">
Μέρος δεύτερο: Το νέο ντοκιμαντέρ, οι εξεγέρσεις του 2011 και μια απάντηση για το μέλλον
Συνέντευξη στον ΓΙΩΡΓΟ ΜΑΡΙΑ
Συνεχίζουμε τη συζήτηση με τον Άρη Χατζηστεφάνου από εκεί που την αφήσαμε χθες, αυτή τη φορά επικεντρώνοντας στο νέο ντοκιμαντέρ που ετοιμάζει με τον τίτλο Catastroica. Το θέμα αυτή τη φορά είναι το ζήτημα της ολοκληρωτικής εκποίησης μιας χώρας και η σχέση της με τη δημοκρατία. Η Catastroica αναμένεται να κυκλοφορήσει τους επόμενους μήνες, οπότε θα μπορείτε να την παρακολουθήσετε δωρεάν στον υπολογιστή σας. Μένει να δούμε αν θα είναι για άλλη μια φορά ένα δραματικά επίκαιρο ντοκιμαντέρ.
Ας περάσουμε στο νέο ντοκιμαντέρ, το Catastroica: τι σημαίνει καταρχήν η λέξη και πώς επιλέξατε το θέμα; Μια φυσική συνέπεια του ζητήματος του χρέους, όπως έχει προκύψει και στη δημόσια συζήτηση θα μπορούσε να είναι το ζήτημα του ευρώ. Εσείς επιλέξατε τον τομέα των ιδιωτικοποιήσεων. Με ποια κριτήρια;
Το ευρώ το σκεφτήκαμε κι εμείς. Κάποια στιγμή ήμασταν και 50-50 προς τα που θα πάμε. Το είχαμε πιάσει όμως και στο debtocracy, οπότε θα ήταν σα να παίρναμε ένα κομμάτι του και να το ανοίγαμε. Το άλλο ήταν μια καινούρια προοπτική, τη βλέπαμε και με διαφορετικό μάτι, πιο φρέσκο, αλλά είχε και πρακτικές συνέπειες που θέλαμε να δώσουμε, καθώς αυτά τα ντοκιμαντέρ φέρουν και μια συγκεκριμένη πολιτική άποψη. Ο όρος καταστρόικα φτιάχτηκε για τη Ρωσία, ξεκίνησε από τα χρόνια της περεστρόικα, αλλά πήρε το νόημα με το οποίο κράτησε στα χρόνια του Γέλτσιν, όταν έγινε το μαζικό ξεπούλημα της δημόσιας περιουσίας. Για μας είχε και την τρόικα, είχε και την καταστροφή ως ελληνική λέξη, οπότε μετά από άπειρα ξενύχτια με πίτσες για το όνομα, όταν κάποια στιγμή σηκώθηκε ένα χέρι και είπε catastroica έκλεισε αμέσως. Ενώ όμως ξεκινήσαμε με ιδιωτικοποιήσεις, συγκεκριμένο θέμα με αρχή, μέση και τέλος, όσο προχωράμε τα γυρίσματα διευρύνεται. Βλέπουμε πάλι πως δεν είναι ένα θέμα μόνο οικονομικό ή τεχνοκρατικό, φτάνει να είναι και θέμα δημοκρατίας. Μιλήσαμε με τη Ναόμι Κλάιν που μας έδινε αντίστοιχα παραδείγματα μέσα από το βιβλίο της, το Δόγμα του Σοκ, και βλέπαμε ότι τα μαζικά ξεπουλήματα προϋποθέτουν έναν περιορισμό της δημοκρατίας. Πήγαμε στη Ρωσία και το είδαμε με πολύ πιο εμφανή τρόπο: οι μεγάλες ιδιωτικοποιήσεις ξεκίνησαν το '93, αφού ο Γέλτσιν έκανε το πραξικόπημα και βομβάρδισε το κοινοβούλιο. Σε όλες τις περιπτώσεις χωρών που βρέθηκαν σε κατάσταση χρέους και σοκ, πρώτα χτυπούσαν τη δημοκρατία και μετά ξεπουλούσαν τα πάντα, είτε σε τοπικές ελίτ είτε στο εξωτερικό. Αυτό κατευθείαν διευρύνει και για μας το θέμα και το βλέπουμε να συμβαίνει. Μπήκαμε στο αεροπλάνο για Νέα Υόρκη με πρωθυπουργό τον Παπανδρέου και γυρίζοντας είχαμε μια μη εκλεγμένη κυβέρνηση τεχνοκρατών. Αυτά που βλέπαμε θεωρητικά στα βιβλία αρχίσαμε να βλέπουμε πως προχωράνε εδώ, στην Ιταλία. Έχουμε μια επέλαση τεχνοκρατών απέναντι σε κυβερνήσεις, που μπορεί να μην ήταν πολιτικά νομιμοποιημένες, αλλά ήταν εκλεγμένες. Όπως και να το κάνεις, κάποιος είχε πάει στην κάλπη και είχε ρίξει μια ψήφο, για μένα λάθος, αλλά δεν είναι αυτό που έχουμε τώρα, μια οικονομική δικτατορία. Διευρύνεται λοιπόν η έννοια της ιδιωτικοποίησης, γίνεται εκποίηση με ό,τι αυτό σημαίνει για την κοινωνία, τη χώρα κι έτσι το ντοκιμαντέρ μας οδηγεί σε μονοπάτια που δεν ξέρουμε το τέλος τους. Αποφασίσαμε να μη σταθούμε σε παραδείγματα που είναι κραυγαλέα από χώρες του 3ου κόσμου, της Αφρικής και της Ασίας όπου ισοπέδωσαν τα πάντα. Προτιμήσαμε, για να δούμε την ουσία του ζητήματος, να πάμε σε αναπτυγμένες χώρες. Πήγαμε στις ΗΠΑ να δούμε τι έκανε η απορύθμιση στην αγορά ηλεκτρικού στην Καλιφόρνια, θα πάμε στην Αγγλία να δούμε τι έγινε με τα τρένα, πάμε να δούμε τι έγινε στην περίπτωση του νερού, της ιδιωτικοποίησης και της επανεθνικοποίησης στο Παρίσι.
Συνεχίζετε με το ίδιο μοντέλο παραγωγής, όπως και στο debtocracy; Οι συντελεστές παραμένουν οι ίδιοι;
Ακολουθούμε το ίδιο μοντέλο παραγωγής, ζητάμε δηλαδή από τον κόσμο και οργανώσεις φοιτητικές, εργατικές να το χρηματοδοτήσουν. Είναι πιο δύσκολα τα πράγματα για δύο λόγους: α) δεν είναι εύκολη πλέον η πρόσβαση σε mainstream media, είναι πλέον κλειστές οι πόρτες και
β) λόγω κρίσης, καθώς οι ίδιοι άνθρωποι που μπορεί να έδιναν x ποσό πέρυσι τώρα δίνουν το 1/5 γιατί δεν έχουν. Ενώ σε αριθμό ανθρώπων η ανταπόκριση παραμένει σταθερή και αυξάνεται, τα λεφτά είναι αισθητά λιγότερα, αυτή τη στιγμή είμαστε μέσα. Να αναφέρω ότι όλα τα οικονομικά στοιχεία είναι δημόσια, αναρτημένα στο site του ντοκιμαντέρ catastroica.com.
Η πρώτη φορά ήταν κι ένα πείραμα, αυτή τη φορά θέλουμε να υπάρχει ένας βασικός μισθός για τους συντελεστές. Ένας επαγγελματίας δημοσιογράφος για να στηριχτεί από αυτό στοιχειωδώς, πρέπει να υπάρχει κι ένας μισθός. Τον ορίσαμε στο ύψος της συλλογικής σύμβασης της ΕΣΗΕΑ ή αντίστοιχα των τεχνικών ως μια πολιτική κίνηση στήριξης των συλλογικών συμβάσεων. Προφανώς και το 1/10 να μας δώσουν, θα πούμε ευχαριστώ και θα γίνει το ντοκιμαντέρ. Υπάρχει κι ένας συμβολισμός, καθώς όλοι οι συντελεστές τις πληρώσαμε αυτές τις συλλογικές συμβάσεις, κάποιοι με απόλυση, όπως εγώ επειδή δε δέχτηκα να υπογράψω ατομική σύμβαση. Πιστεύω ότι θα τα καταφέρουμε. Είναι ένας δείκτης σε πολλά άλλα πράγματα αυτό το ντοκιμαντέρ, πώς γίνεται εναλλακτική δημοσιογραφία, πόσο αντέχει και θέλει ο κόσμος να στηρίξει.
Οι βασικοί συντελεστές παραμένουν οι ίδιοι: οι Κατερίνα Κιτήδη κι εγώ στις αποστολές και ο Λεωνίδας Βατικιώτης στην επιστημονική επιμέλεια. Στην παραγωγή είναι ο Θάνος Τσάντας και ο Κώστας Εφήμερος από το Press Project. Τη μουσική αυτή τη φορά προσφέρθηκαν να τη γράψουν οι Active Member, ενώ θα συνεισφέρει και ο Ερμής Γεωργιάδης. Υπάρχει πολύς κόσμος που βοηθάει, αλλά προσπαθήσαμε να κρατήσουμε μικρή την ομάδα, ενώ με εθελοντές θα βγαίναν όλες οι δουλειές, ακριβώς επειδή το πρότυπο είναι να πάρουν κάτι οι συντελεστές. Αυτό σημαίνει και τρελές εργατοώρες και ξενύχτια, ενώ στις κάμερες και τα φώτα που θα έπρεπε να είναι συνεργεία των πέντε ατόμων, είμαστε δύο. Όταν είσαι επαγγελματίας δημοσιογράφος υπάρχει και η συνήθεια: με έστειλε το μαγαζί, θα μείνω σε ένα καλό ξενοδοχείο, θα έχει γεύμα κτλ. Όταν σε έχει χρηματοδοτήσει ο κόσμος και ξέρεις ότι μπορεί να είναι ένας μαθητής που έδωσε 5 ευρώ απ' το χαρτζιλίκι του, υπάρχει μια τεράστια ευθύνη που εν τέλει σε καταβάλει και λίγο.
Σε τι στάδιο βρίσκονται τα γυρίσματα; Με ποιους έχετε μιλήσει αυτή τη φορά;
Δε ξέρω ακριβώς που βρισκόμαστε. Αρχικά είχαμε πει ότι θα κάνουμε 4 ταξίδια και γυρίζουμε για μοντάζ. Ξαφνικά προκύπτει μια περίπτωση πχ για το νερό στο Παρίσι, που δεν το είχαμε υπ’ όψιν μας, και έχει φοβερές ομοιότητες με την Ελλάδα και ιδιαίτερα με τη Θεσσαλονίκη (όπου θα έρθουμε να παρακολουθήσουμε από κοντά τι συμβαίνει με το ζήτημα της ιδιωτικοποίησης), οπότε διαρκώς διευρύνεται. Θέλω να πιστεύω ότι έχουμε τελειώσει με το 80% των γυρισμάτων και των συνεντεύξεων. Έχουμε μιλήσει στις ΗΠΑ με τη Ναόμι Κλάιν, τον Γκρεγκ Πάλαστ, ντοκιμαντερίστα που έχει περάσει απ' το BBC, αλλά με πολύ εναλλακτική ματιά. Πήγαμε και σε mainstream οικονομολόγους, όπως ο Ντάνι Ρόντρικ, που προτείνει έξοδο της Ελλάδας από την Ε.Ε. οπότε πάλι επεκτάθηκε η συζήτηση. Πήγαμε στη Ρωσία όπου συναντήσαμε τον Μπόρις Καγκαρλίτσκι, εμβληματική φιγούρα της αριστεράς εκεί, είχε φυλακιστεί το 1993 με το πραξικόπημα του Γέλτσιν και μας εξήγησε την ιστορία του μαζικού ξεπουλήματος της Ρωσίας. Πήγαμε στη Γερμανία όπου έχει πάρα πολύ ενδιαφέρον για το παράδειγμα της Τρόιχαντ, της εταιρίας που ανέλαβε να ξεπουλήσει όλο το δημόσιο πλούτο της Ανατολικής Γερμανίας και το οποίο μας προτείνουν να ακολουθήσουμε: να φτιάξουμε μια εταιρεία (που λίγο πολύ έχει φτιαχτεί), που θα πάρει την ιδιοκτησία των μεγάλων επιχειρήσεων του δημοσίου και θα τις ξεπουλήσει. Καταστροφή στη Γερμανία απόλυτη, πουλούσαν επιχειρήσεις και βρέθηκαν με χρέος από αυτή τη διαδικασία. Έτσι θα γίνει και στην Ελλάδα αν ακολουθήσουμε αυτό το μοντέλο . Στη Γαλλία μιλήσαμε με ανθρώπους από τη France Telecoms που είχε τις αυτοκτονίες μετά την ιδιωτικοποίηση, με ανθρώπους από τα γαλλικά ταχυδρομεία που γίνεται τώρα προσπάθεια να ιδιωτικοποιηθούν, πώς το βλέπουν τα συνδικάτα, πώς το βλέπουν οι οικονομολόγοι. Έχει ήδη μαζευτεί υλικό που δε χωράει σε ένα ντοκιμαντέρ πάλι, οπότε και το site θα λειτουργεί σαν ένας κόμβος που θα βγαίνει υλικό, θα δούμε αν χρειαστεί να υπάρξει και βιβλίο. Το υλικό το δίνουμε δωρεάν, αλλά το internet δε ήταν πολύ βολικό σε μεγάλα κείμενα ή μεγάλες συνεντεύξεις. Υπήρξε κόσμος που το ήθελε και σε βιβλίο και γι' αυτό βγήκε η χρεωκρατία σαν βιβλίο, πάντα όμως ενώ υπάρχει και δωρεάν στο internet. Από τη στιγμή που το έχει χρηματοδοτήσει ο κόσμος είναι δικό του, εμείς δίνουμε και μία εναλλακτική.
Με ποια διαδικασία προβλέπεται να γίνουν οι ιδιωτικοποιήσεις στην Ελλάδα;
Η διαδικασία έχει ξεκινήσει. Υπογείως λειτουργούν με ταχύτατους ρυθμούς. Μια από τις πρώτες αποφάσεις της κυβέρνησης Παπαδήμου αφορούσε τη μεταβίβαση αρμοδιοτήτων από διάφορες μικροεπιτροπές στην κεντρική που θα αναλάβει το ξεπούλημα. Προφανώς έχουν κολλήσει λίγο επειδή δε βρίσκονται αγοραστές, αλλά αυτό το κάνει ακόμα πιο επικίνδυνο: να τα δώσουν όλα σε τιμές που δε θα αντιστοιχούν ούτε στο οικόπεδο που υπάρχει κάτω από την επιχείρηση. Αυτό συνέβη στη Γερμανία, πούλησαν επιχειρήσεις από τις μεγαλύτερες σε όλη την ανατολική Ευρώπη για να πάρουν το οικόπεδο από κάτω. Μπορεί να αντιμετωπίσουμε και τέτοιες καταστάσεις. Απευθείας ανοίγει το μεγάλο θέμα, που είναι στην επικαιρότητα, του δημοσίου τομέα. Έχει περάσει δυστυχώς και σε μεγάλο μέρος του πληθυσμού ο υπερδιογκωμένος δημόσιος τομέας ως αιτία όλων των προβλημάτων μας, κι αν απολύσουμε όλον τον κόσμο και κλείσουμε τα “μαγαζιά”, ακόμα κι αν δεν τα ιδιωτικοποιήσουμε, θα τα καταφέρουμε. Αυτή την προπαγάνδα τη βλέπουμε να επαναλαμβάνεται με πανομοιότυπο τρόπο από Αργεντινή μέχρι Ιρλανδία, απ' όπου πέρασε το ΔΝΤ και σε μας ακόμα χειρότερα γιατί έχουμε και την Ε.Ε. Είναι μύθος πως έχουμε πληθώρα δημοσίων υπαλλήλων, δεν ισχύει, είμαστε στο μέσο όρο της Ε.Ε., είναι μύθος ότι οι δαπάνες για τους μισθούς των δημοσίων υπαλλήλων είναι τεράστιες, δεν ισχύει πάλι είμαστε στο μέσο όρο της Ε.Ε. Προφανώς δε λειτουργεί σωστά το δημόσιο κι εμείς δεν είμαστε κρατιστές που υποστηρίζουμε ότι θα έπρεπε να τα πάρει όλα το δημόσιο, θα προτιμούσαμε κοινωνικό έλεγχο των μέσων παραγωγής. Όμως πρέπει να απαντηθούν κάποια πράγματα άμεσα και να δοθούν και άμεσες λύσεις. Προσπαθούν να διαλύσουν το δημόσιο τομέα και μάλιστα σε λάθος στιγμή. Υπάρχουν ακόμα και συντηρητικοί οικονομολόγοι που λένε ότι μπορεί να μη λειτουργεί το δημόσιο, αλλά τη στιγμή της κρίσης το τελευταίο πράγμα που θέλεις να κάνεις είναι να κλείσεις τη στρόφιγγα του δημοσίου και να καταρρεύσει όλη η οικονομία. Νομίζω ότι δυστυχώς θα είμαστε πάλι πολύ επίκαιροι.
Το debtocracy είχε και μια εναλλακτική πρόταση, είτε αυτή αρθρωνόταν γύρω από το ζήτημα του λογιστικού ελέγχου του χρέους, είτε με το “κλείσιμο του ματιού” στο τέλος του ντοκιμαντέρ και τους ήχους ελικοπτέρου. Να αναμένουμε κάτι αντίστοιχο και από το Catastroica;
Σίγουρα θα υπάρχει. Αν και μόνο το να μπει φρένο έχει τεράστια σημασία με δεδομένο ότι αυτές οι διαδικασίες ιδιωτικοποίησης πολύ δύσκολα γυρίζουν. Όχι ότι δε γίνεται, η Λατινική Αμερική έδειξε ότι είναι δυνατό. Έχει όμως πολύ μεγάλο κόστος, αντιπαράθεση με ξένες επιχειρήσεις, δημιουργούνται μια σειρά από δεσμεύσεις που δύσκολα παίρνονται πίσω. Εμείς θέλουμε να εξηγήσουμε τι γίνεται, να υπάρξει ένα φρένο στην όλη κατάσταση, αλλά θα υπάρχει κι ένα θετικό μήνυμα: μπορεί να υπάρξει επανεθνικοποίηση, αλλά το σημαντικότερο είναι ότι μπορεί να υπάρξει κοινωνικοποίηση. Δεν έχουμε μια κρατικίστικη αντίληψη πως ό,τι είναι δημόσιο είναι καλό. Κάθε φορά όμως που δίνεται μια μάχη, βλέπεις ποιες είναι οι δυνάμεις σου και τι μπορείς να κάνεις. Κάποιες φορές οι δυνάμεις σου λένε να κρατήσεις αυτό που έχεις και πάνω σε αυτό να προχωρήσεις μετά. Θεωρούμε ότι δεν πρέπει να πωληθεί τίποτα, ειδικά κάτω από αυτές τις συνθήκες, αντιθέτως πρέπει να ενισχυθεί ποιοτικά το δημόσιο, να μην είναι δημόσιο με την έννοια του κράτους που ελέγχει, αλλά να περάσει στα χέρια των πολιτών. Έχουμε παραδείγματα προσπαθειών που έγιναν στην Αργεντινή και τα είχε δείξει και ο Λιούις στην ταινία το “The Take” (“Η Κατάληψη”) απ' τις προσπάθειες που έγιναν στα εργοστάσια, ενώ υπάρχει και μεγάλο ενδιαφέρον από εναλλακτικές φωνές στο εξωτερικό: αν προσπαθήσετε να κοινωνικοποιήστε την παραγωγή σε κάποιο εργοστάσιο, θέλουμε να έρθουμε να το κάνουμε ντοκιμαντέρ, να βοηθήσουμε ακόμα και οικονομικά, έχουμε δεχτεί τέτοιες προτάσεις.
Θα έχει ένα θετικό μήνυμα γιατί πρέπει να απαντάμε και σε μια αριστερά που όλα αυτά τα χρόνια είναι εξαιρετική στην κριτική, είχε προβλέψει με μαθηματική ακρίβεια τι θα γίνει. Όταν όμως αυτό που προέβλεπε έγινε και θα περίμενε κανείς ότι θα ήταν η χρυσή περίοδος να ρευστοποιήσει όλη αυτή την προσπάθεια την αναλυτική, όλη αυτή τη δουλειά που είχε κάνει, αποδείχθηκε ανίκανη να διαχειριστεί έστω και τα ελάχιστα πράγματα που ζητούσε ο κόσμος από αυτήν. Η κριτική δεν αρκεί πρέπει να έχεις εναλλακτική. Δεν είμαστε εμείς που έχουμε τις λύσεις, αλλά πρέπει πάντα να κλείνεις το μάτι, όπως είπες, στους ανθρώπους που τις έχουν και σίγουρα υπάρχουν προτάσεις.
Έγραψες στο περιοδικό unfollow ότι κατά τη διάρκεια των συνεντεύξεων στο εξωτερικό γίνατε περισσότερο πομποί παρά δέκτες, καθώς υπάρχει μεγάλο ενδιαφέρον για τα τεκταινόμενα στην Ελλάδα. Πολλές φορές φαίνεται ότι είμαστε στο επίκεντρο του κόσμου, είτε η οικονομία της χώρας, είτε οι αντιδράσεις του ελληνικού λαού.
Το τραγικό με τον ελληνικό λαό είναι ότι εδώ και δεκαετίες πίστευε ότι είναι το επίκεντρο του κόσμου, με αυτή τη λίγο επαρχιώτικη αντίληψη ότι παντού μεγαλουργούμε (στη NASA είναι όλοι Έλληνες, στα μεγάλα πανεπιστήμια οι καλύτεροι είναι Έλληνες). Και τώρα όντως μεγαλουργούν: με τις τεράστιες διαδηλώσεις, την πτώση της κυβέρνησης Παπανδρέου - ό,τι εσωτερικά κι αν είχε, την κυβέρνηση την έριξε ο κόσμος την 28η Οκτωβρίου. Μπορεί αυτό που ακολούθησε, όπως και στην Αίγυπτο, να μην ήταν αυτό που θέλαμε, δεν παύει όμως να είναι ένα κολοσσιαίο βήμα και κάτι που έκοψε την ανάσα όλου του κόσμου. Είμαστε στο επίκεντρο της διεθνούς επικαιρότητας και πρέπει επιτέλους να σταματήσουμε να λέμε “τι θα πουν οι ξένοι”. Αυτοί που πρέπει να μας φοβούνται, μας φοβούνται και καλά κάνουν, γιατί βλέπουν ότι από δω θα μπορούσε να ξεκινήσει κάτι διαφορετικό. Αυτοί που μας θαυμάζουν, μας θαυμάζουν γιατί αυτά που γίνονται στην Ελλάδα δείχνουν ένα επίπεδο πολιτικοποίησης που δεν υπάρχει πουθενά, εκτός ίσως από χώρες της λατινικής Αμερικής. Οι συζητήσεις στις συνελεύσεις των πλατειών είναι πάρα πολύ μπροστά σε επίπεδο, και δεν το λέω υποτιμητικά απέναντι στο occupy wall street ή του Λονδίνου. Έχουν να καλύψουν τεράστιο έδαφος τα υπόλοιπα κινήματα για να φτάσουν το επίπεδο πολιτικοποίησης, σωστό ή λάθος είναι ένα άλλο θέμα. Ίσως μόνο στη Γαλλία να υπάρχει κάτι αντίστοιχο στην δύση. Καλώς ή κακώς βρεθήκαμε στο μάτι του κυκλώνα και η Ελλάδα μπορεί να αποτελέσει πρότυπο για λαούς όσον αφορά το τι θα μπορούσαν να πετύχουν.
Ας κλείσουμε με ένα σχόλιο για την πολιτική κατάσταση. Φαίνεται ότι αφήνουμε πίσω έναν απ' τους χειρότερους χρόνους εδώ και πολύ καιρό και μάλλον μπαίνουμε σε έναν ακόμα δυσκολότερο. Είσαι αισιόδοξος, βλέπεις να υπάρχουν δυνατότητες και ελπίδα;
Για μένα το 2011 ήταν πολύ καλή χρονιά. Είχαμε ένα κύμα εξεγέρσεων κι επαναστάσεων σε όλο τον πλανήτη, το οποίο βέβαια είναι ακόμα ελάχιστο σε σχέση με τη δύναμη του αντίπαλου. Όταν στην Αίγυπτο, που ήταν ο πολιορκητικός κριός και κατέβηκαν εκατομμύρια πολίτες, έχουν ακόμα χούντα δείχνει τι δρόμος έχει να διανυθεί. Έσπασε όμως ένας τοίχος και βγήκε ένα λουλουδάκι σε μέρη που δεν το περίμενες. Στο occupy wall street πήγαιναν συνδικάτα να στηρίξουν, τους ελάχιστους, για τα ελληνικά δεδομένα, ανθρώπους που ήταν εκεί. Στην Ελλάδα είχαμε τις μεγαλύτερες διαδηλώσεις από τη μεταπολίτευση, είχαμε ανθρώπους που αμφισβητούσαν πλέον ολόκληρο το πολιτικό σύστημα. Υπήρχε λοιπόν ελπίδα παρά το γεγονός πως ήταν τραγική χρονιά, οικονομικά και πολιτικά. Όσο υπερβολικό κι αν ακούγεται, υποστηρίζω ότι είχαμε αλλαγή πολιτεύματος το 2011, περάσαμε από μια δημοκρατία πολιτικά μη νομιμοποιημένη, αλλά που πληρούσε κάποιες προϋποθέσεις, σε μια δικτατορία τεχνοκρατών, σε μη εκλεγμένες κυβερνήσεις κι όχι μόνο στην Ελλάδα. Από την άλλη αυτό δείχνει ότι έπεσαν κι οι μάσκες, υπάρχει μία πόλωση στην κοινωνία, όπου ξέρεις πλέον τους αντιπάλους. Αν δεχτούμε τον όρο οικονομική δικτατορία, φαίνονται κι οι άνθρωποι της δικτατορίας, όπως υπήρχανε και στην πραγματική: και στα μέσα ενημέρωσης, και οι μαστοράκηδες και οι παπάδες και οι βασανιστές της, τηρουμένων των αναλογιών και παίζοντας με τις λέξεις, βλέπεις ποιοι στελεχώνουν μια οικονομική δικτατορία. Το κακό είναι ότι είναι μουδιασμένος ο κόσμος και δυστυχώς στη χειρότερη στιγμή πάντα είναι μουδιασμένος ο κόσμος. Αν μη τι άλλο είναι αυτό που λέει ο ιστορικός Χομπσμπάουμ “interesting times” οι εποχές που ζούμε και δημοσιογραφικά, αλλά κυρίως αξίζει να είσαι εδώ και να το παλέψεις. Μας έλεγαν διάφοροι να φύγουμε παρά έξω, τώρα που έγινε και λίγο γνωστό το Debtocracy, να ζήσουμε αλλού. Η απάντησή είναι ότι τώρα είναι που δε φεύγουμε, δε θα μας διώξουν αυτοί, θα τους διώξουμε εμείς και μετά βλέπουμε, αν ηρεμήσουν μπορεί να πάμε καμιά βόλτα.
