">
Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΑΡΑΚΑΤΣΕΛΗ
Η Τουρκία το τελευταίο διάστημα έχει αναπτύξει μία επιθετική πολιτική ως προς την Κύπρο και το Ισραήλ με βασικό άξονα τις υποθαλάσσιες έρευνες της Λευκωσίας στο λεγόμενο ‘οικόπεδο12’ και τις ΑΟΖ (Αποκλειστικές Οικονομικές Ζώνες) που η Άγκυρα αμφισβητεί. Δε φαίνεται να συγχωρεί την επίθεση Ισραηλινών κομάντος στο στολίσκο ανθρωπιστικής βοήθειας που κατευθύνονταν στη Γάζα και είχε ως αποτέλεσμα το θάνατο εννιά Τούρκων πολιτών - ακτιβιστών που επέβαιναν στο «Μαβί Μαρμαρά». Με αφορμή αυτό το περιστατικό, με αιτία όμως την πρωτοκαθεδρία στην Ανατολική Μεσόγειο, οι σχέσεις των δύο χωρών βρίσκονται σε ένταση εδώ και περίπου ένα χρόνο. Κατ’ επέκταση, οι πραγματικοί λόγοι της έντασης ορίζονται με γεωπολιτικούς και στρατηγικούς όρους, παρά με ανθρωπιστικούς.
Η επιθετική πολιτική της Τουρκίας μέχρι στιγμής περιορίζεται σε ρητορικά πλαίσια, εξαπολύοντας απειλές i) για συνεχή παρουσία του πολεμικού της ναυτικού στην Ανατολική Μεσόγειο, ii) για την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας μεταξύ της Άγκυρας και του τουρκοκυπριακού ψευδοκράτους, καθώς και iii) με συνεχείς δηλώσεις και εξαγγελίες υψηλόβαθμων αξιωματούχων της ότι δε θα επιτρέψουν στην Κύπρο να προχωρήσει σε γεωτρήσεις σε συνεργασία με την Αμερικανοϊσραηλινή εταιρία Noble Energy.
Οι παραπάνω εξελίξεις σε συνδυασμό με τις επισκέψεις Ερντογάν στις Βορειοαφρικανικές χώρες που πρωταγωνίστησαν στην «Αραβική Άνοιξη», Αίγυπτο, Τυνησία και Λιβύη, καθώς και με τις συνεχείς τουρκικές πιέσεις προς το Ισραήλ και τη διεθνή κοινότητα για την αναγνώριση ενός ανεξάρτητου Παλαιστινιακού κράτους, υποδηλώνουν μία προσπάθεια διεθνοποίησης των τουρκικών στρατηγικών θέσεων και ανάδειξης της Άγκυρας σε βασικό παίκτη στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου που φαίνεται να γίνεται μία νέα Μέση Ανατολή στο θέμα -τουλάχιστον- των ενεργειακών πόρων.
Με άλλα λόγια, η Τουρκία αποσκοπεί στην ανάδειξή της ως περιφερειακή υπερδύναμη, και κατ’ επέκταση σε σημαντικό διεθνή παράγοντα, θέλοντας να κερδίσει ό,τι μπορεί από την ανασύνταξη του συσχετισμού δυνάμεων στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.
Αυτή η στρατηγική αποτελεί την έκφραση της θεωρίας του νεο-οθωμανισμού της Τουρκίας που έχει ως κύριο θεωρητικό εκφραστή της τον Υπουργό Εξωτερικών Αχμέτ Νταβούτογλου, ο οποίος στο βιβλίο του «Στρατηγικό Βάθος» (ελληνικά: Εκδόσεις Ποιότητα 2010) υποστηρίζει ότι η Τουρκία εκμεταλλευόμενη την γεωπολιτική της θέση, την στρατιωτική και πληθυσμιακή της ισχύ και τη ραγδαία οικονομική της ανάπτυξη, οφείλει να κυριαρχήσει στη γειτονιά της και να εξελιχθεί σε σημαντικό διεθνή παράγοντα που θα παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο στα διεθνή ζητήματα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα του νέου δόγματος της Τουρκίας είναι οι δηλώσεις του πρωθυπουργού της Ερντογάν, ότι το μοντέλο του κοσμικού μουσουλμανικού κράτους της χώρας του θα έπρεπε να λειτουργήσει ως πρότυπο για τα νέα καθεστώτα των χωρών της ‘Αραβικής Άνοιξης’, γεγονός που φανερώνει την προσπάθεια της Άγκυρας να αναδειχθεί σε προστάτιδα και ηγέτιδα των μουσουλμανικών κρατών της Μεσογείου. Το δόγμα αυτό άρχισε στην ουσία να εφαρμόζεται το 2003 όταν προς γενική έκπληξη όλων των παραγόντων της διεθνούς διπλωματίας η τουρκική κυβέρνηση, αν και πολύ στενός στρατιωτικός συνεργάτης των ΗΠΑ, αρνήθηκε στις αμερικανικές δυνάμεις την παραχώρηση αεροδιαδρόμων για το βομβαρδισμό του Βορείου Ιράκ με όλες τις δυσμενείς τότε συνέπειες.
Αμερικανικές Ανησυχίες και Διεθνείς Αντιδράσεις
Η Ουάσιγκτον δε θα μπορούσε να μη θορυβηθεί από τις εξελίξεις στη λεκάνη της Ανατολικής Μεσογείου αφού βλέπει ότι δύο πολύ δυνατοί σύμμαχοί της στην περιοχή, Τουρκία και Ισραήλ, έχουν παγώσει τις διπλωματικές τους σχέσεις σε τέτοιο βαθμό που πολλοί αναλυτές ήδη μελετούν τις συνέπειες μιας πιθανής πολεμικής σύγκρουσης των δύο χωρών. Χθες (21/9), στο πλαίσιο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, ο Μπάρακ Ομπάμα εξέφρασε τη στήριξή του στην Τουρκία μετά την τρομοκρατική επίθεση στο κέντρο της Άγκυρας, εξυμνώντας τον κοινό «αγώνα» ΗΠΑ - Τουρκίας κατά της τρομοκρατίας, ενώ συμβούλευσε τον Ερντογάν να αποφύγει περαιτέρω ένταση με το Ισραήλ και να γίνουν προσπάθειες αποκατάστασης των σχέσεων των δύο χωρών, καθώς και εξομάλυνσης των τουρκικών θέσεων ως προς τις υποθαλάσσιες έρευνες εντός της ΑΟΖ της Κύπρου. Επιπλέον, Αμερικανοί αξιωματούχοι όλες τις προηγούμενες ημέρες εξέφρασαν κάθε στήριξη της Ουάσιγκτον προς την κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας για τις εργασίες στο «οικόπεδο 12». Παρόλα αυτά, στο περιθώριο της συνάντησης ο κ. Ερντογάν έκανε δηλώσεις, χαρακτηρίζοντας «μια τρέλα» τις έρευνες της Κύπρου, επαναλαμβάνοντας ότι η κυβέρνησή του έχει ήδη προχωρήσει στην οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας με την κυβέρνηση του τουρκοκυπριακού ψευδοκράτους για την έναρξη υποθαλάσσιων ερευνών νοτίως του Καστελόριζου. Την ίδια στιγμή που φρεγάτες του τουρκικού πολεμικού ναυτικού, καθώς και αεροπλάνα της πολεμικής αεροπορίας συνεχίζουν ακάθεκτα τις ‘’βόλτες’’ τους στην περιοχή.
Ενώ η Ουάσιγκτον προσπαθεί να βρει μία διπλωματική φόρμουλα που θα ξαναζεστάνει τις σχέσεις της Τουρκίας με την Κύπρο και το Ισραήλ, και η Άγκυρα φαίνεται να θέλει να διατηρήσει στενές σχέσεις με την αμερικανική κυβέρνηση, ο Αντιπρόεδρος της τουρκικής κυβέρνησης Μπουλέντ Αρίντς σε δηλώσεις του σε σχέση με τη στήριξη των ΗΠΑ στις θέσεις της Κύπρου τονίζει ότι «σημασία έχουν οι κινήσεις της Τουρκίας». Από την άλλη πλευρά, η Αμερικανίδα Υπουργός Εξωτερικών Χίλαρι Κλίντον, σε συνάντησή της με τον Αχμέτ Νταβούτογλου, προειδοποιεί την Τουρκία να σταματήσει τις απειλητικές εξαγγελίες και να συμμορφωθεί με το Διεθνές Δίκαιο για τη θάλασσα.
Την ξεκάθαρη στήριξή τους πάντως προς την Κύπρο εξέφρασαν τόσο η Ευρωπαϊκή Ένωση, όσο και ο Ρώσος Υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ ύστερα από συνάντηση που είχε με τον κ. Χριστόφια στο περιθώριο της συνέλευσης του ΟΗΕ. Χαρακτηριστικά, ο κ. Λαβρόφ δήλωσε ότι "η θέση μας βασίζεται στο διεθνές δίκαιο και ειδικά για την περίπτωση αυτή στη σύνοδο του 1982 του Δικαίου της Θάλασσας" και ενθάρρυνε όλες τις εμπλεκόμενες πλευρές να παραμείνουν εντός του πλαισίου της Διεθνής σύμβασης.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η Τουρκία δεν επικύρωσε ποτέ το Δίκαιο της Θάλασσας που ορίζει τις ΑΟΖ. Έτσι, με τη διάθεσή της να προβεί σε οριοθέτηση κοινής ΑΟΖ με το τουρκοκυπριακό ψευδοκράτος συμβαίνει το εξής παράδοξο: εκτός του ότι προβαίνει σε ‘καραμπινάτη’ παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου με την υπογραφή διμερές συμφώνου με ένα μη αναγνωρισμένο κράτος, θέλει να εφαρμόσει μία συνθήκη που δεν την έχει ποτέ υπογράψει και συνεχώς αμφισβητεί.
Απρόβλεπτες εξελίξεις και συνέπειες
Δηλώσεις αντιδηλώσεων, διφορούμενες πολιτικές εξαγγελίες, συμμαχίες που τη μία μέρα δείχνουν ισχυρές και την επόμενη κλονίζονται, αναδεικνύουν ένα περίπλοκο και επικίνδυνο στρατηγικό παιχνίδι που παίζεται με φόντο την ενεργειακή εκμετάλλευση των υδάτων της Ανατολικής Μεσογείου και τη ροή των ενεργειακών αυτών πόρων προς τη Δύση, με απρόβλεπτες εξελίξεις και επιπτώσεις.
Πάντως, δεδομένη είναι η ανάδειξη του διεθνούς ρόλου της Τουρκίας σε βαρόμετρο των εξελίξεων στη λεκάνη της Ανατολικής Μεσογείου, με επεκτατικές διαθέσεις και με το δόγμα του Νεο-Οθωμανισμού να εκφράζεται στην πλήρη μορφή του. Την ίδια στιγμή που οι κυβερνώντες στην Ελλάδα έχουν αφοσιωθεί στα εσωτερικά οικονομικο-κοινωνικά ζητήματα της χώρας και δείχνουν να έχουν καθησυχαστεί στη γεωστρατηγική τους συμμαχία με το Ισραήλ, η Τουρκία παίζει το «παιχνίδι» της.
Μετά τις τελευταίες εξελίξεις, η τυπική ανακήρυξη εκ μέρους της Ελλάδος της ΑΟΖ του Καστελόριζου καθίσταται πλέον επιτακτική ανάγκη.
