">
Μέρος δεύτερο: Μία φύση δισυπόστατη ή πώς και γιατί κάθισε η μπίλια στο μαύρο.
Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ
Στο δεύτερο κομμάτι των σκέψεων μας, θα εστιάσουμε σε συγκεκριμένα ιστορικά γεγονότα και στιγμιότυπα, τα οποία καταδεικνύουν (μεταξύ πολλών άλλων) τις συχνότατα αλληλογρονθοκοπούμενες όψεις του γερμανικού φαινομένου. Η Γερμανία ανέκαθεν κινούταν στις ακραίες τιμές. Πηγή φωτός αλλά και ερέβους, θαυμαστή κοιτίδα των γραμμάτων και του πολιτισμού, φορέας ολέθρου και επιβολής, η Γερμανία ομοιάζει σφόδρα με τον ρωμαϊκό θεό Ιανό με τις δύο όψεις, τον θεό των ενάρξεων και των μεταβάσεων. Πεδίο αναφοράς μας μία από τις πλέον σαγηνευτικές και ιδιαίτερες περιόδους της ευρωπαϊκής Ιστορίας του 20ου αιώνα, η Δημοκρατία της Βαϊμάρης, η οποία εγκαθιδρύθηκε στα τέλη του 1918, μετά το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και την εκθρόνιση του βασιλιά Γουλιέλμου Β’. Σε μία κοινωνία καθημαγμένη και ευεπίφορη σε ζυμώσεις και αλλαγές, με την οσμή της ήττας ακόμη να αχνίζει, η μπίλια τελικά θα καθίσει το 1933 στο μαύρο του ναζισμού. Όπως θα δούμε όμως, κάλλιστα θα μπορούσε να είχε καθίσει και στο κόκκινο, ενώ για την τελική έκβαση των γεγονότων καθοριστικό ρόλο έπαιξε και η παρέμβαση του, φαινομενικά αθώου, πρασινωπού «0» της τότε πολιτικής ρουλέτας.
Το καθεστώς υπό το οποίο λειτουργούσε το νεόκοπο Δεύτερο Ράιχ ήταν αρκούντως συγκεχυμένο. Η εξουσία της κυβέρνησης ήταν μάλλον σκιώδης, ενώ την πραγματική εξουσία ασκούσαν τα κατά τόπους εργατικά και στρατιωτικά συμβούλια. Μέσα σε αυτό το κλίμα ρευστότητας, πολλά φυτίλια έψαχναν εναγωνίως την σπίθα τους και μία από αυτές έκανε την εμφάνισή της στις 5 Ιανουαρίου 1919. Η καθαίρεση του επικεφαλής της βερολινέζικης αστυνομίας, λόγω της άρνησής του να καταστείλει απεργιακές διαδηλώσεις μετατρέπει τις κινητοποιήσεις σε γενικευμένη εξέγερση. Προεξάρχοντα ρόλο στα γεγονότα διαδραματίζουν οι «Σπαρτακιστές», μία επαναστατική οργάνωση που προήλθε από τα σπλάχνα του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος στα τέλη του 1914, με αρχηγούς τη Ρόζα Λούξεμπουργκ και τον Καρλ Λήμπκνεχτ. Το παράτολμο εγχείρημα κράτησε έξι μέρες, προτού μετατραπεί από επαναστατικό όνειρο σε καταδικασμένο salto mortale. Η εξουσία των Σπαρτακιστών έπεσε θύμα παιδικής θνησιμότητας και ο ηγέτης των Σοσιαλδημοκρατών, Φρίντριχ Έμπερτ, υποδύθηκε με περίσσιο ταλέντο τον Ηρώδη. Όχι μόνο συμμάχησε με τα συντηρητικά στρώματα του πολιτικού φάσματος, αλλά εξαπέλυσε εναντίον των πενιχρά εξοπλισμένων και εκπαιδευμένων εργατών τόσο τις δυνάμεις του τακτικού στρατού όσο και τα ακροδεξιά τάγματα θανάτου Freikorps. Στις 15 Ιανουαρίου ο Καρλ Λήμπκνεχτ και η Ρόζα Λούξεμπουργκ συλλαμβάνονται και βασανίζονται μέχρι θανάτου κατά την ανάκριση.
Τα δραματικά αυτά γεγονότα έμελλε αποδειχθούν κομβικότατης σημασίας, σηματοδοτώντας εξελίξεις πολύ τραγικότερες από μία απλή διάψευση ουτοπικών ελπίδων. Η γερμανική κοινωνία αναδιπλώθηκε ταχύτατα, ο φόβος κυριάρχησε, η νοοτροπία εμποτίστηκε με δηλητήριο. Το Εθνικοσοσιαλιστικό Λαϊκό Κόμμα του Αδόλφου Χίτλερ βρήκε την πόρτα ανοιχτή και τα σκυλιά δεμένα ως την άνοδο του στην εξουσία, κατόπιν λαϊκής εντολής και μέσω εκλογικών διαδικασιών, το 1933. Η μεταφυσική θεοποίηση της έννοιας του λαού είναι εξίσου επικίνδυνη με την παραμέριση και καθυπόταξή του. Ο λαός συλλογικά, όπως άλλωστε ο άνθρωπος ατομικά, εμπεριέχει εντός του ένα απύθμενο εύρος δυνατοτήτων και πιθανοτήτων. Είναι εν ολίγοις ικανός για το χειρότερο, όπως είναι και για το καλύτερο. Το 1933, ολοκληρώθηκε η εκκόλαψη, το τσόφλι του αυγού έσπασε και το φίδι ξεπρόβαλε. Θα κλείσουμε με αυτά που έγραψε ο Καρλ Λήμπκνεχτ, την ημέρα του θανάτου του. «Οι χαμένοι του χτες θα είναι οι νικητές του αύριο, καθώς θα έχουν μάθει από την ήττα.» To be continued…
