ερμού 11 (δε χρειάζεται προηγούμενη εμπειρία χορού και δεν έχουν ψυχοθεραπευτικό χαρακτήρα). Πληροφορίες και απορίες στο [email protected].
Συνέντευξη στο ΓΙΩΡΓΟ ΚΑΛΛΙΝΗ
Στην Ελλάδα οι ψυχολόγοι και η ψυχοθεραπεία αντιμετωπίζονται με σχετική καχυποψία. Το ψυχολογικό πρόβλημα θεωρείται -ως ένα βαθμό- ταμπού και το να απευθυνθείς σε κάποιον ειδικό δεν εκλαμβάνεται απόλυτα ακόμα ως υπεύθυνος τρόπος αντιμετώπισης ενός πολύ προσωπικού προβλήματος. Είναι λοιπόν νωρίς να ασχοληθούμε με πιο σύγχρονα είδη ψυχοθεραπείας; Στην περίπτωση της χοροκινητικής ψυχοθεραπείας, μάλλον όχι, αν σκεφτούμε πως η κίνηση και ο χορός είναι συνυφασμένα με τον άνθρωπο και τη ζωή του από την προϊστορία. Η μελέτη και η παρατήρηση των κινήσεων μας, μπορεί να αποκαλύψει, μέσα από στενή συνεργασία με τον χοροθεραπευτή, πτυχές του εαυτού μας και να μας βοηθήσει σε πολλά επίπεδα, όπως εξηγεί στον «Τ.Θ.» η Φωτεινή Αθανασιάδου, παιδαγωγός με μεταπτυχιακή ειδίκευση στη χοροκινητική ψυχοθεραπεία. Δηλαδή κοιτάτε κάποιον και τον ψυχολογείτε, είναι η πρώτη μου ερώτηση και απ’ ότι φαίνεται από το βλέμμα της ειδικού, η συνέντευξη πρέπει να αρχίσει από τα πολύ βασικά…
Πως ορίζεται η χοροκινητική ψυχοθεραπεία;
Η χοροκινητική ψυχοθεραπεία είναι ένα σύγχρονο είδος ψυχοθεραπείας, που χρησιμοποιεί το χορό και την κίνηση για να μπορέσει ο θεραπευτής και ο θεραπευόμενος να επικοινωνήσουν μη λεκτικά, μέσω π.χ. συμβολικής κίνησης με σκοπό το άτομο να αναπτυχθεί ολιστικά, συναισθηματικά, σωματικά, πνευματικά και γνωστικά. Όπως στη γλώσσα μπορείς να συναντήσεις συμβολισμούς έτσι συμβαίνει και με τη κίνηση ή από μία κίνηση που μπορεί να κάνει ο θεραπευόμενος. Με αυτό τον τρόπο αναδύονται πράγματα από το υποσυνείδητο που μπορούμε να εκτιμήσουμε. Σε αυτό το είδος ψυχοθεραπείας χρησιμοποιείται και η λεκτική επικοινωνία αλλά και η μη λεκτική επικοινωνία. Για παράδειγμα, μπορούμε να δουλέψουμε τον φόβο ενός ανθρώπου μέσω της κίνησης του σώματος του εκτός από την παραδοσιακή λεκτική επικοινωνία.
Το πρώτο πράγμα που κάνουμε είναι να καθορίσουμε τη θεραπευτική σχέση μεταξύ του θεραπευτή και του θεραπευόμενου, μέσα από την οποία θα δουλευτούν τα ζητήματα, η οποία θα αναλογεί στη ζωή και στα προβλήματα του εκάστοτε θεραπευόμενου. Αυτή η σχέση ανατροφοδοτείται με τη πάροδο του χρόνου έτσι ώστε ο ασθενής να αισθανθεί ασφάλεια και όταν θα νιώσει έτοιμος να ανοιχτεί, θα το κάνει. Ανάλογα φυσικά με το πόσο «κλειστός» είναι ένας άνθρωπος ο χρόνος της θεραπείας ποικίλλει. Υπάρχουν άνθρωποι που θα δυσκολευτούν να κινηθούν στο χώρο αλλά θα μιλάνε περισσότερο και άνθρωποι που θα κινούνται συνεχώς αλλά δεν μπορούν να αποκρυσταλλώσουν αυτά που νιώθουν μέσω της ομιλίας. Εμείς προσπαθούμε να κινητοποιήσουμε τον ασθενή, να τον προτρέψουμε είτε μέσω της ομιλίας είτε μέσω της κίνησης, είτε ενός συνδυασμού αυτών των δύο, να εκφραστεί καλύτερα, να εξελιχτεί.
Μια θεωρία της χοροκινητικής ψυχοθεραπείας εξηγεί ότι το μυαλό και το σώμα είναι άρρηκτα συνδεδεμένα και το ένα αντιδράει στο άλλο. Οπότε οποιαδήποτε αλλαγή στο σώμα θα επηρεάσει το γνωστικό, συναισθηματικό και κοινωνικό κομμάτι του ανθρώπου. Ένας χοροκινητικός ψυχοθεραπευτής δεν μπορεί να ερμηνεύσει την συμπεριφορά ενός ανθρώπου, μόνο όταν τον παρατηρεί. Τα σημαντικά συμπεράσματα μπορούν να βγουν μόνο μέσα από την θεραπευτική σχέση του θεραπευτή με αυτό το άτομο αλλά σε συμπλήρωμα της κλασικής ψυχοθεραπευτικής λεκτικής ανάλυσης εμείς χρησιμοποιούμε και την παρατήρηση και ανάλυση των μοτίβων των κινήσεων του σώματος του.
Ποιες είναι οι ιστορικές ρίζες της συγκεκριμένης ψυχοθεραπείας;
Από τις πρωτόγονες κοινωνίες ο χορός υπήρχε πάντοτε στην καθημερινότητα του ανθρώπου. Οι άνθρωποι ανεξαρτήτου φύλου γιόρταζαν τη γέννηση, την αλλαγή των εποχών, τη σπορά με χορό. Αλλά στις αρχές του 20ου αιώνα άρχισαν, στην Αμερική και περισσότερο στη Βρετανία, κάποιες χορεύτριες να ασχολούνται λιγότερο με την τεχνική και να εξερευνήσουν τα συναισθήματα που αναδύονται από την κίνηση. Η αμερικανίδα χορεύτρια Marian Chace, από τα πιο σημαντικά πρόσωπα της μοντέρνας χοροκινητικής ψυχοθεραπείας, παρατήρησε την επίδραση που έχει η κίνηση στον ψυχισμό του ανθρώπου και για κάποιο διάστημα εργάστηκε σε ψυχιατρικό νοσοκομείο στη Ουάσιγκτον μαζί με άτομα με διαπιστωμένη σχιζοφρένεια βάζοντας σε εφαρμογή τη θεωρία της.
Κατά τη διάρκεια του αιώνα, το ρεύμα της χοροκινητικής ψυχοθεραπείας δανείστηκε θεωρίες από την ψυχολογία, την κοινωνική ψυχολογία και την ψυχανάλυση αλλά και από φιλοσοφικά ρεύματα. Την ίδια στιγμή οι θεραπεύτριες προσπάθησαν να μεταδώσουν τη γνώση τους από τις ίδιες τις εμπειρίες τους. Ένα βασικό εργαλείο που χρησιμοποιούμε είναι η παρατήρηση της κίνησης και η ανάλυση της, το οποίο ονομάζεται Laban Movement Analysis (LMA), που πήρε το όνομα του από τον Σλοβάκο θεωρητικό και χορευτή Rudolf von Laban. Από εκεί και πέρα δημιουργήθηκαν ενώσεις επαγγελματιών χοροκινητικών ψυχοθεραπευτών σε διάφορες χώρες, προγράμματα σε μεταπτυχιακό επίπεδο και έρευνες πάνω στον τομέα. Από το 1980 και μετά άρχισε η συγκεκριμένη θεραπεία να γίνεται αποδεκτή ως σύγχρονη θεραπευτική μέθοδος. Πλέον στο εθνικό σύστημα υγείας της Μ. Βρετανίας δουλεύουν κανονικά θεραπευτές ενώ περιμένουν έγκριση από το συμβούλιο επαγγελμάτων υγείας. Στην Ελλάδα υπάρχει μια ένωση θεραπευτών, αλλά οι περισσότεροι ιδιωτεύουν ενώ στην Αθήνα ειδικά δουλεύουν και σε φιλανθρωπικές οργανώσεις και κάποια σχολεία.
Σε ποιους απευθύνεται ο χοροθεραπευτής;
Όλες οι ηλικίες μπορούν να έρθουν σε έναν χοροκινητικό ψυχοθεραπευτή. Από την ηλικία των 2 ετών, οι έφηβοι, οι ενήλικες αλλά και ηλικιωμένοι μπορούν να έρχονται. Αυτά τα άτομα που θα έρθουν μπορεί να αντιμετωπίζουν ψυχικές ασθένειες, όπως σχιζοφρένεια ή κατάθλιψη, ή να έχουν περιορισμένο λόγο όπως τα παιδιά με αυτιστικό σύνδρομο ή να έχουν περιορισμένες κινητικές ικανότητες, όπως ένας άνθρωπος σε αναπηρικό καροτσάκι. Στην τελευταία περίπτωση, ένας άνθρωπος που έχει κάποια κινητική αναπηρία μπορεί να έρθει για να δουλέψει θέματα αυτοπεποίθησης αλλά και νέους τρόπους να χρησιμοποιεί το σώμα του. Επίσης, άνθρωποι που δεν αντιμετωπίζουν κάποια συγκεκριμένο πρόβλημα αλλά θα ήθελαν να εξελιχθούν προσωπικά ή και χρησιμοποιήσουν τις συνεδρίες για αυτογνωσία.
Τι διαφορετικό έχει από τα άλλα είδη ψυχοθεραπείας;
Ο χορός είναι θεραπευτικός γιατί είναι δημιουργικός, απελευθερωτικός, σου δίνει τη δυνατότητα να εξερευνήσεις και να μοιραστείς ενέργεια, δύναμη, επιθυμίες, ανάγκες και θέλω με τον άλλον. Όχι μόνο ο χορός, αλλά και η κίνηση είναι θεραπευτική, μέσω της κίνησης εξωτερικεύουμε πώς νιώθουμε, πχ. διαφορετικά περπατάω όταν είμαι αγχωμένη και έχω αργήσει στη δουλειά και διαφορετικά όταν έχω καλή διάθεση και πηγαίνω να συναντήσω την παρέα μου.
Μέσω της δημιουργίας, κατά τη διάρκεια των συνεδριών, αναδύονται με πιο εύκολο τρόπο πράγματα από το υποσυνείδητο. Το πιο σημαντικό όμως είναι ότι γίνεται η σύνδεση μεταξύ σώματος και μυαλού, γιατί στη σύγχρονη κοινωνία έχουμε αποκοπεί από το σώμα μας, λειτουργούμε μόνο με το μυαλό μας. Είναι σημαντικό να ακούμε το σώμα μας. Μέσω της κίνησης εκκρίνονται χημικές ουσίες και ορμόνες στον εγκέφαλο που επηρεάζουν την ψυχολογία μας. Μαθαίνεις να εκφράζεσαι και με το σώμα σου και αυτό λειτουργεί απελευθερωτικά.
Η θεραπεία δεν στηρίζεται στον χορό, μελετάει και αναλύει την κίνηση σαν ένα ακόμα μέσο ψυχοθεραπείας. Μπορεί να καταλήξει σε κάτι που θυμίζει χορό, μέσα από τον χορευτικό αυτοσχεδιασμό που ο θεραπευόμενος μπορεί να βρει καινούργιο τρόπο ύπαρξης στο χώρο σε σχέση με τους άλλους ανθρώπους. Από εκεί και πέρα μπορεί να δανειστεί ιδέες από τη συνεδρία και να γνωρίσει τον εαυτό του καλύτερα και αυτό θα έχει και εφαρμογή στη ζωή του. Για παράδειγμα, ένα παιδί στο αυτιστικό σύνδρομο που δεν έχει βλεματική επαφή, μπορεί μέσω από τις πρακτικές της χοροκινητικής ψυχοθεραπείας να αισθανθεί ασφάλεια να το κάνει και ίσως μεταφέρει την καινούρια αυτή δεξιότητα και στην καθημερινή του ζωή.
Είναι μια δύσκολη μέθοδος γιατί πρέπει να είσαι ανοικτός και σίγουρος για τον εαυτό σου για να αντιμετωπίσεις το άγνωστο. Είναι δύσκολο να ισορροπήσεις τη διαίσθηση, και τη θεωρία, πως θα αποβάλλεις τις δικές σου προσδοκίες και θα είσαι ανοικτός σε ό,τι θα σου φέρει ο θεραπευόμενος. Είναι πιο δύσκολη μέθοδος γιατί δεν υπάρχει ας πούμε ένα μουσικό όργανο, ένα πινέλο ή μια μάσκα που θα βοηθούσε να μετατοπιστεί η προσοχή από τον εαυτό μας σε ένα απτό αντικείμενο. Υπάρχει μόνο το σώμα μας.
Η χοροκινητική ψυχοθεραπεία με μια ματιά
• Τι είναι χοροθεραπεία/χοροκινητική ψυχοθεραπεία;
-Είδος ψυχοθεραπείας όπου ο χορός και η κίνηση χρησιμοποιούνται δημιουργικά και αποτελούν μέσα μη-λεκτικής ή/και συμβολικής επικοινωνίας μεταξύ του θεραπευτή και του θεραπευόμενου. Μέσα από μια ασφαλή και σαφώς προσδιορισμένη θεραπευτική σχέση, το άτομο ενδυναμώνει τις συναισθηματικές, γνωστικές, κοινωνικές και σωματικές του ικανότητες.
• Που απευθύνεται;
-Διάφορες ηλικιακές ομάδες, παιδιά, έφηβοι, ενήλικες, ηλικιωμένα άτομα. Άτομα που αντιμετωπίζουν πνευματικές και ψυχικές παθήσεις (σχιζοφρένεια, κατάθλιψη), ανθρώπους με περιορισμένη λεκτική επικοινωνία (π.χ. γεροντική άνοια, αυτιστικό σύνδρομο), άτομα με περιορισμένες σωματικές ικανότητες, άτομα που στοχεύουν στην προσωπική τους ανάπτυξη. Γίνονται ατομικές συνεδρίες αλλά και ομαδικές συνεδρίες.
• Βασικές αρχές
-Το σώμα και το μυαλό είναι συνδεδεμένα και αλληλεπιδρούν συνεχώς έτσι ώστε αλλαγές στο ένα επίπεδο μπορούν να επιφέρουν αλλαγές στο άλλο. Το άτομο αντιμετωπίζεται ως όλον.
-Η εξερεύνηση μέσω κίνησης μπορεί να στηρίξει το άτομο να πειραματιστεί με καινούριους τρόπους ύπαρξης.
-Η κίνηση περιέχει συμβολισμούς και για αυτό φέρνει στην επιφάνεια υποσυνείδητες διαδικασίες.
-Μοτίβα κίνησης αντικατοπτρίζουν την προσωπικότητα του ανθρώπου.
• Βασικές ιδέες/πρακτικές
-Καθρεφτισμός = καθρεφτίζεις τις κινήσεις του άλλου, χωρίς να αντιγράφεις. Μπαίνεις στην ουσία της κίνησης, στο συναίσθημα, στο τι βιώνει ο άλλος. Καλλιεργείς με άλλα λόγια τη συναίσθηση.
-συμβολισμός = η αναπαράσταση μίας σκέψης, μίας επιθυμίας με ένα σύμβολο που μπορεί να έχει ανάλογες ποιότητες. Το σύμβολο αυτό μπορεί να είναι κινητικό, π.χ. ανοίγω τα χέρια μου ή ένα απτό αντικείμενο, π.χ. μία μπάλα για να συμβολίσει τη ζεστασιά που αισθάνομαι για τη μητέρα μου.
-ρυθμός = μοιράζεσαι κοινό ρυθμό μέσω της κίνησης, καλλιεργείται η ομαδικότητα.
-φαντασία = χρησιμοποιούμε τη φαντασία, η οποία με την κίνηση μπορεί να φέρει σκέψεις, συναισθήματα και επιθυμίες.
Χρήσιμες πληροφορίες
www.gadt.gr Ένωση Χοροθεραπευτών Ελλάδος
www.admt.org.uk Ένωση Χοροκινητικών Ψυχοθεραπευτών Μ. Βρετανίας
www.adta.org Αμερικανική Ένωση Χοροθεραπευτών
Bloom, K. and Shreeves, R. 2004. Moves: a sourcebook of ideas for body awareness and creative movement. London: Routledge
Karkou, V. ed. Arts therapies in schools: research and practice. London: Jessica Kingsley Publishers.
Karkou, V. and Sanderson, P. 2006. Arts Therapies: a researched-based map of the field. Edinburgh: Elsevier.
Levy, F. 1995. Dance and Other Expressive Art Therapies: When Words are not Enough. New York: Routledge.
Meekums, B. 2002. Dance Movement Therapy. London: Sage.
Payne, H. (ed.) Dance Movement Therapy: Theory and Practice. London and New York: Tavistock/Routledge, 1992.
