Του Γιώργου Παπαδημητρίου
Οι γραμμές αυτές γράφονται λίγο αφότου έχει ξεκινήσει η φλεγόμενη και άκρως συναρπαστική (#not) συζήτηση στον θαυμαστό κόσμο των ελληνικών σόσιαλ μίντια για την πρεμιέρα των φετινών Πανελλαδικών με το μάθημα της Έκθεσης (είμαστε και μιας κάποιας ηλικίας, επομένως αποκηρύσσουμε με πάθος το νεόκοπο «Νεοελληνική Γλώσσα»). Με αστραπιαία αντανακλαστικά λοιπόν, και σε φανερά σαρκαστική αντίστιξη με το θέμα που έπεσε (περί δημιουργικότητας στα σχολεία), οι ψηφιακές ορδές από παντογνώστες-ειδήμονες σχολιαστές αρνήθηκαν να επιδείξουν οποιαδήποτε ικμάδα δημιουργικότητας στο πατροπαράδοτο και αντανακλαστικό κράξιμο. Ας ελπίσουμε τουλάχιστον ότι θα προκύψουν διάφορα διασκεδαστικά memes, διότι σοβαρή κουβέντα δύσκολο να γίνει όπως πολύ καλά γνωρίζουμε.
Κάπως έτσι, οι Πανελλαδικές κατέφθασαν για μία ακόμη χρονιά στους πρόποδες του καλοκαιριού, παρέα με τα γνωστά συμπαρομαρτούντα. Τα βαρετά γλυκανάλατα ευχολόγια δεξιά και αριστερά, από επίσημα και λιγότερο επίσημα χείλη. Το κυνήγι της viral ατάκας από τους μαθητές που στήνονται και μιλούν μπροστά από κάποια κάμερα λίγες μόνο στιγμές αφότου έχουν παραδώσει την κόλλα τους. Το γονεϊκό άγχος που ισορροπεί αντιφατικά ανάμεσα στο ειλικρινές ενδιαφέρον για το μέλλον των παιδιών και τη μύχια ανάγκη για μόστρα και καμάρι στον άτυπο στίβο μάχης με γνωστούς, συναδέλφους, συγγενείς και φίλους.
Είκοσι τέσσερα ολόκληρα χρόνια έχουν πλέον κυλήσει από τις δικές μου Πανελλαδικές του 2001, και η αλήθεια είναι πως ελάχιστα έχουν αλλάξει στην ουσία των πραγμάτων. Εκείνη την εποχή, στη χαραυγή του 21ου αιώνα, το ελληνικό κράτος αποφάσισε πως είχε έρθει η ώρα να εκσυγχρονίσει τις περιβόητες Δεσμές: καθιέρωση των λεγόμενων Κατευθύνσεων, δύο χρόνια εξετάσεων αντί για ένα, με τους βαθμούς της Β΄ Λυκείου να έχουν δεσμευτικό χαρακτήρα την πρώτη χρονιά και προαιρετικό την αμέσως επόμενη, σωρεία εξεταζόμενων μαθημάτων (14 στη Β΄ Λυκείου και 9 στη Γ΄ για τον υπογράφοντα και τους συνομηλίκους του). Τελικά, όλα τα παραπάνω αποδείχθηκαν θνησιγενή και εφήμερα, με αποτέλεσμα να διαγράψουμε έναν άτυπο κύκλο, καθώς τα εξεταζόμενα μαθήματα ξαναέγιναν με μαγικό τρόπο τέσσερα (όπως και στις Δέσμες δηλαδή).
Η γενικευμένη αίσθηση της στασιμότητας, βέβαια, κάθε άλλο παρά εξαντλείται στον αριθμό των μαθημάτων. Σαν άτυπη παράδοση βγαλμένη από κάποιο πανάρχαιο καταστατικό αταβισμού και επαναληψιμότητας, οι Πανελλαδικές εξακολουθούν να πυροδοτούν μια σειρά από βαθύτερους προβληματισμούς, που θυμίζουν ανίατες ασθένειες δίχως γιατρικό.
Η παραπαιδεία όχι μόνο δεν έχει αποδυναμωθεί, αλλά έχει πλέον εδραιώσει τη θέση με έναν τρόπο αδιαμφισβήτητο και ηγεμονικό, σώζοντάς μας τουλάχιστον από το περιττό και κοινότοπο κουβεντολόι, μιας και συνιστά έναν κλάδο πολύτιμης παραοικονομίας που καλλωπίζει τα επίσημα στατιστικά του ελληνικού κράτους. Η βαθμοθηρία, η παπαγαλία και η τυποποιημένη γνώση καλά κρατούν, ο πρωτοφανής για οποιαδήποτε ευρωπαϊκή χώρα μιντιακός ντόρος ζει και βασιλεύει. Η αναγκαιότητα μιας αναφανδόν αναδιάρθρωσης, που θα θεσπίζει μια γενική κατευθυντήρια εκπαιδευτική γραμμή από το νηπιαγωγείο μέχρι και λύκειο παραμένει ουτοπική ονείρωξη. Οι ελλείψεις, οι παθογένειες και τα προβλήματα της ελληνικής δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης (και ο ελλιπής δίαυλος επικοινωνίας τόσο με την πρωτοβάθμια όσο και την τριτοβάθμια) παραμένουν ζητήματα όχι απλώς άλυτα αλλά στην ουσία ανέγγιχτα.
Με αυτά και με εκείνα, η σχεδόν φορντική παραγωγή αγχωμένων και μπερδεμένων παιδιών, που απορροφούν σαν σφουγγάρια tips για επιτυχημένα γραπτά αλλά εισπράττουν στην πραγματικότητα ανεπαρκή παιδεία, συνεχίζεται με αμείωτους ρυθμούς, ενισχύοντας την πέρα για πέρα λανθασμένη εντύπωση πως η εισαγωγή στο πανεπιστήμιο είναι το τέρμα του δρόμου ενώ πρόκειται απλώς για την απαρχή. Ας καταθέσουμε όμως και τις δικές μας ευχές, μιας που το σηκώνει το κλίμα. Όλες και όλοι εσείς που γράφετε σήμερα, μακάρι να βρείτε την αληθινή σας κλίση και αυτό που σας ταιριάζει – και αν δεν σας ταιριάζει τίποτα να μην αισθανθείτε παράταιροι ή περιθωριακοί. Μακάρι να γίνεστε μέρα με τη μέρα όλο και πιο ενεργοί πολίτες, με ευαισθησίες και συναίσθηση του κοινού καλού, με φιλομάθεια και διάθεση για περιπέτεια. Μακάρι να μην εθιστείτε στην αδιαφορία και στην ανέξοδη βία όπως επιτάσσει το trend της εποχής. Μακάρι να διαφυλάξτε την ορμή της νιότης για όσο το δυνατόν περισσότερο και να ατενίσετε τη ζωή χωρίς ζοχάδα και πικρίες γιατί, όπως έλεγε και μια γλυκιά ψυχή, αυτό το δώρο μάς δίνεται άπαξ. Για μία και μόνο φορά.
