">
Συνέντευξη στον Τάσο Θωμά
Με προμαχώνα το ΑΠΘ, το εξειδικευμένο προσωπικό και τις καινοτόμες δράσεις, το πρόγραμμα της Εκπαίδευσης Αλλοδαπών και Παλιννοστούντων Μαθητών πρωτοστατεί στην κρίσιμη πρόκληση της σημερινής πολυπολιτισμικής ελληνικής κοινωνίας. Πρόκειται για ένα έργο πανελλήνιας εμβέλειας, η υλοποίηση του οποίου ξεκίνησε το Σεπτέμβριο του 2010 – με συγχρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση - και έκτοτε έχει σταθεί αρωγός στην στήριξη, βελτίωση και αναβάθμιση του εκπαιδευτικού καθήκοντος σε νηπιαγωγεία, δημοτικά, γυμνάσια και λύκεια που συγκεντρώνουν πληθυσμό αλλοδαπών και παλιννοστούντων μαθητών πάνω από 20%. Σε μια χρονική στιγμή στην οποία η μεταναστευτική πολιτική αποτελεί δίχως αμφιβολία ένα κορυφαίο ζήτημα για την Ελλάδα και την Ευρώπη, το έργο της κοινωνικής ένταξης αλλοδαπών και παλιννοστούντων μέσα από την ελληνομάθεια, την εκπαίδευση και την διαπολιτισμική επικοινωνία συνιστά καθοριστικό προπύργιο εναντίον της περιθωριοποίησης πληθυσμών, καθώς και της αρμονικής συνύπαρξης στο επίπεδο των τοπικών κοινωνιών. Συνεπικουρούμενη από τους αρμόδιους φορείς του Υπουργείου Παιδείας Δ.Β.Μ.Θ., καθώς και άλλους κοινωνικούς φορείς, η επιστημονική και διοικητή ομάδα της Εκπαίδευσης Αλλοδαπών και Παλιννοστούντων Μαθητών δεν αναπαράγει στείρα τσιτάτα περί παιδείας και αλλαγής της κοινωνίας. Αντιθέτως, τα μετατρέπει σε μαχητική πράξη.
Συνομιλήσαμε με την κα. Άννα Αναστασιάδη-Συμεωνίδη, Καθηγήτρια Γλωσσολογίας στο Τμήμα Φιλολογίας ΑΠΘ, και τον κ. Δημήτριο Μαυροσκούφη, Καθηγητή στο Τμήμα Φιλοσοφίας & Παιδαγωγικής ΑΠΘ, οι οποίοι μας εξέθεσαν τους στόχους, τις επιδιώξεις και την έως τώρα πορεία του μεγαλεπήβολου προγράμματος. Ένα πρόγραμμα που ολοκληρώνεται το Δεκέμβριο του 2013 και θα αφήσει ένα δυσεπίλυτο κενό αν το νεοπαγές Υπουργείο Παιδείας δεν προνοήσει άμεσα για την συνέχισή του.
Αρχικά, θα ήθελα να μας πείτε κάποια γενικά πράγματα για το πρόγραμμα Εκπαίδευση Αλλοδαπών και Παλιννοστούντων Μαθητών.
Α. Αναστασιάδη-Συμεωνίδη: Είναι ένα πρόγραμμα βοήθειας των αλλοδαπών και παλιννοστούντων μαθητών που αφορά την ελληνική δημόσια εκπαίδευση σ' όλη την επικράτεια, από το νηπιαγωγείο μέχρι και το λύκειο, όπου υπάρχει ποσοστό αλλοδαπών και παλιννοστούντων μαθητών πάνω από 20%. Η βοήθεια αυτή έρχεται κυρίως μέσω της γλώσσας, γιατί η γλώσσα είναι το όχημα μέσα από το οποίο πραγματοποιείται η ένταξη στην κοινωνία, αλλά δεν σταματούμε εκεί. Η καρδιά του προγράμματος είναι, βεβαίως, τα παιδιά αλλά μέσω των μαθητών και της ενίσχυσής τους στη γλώσσα βοηθούμε ώστε να ενταχθούν οι οικογένειές τους πλέον στην κοινωνία μας, μ’ έναν τρόπο που να βοηθήσει κι αυτούς αλλά και εμάς. Εμείς σκεφτόμαστε πως αν αυτοί οι άνθρωποι μείνουν στο περιθώριο της κοινωνίας, δεν θα υποφέρουν μόνον αυτοί. Αυτοί πρώτιστα, αλλά θα υποφέρουμε και εμείς. Δηλαδή εμείς το κάνουμε για την ίδια την Ελλάδα μας, για τα παιδιά μας, γιατί σκεφτόμαστε ότι όλοι πρέπει να ζούμε αρμονικά σε μια κοινωνία και από την ώρα που θα ζούμε όλοι αρμονικά όλοι θα βοηθηθούν. Όταν λοιπόν υπάρχουν μέλη της κοινωνίας που δεν ζουν αρμονικά, όλη η κοινωνία υποφέρει. Στο πλαίσιο αυτό το πρόγραμμα Εκπαίδευσης Αλλοδαπών και Παλιννοστούντων Μαθητών, ολοκληρωθεί, το 2013, θα έχει διδάξει ελληνικά σε 850 σχολεία, αλλά παράλληλα επιμορφώνουμε τους εκπαιδευτικούς για να κάνουν καλύτερα τη δουλειά τους, είτε με εκπαιδευτικό υλικό, είτε με ημερίδες. Στόχος μας είναι να επηρεάσουμε όλη την εκπαίδευση. Για να γίνω ξεκάθαρη σε αυτό δεν φταίνε οι εκπαιδευτικοί, αλλά τα ίδια τα πανεπιστήμια που δεν έχουν προνοήσει ώστε να υπάρχει μια τέτοια είδους επιμόρφωση για κάθε μελλοντικό εκπαιδευτικό.
Αυτά τα δύο χρόνια τι ανταπόκριση έχετε λάβει από τους εκπαιδευτικούς;
Α.Σ.: Έχουμε πάρα πολύ θετική ανταπόκριση. Όπως μας λένε οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί, αυτές οι επιμορφώσεις και ημερίδες είναι απαραίτητες για την αντιμετώπιση των κρίσιμων αναγκών της πολυπολιτισμικής κοινωνίας.
Ποια ήταν η κατάσταση όταν ξεκινήσατε το πρόγραμμα;
Α.Σ.: Εμείς δεν μπορούμε να πούμε ότι ξεκινήσαμε από το μηδέν, γιατί μας αρέσει να αναγνωρίζουμε και τη δουλειά των προηγούμενων από εμάς. Τα προγράμματα αυτά ξεκίνησαν από τη δεκαετία του '90 άρα λοιπόν έχουμε αρκετά χρόνια πίσω μας. Έγιναν προσπάθειες και μάλιστα έχει παραχθεί και σημαντικό εκπαιδευτικό υλικό από συναδέλφους του Πανεπιστημίου Αθηνών. Υλικό το οποίο χρησιμοποιούμε. Φυσικά όλα τα ανθρώπινα γίνονται καλύτερα, μπορούν να βελτιωθούν, άρα με την εφαρμογή υπάρχει δυνατότητα για βελτίωση του εκπαιδευτικού υλικού. Δεν ξεκινάμε, όμως, από το μηδέν. Επίσης η επιμόρφωση είναι σημαντική όχι μόνο λόγο της έννοιας της διά βίου μάθησης, αλλά γιατί προκύπτουν διαρκώς νέα πράγματα στην επιστήμη, εφόδια απαραίτητα για τους εκπαιδευτικούς.
Με αυτό στο νου, ποια είναι η διαφορά αυτού του προγράμματος από τα προηγούμενα;
Δ. Μαυροσκούφης: Όπως είπε και η κυρία Αναστασιάδη, υπάρχει η προηγούμενη εμπειρία, όμως το διαφορετικό σ’ αυτό το πρόγραμμα είναι πως είναι διευρυμένο σε σχέση με τα προηγούμενα, διότι δεν αφορά μονάχα την πρωτοβάθμια ή τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, αλλά ολόκληρη την δημόσια εκπαίδευση, πλην της τριτοβάθμιας. Το δεύτερο είναι ότι το πρόγραμμα αυτό έχει πολλά καινοτόμα στοιχεία, όπως τη σύνδεση του σχολείου με την οικογένεια και την τοπική κοινωνία. Αυτό πραγματοποιείται μέσω ενός διαπολιτισμικού μεσολαβητή όπου ένα άτομο, που προέρχεται συνήθως από μια μεταναστευτική ομάδα, το οποίο όμως έχει ενσωματωθεί καλά στην ελληνική κοινωνία, γνωρίζει καλά την ελληνική κουλτούρα και γλώσσα, αναλαμβάνει το ρόλο ενός διάμεσου μεταξύ σχολείου και οικογένειας και τοπικής κοινωνίας. Με αυτόν τον τρόπο διευκολύνεται συνολικά η ένταξη της οικογένειας, και όχι μόνο του παιδιού, στην ελληνική κοινωνία.
Επιπλέον καινοτόμο στοιχείο είναι η συστηματική χρήση της τηλεκπαίδευσης για να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα των απομακρυσμένες και ορεινών περιοχών. Με την εξ αποστάσεως μάθηση δίνεται η δυνατότητα να συμμετάσχουν όλοι. Έχουμε κάνει και μια πολύ καλή ιστοσελίδα (αναφέρεται στην ιστοσελίδα www.diapolis.auth.gr), πολύ διευρυμένη, η οποία δίνει τη δυνατότητα διαδραστικής επικοινωνίας με τα σχολεία και τους εκπαιδευτικούς. Αυτό συμβάλλει πάρα πολύ στη δικτύωση των σχολείων και στην ανταλλαγή εμπειριών όχι μονάχα μέσω των υπευθύνων του προγράμματος των πανεπιστημίων, αλλά και των ίδιων των σχολείων.
Ένα τρίτο στοιχείο που επίσης θέλω να τονίσω είναι ότι έχουμε πάρα πολύ καλή συνεργασία με τα στελέχη της εκπαίδευσης. Πολλά πράγματα δεν θα μπορούσαμε να τα κάνουμε εάν δεν μας βοηθούσανε οι περιφερειακοί διευθυντές εκπαίδευσης και οι σχολικοί σύμβουλοι, οι οποίοι με μεγάλη προθυμία έρχονται, διακινούν υλικό, ενημερώνουν τα σχολεία, αναλαμβάνουν διοργάνωση ημερίδων. Όφελος υπάρχει επίσης - και να μη το ξεχνάμε αυτό σε δύσκολες εποχές - για πάρα πολλούς νέους άνεργους επιστήμονες και είναι εκατοντάδες οι προσοντούχοι νέοι με μεταπτυχιακές σπουδές, οι οποίοι έχουν την ευκαιρία να απασχοληθούν με το πρόγραμμα, είτε διδάσκοντας την ελληνική, είτε σε άλλες δραστηριότητες, είτε σε διοικητικό επίπεδο.
Τα τελευταία δυο χρόνια έχει γίνει μια τεράστια στερεοτυπική επίθεση εναντίον των Ελλήνων, ότι είναι τεμπέληδες, καπνιστές κ.λπ. Μπορείτε να κάνετε κάποια κρίση για το πού οδεύει, ως προς την μισαλλοδοξία και την ξενοφοβία, η σημερινή Ευρώπη;
Δ.Μ.: Κοιτάξτε, θα ξεκινήσω από την Ελλάδα. Πρέπει να αντιληφθούμε πως μια βασική αρχή της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης είναι ότι η έννοια της διαπολιτισμικότητας πρέπει να υπάρχει ανεξάρτητα από το αν έχουμε ή όχι αλλοδαπούς. Μπορεί κάποια στιγμή να φύγουν όλοι. Πρέπει να επικοινωνούμε, όμως, δηλαδή να ξέρω εγώ τι είναι ο Βούλγαρος και τι αντιλαμβάνεται αυτός για μένα. Αυτά είναι πράγματα που οφείλουμε να τα δούμε κριτικά, να τα μελετούμε, για να είμαστε ικανοί να αντεπεξέλθουμε στην διεθνή πραγματικότητα. Ξέρετε κάτι; Θα σας πω και κάτι άσχετο με το πρόγραμμα. Όσοι ενοχλούνται από αυτή την προώθηση αυτής της κριτικής σκέψης, δεν ενοχλούνται τι κάνει το πανεπιστήμιο. Ενοχλούνται όταν γίνονται παρεμβάσεις στο σχολείο. Ο λόγος είναι πως το σχολείο είναι αυτό που μπορεί να αλλάξει τα πράγματα ριζικά. Όσον αφορά, τώρα την Ευρώπη έχω την εντύπωση ότι δεν έχει μεταναστευτική πολιτική συνολικά η ΕΕ και προσπαθεί μέσω συνθηκών να ελέγξει τη διακίνηση των πληθυσμών, συνθήκη Σέγκεν, Δουβλίνο Ι, Δουβλίνο ΙΙ. κ.λπ. Είναι ένα μεγάλο μειονέκτημα αυτό και βοηθάει ορισμένες χώρες, αλλά όχι εμάς. Μιας και μιλάμε για ένταξη στην κοινωνία, ξέρουμε από στοιχεία ότι καλύτερη πορεία στο ελληνικό σχολικό σύστημα έχουν τα παιδιά των Αλβανών κυρίως και αυτό είναι π.χ. επειδή έχουν μονιμότερη παρουσία εδώ, δεν θέλουν να γυρίσουν στην Αλβανία, αλλά θεωρούν παράλληλα πως η μόρφωση θα δώσει τη δυνατότητα να ανέρθω κοινωνικά.
Μιας που το αναφέρατε, το σχολείο μπορεί να αλλάξει την κοινωνία;
Δ.Μ.: Η φιλοσοφία μας είναι πως η εκπαίδευση μπορεί να βοηθήσει στην αλλαγή των πραγμάτων. Αυτό, όμως, θέλει συνέπεια, σχεδιασμό και χρόνο. Θέλει μεθοδικότητα, εργασία, σταδιακά βήματα, ενδεχομένως κάποιες υποχωρήσεις όπου χρειάζεται. Άλλο η στρατηγική και άλλο η τακτική. Ο στρατηγικός στόχος θα πρέπει να είναι να γίνουμε μια κοινωνία πιο ανοιχτή, πιο δημοκρατική, να βαθύνει η δημοκρατία και μέσα εκεί εντάσσεται και αυτή η διαπολιτισμική εκπαίδευση.
Το πρόγραμμα θα συνεχιστεί μετά το 2013;
Α.Σ.: Αυτά τα προγράμματα έχουν ημερομηνία λήξης, επειδή είναι ΕΣΠΑ, συγκεκριμένα τον Δεκέμβριο του 2013. Να σας πω ότι η αγωνία των σχολείων και των εκπαιδευτικών είναι τι γίνεται όταν τελειώσει το πρόγραμμα; Εκεί το δικό μας μέλημα είναι να δημιουργήσουμε μια μονιμότερη δικτύωση των σχολείων και να παραγάγουμε την αναγκαία τεχνογνωσία ώστε και μετά το πρόγραμμα, μετά από μας, οι εκπαιδευτικοί και τα σχολεία να έχουν το υλικό και τη γνώση να αντιμετωπίζουν μόνοι τους τις δυσκολίες.
Τα συμβαλλόμενα πανεπιστήμια είναι το Α.Π.Θ., τα Πανεπιστήμια Αιγαίου, Θεσσαλίας, Ιωαννίνων, ωστόσο συνεργάτες του Προγράμματος προέρχονται από διάφορα πανεπιστήμια π.χ. ΕΚΠΑ, Πανεπιστήμιο Κύπρου. Επικοινωνία: [email protected]
