Γράφει ο Παναγιώτης Σκουρής*
Στο πολυτάραχο πολιτικό σκηνικό που ζούμε τον τελευταίο καιρό, εντός και εκτός της χώρας μας, ήρθε να προστεθεί την τελευταία εβδομάδα η διαδικασία της πρότασης μομφής κατά της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Μία μομφή που προήλθε από την ακροδεξιά πτέρυγα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και συνδέεται με διαχείριση της κατάστασης τον καιρό της πανδημίας και τα σχετικά με τους εμβολιασμούς.
Η μομφή προφανώς δεν πέρασε, πράγμα το οποίο ήταν μάλλον αναμενόμενο. Ο λόγος άλλωστε που έγινε όλο αυτό προφανώς και δεν είναι η αναζήτηση του ορθού, αλλά η πρόκληση θορύβου και αστάθειας.
Ωστόσο, η γενικότερη ατμόσφαιρα που δημιουργήθηκε και ο όχι ευκαταφρόνητος αριθμός θετικών ψήφων δημιουργεί μία σειρά από ανησυχίες, τουλάχιστον στο γράφοντα.
Η πρώτη είναι η προέλευση της πρωτοβουλίας, η οποία -και αυτό το έχω καταθέσει αρκετές φορές από αυτό εδώ το βήμα- μου είναι εξαιρετικά απεχθής. Πρόκειται για την ακροδεξιά, η οποία φέρει το χαρακτηριστικό του σκοταδισμού, της ανόητης συνωμοσιολογίας και εν τέλει της μισαλλοδοξίας. Μία ιδεολογία, η οποία προσπαθεί να κάνει επίκληση στις πιο σκοτεινές πλευρές του χαρακτήρα μας και να εκμεταλλευτεί τη -δικαιολογημένη ή αδικαιολόγητη- αγανάκτηση του κοινωνικού συνόλου. Χαρακτηριστικό της, το οποίο αναπτύσσεται παράλληλα, είναι το ότι ψάχνουν διάφορες και διαφορετικές, τις περισσότερες φορές γελοίες και ανάξιες λόγου και αναφοράς, θεωρίες του παραλόγου, για να δημιουργήσουν ένταση, ανησυχία και φόβο.
Αυτές οι αντιλήψεις υπό κανονικές συνθήκες και υπό την προϋπόθεση της ορθής και πλήρους παιδείας, θα έπρεπε να ρίπτονται στον κάλαθο των αχρήστων χωρίς πολλά πολλά. Δυστυχώς όμως, ιδίως σε περιόδους κρίσης, βρίσκουν πρόσφορο έδαφος και ευήκοα ώτα. Εμείς από την πλευρά μας δεν πρέπει να το απαξιώνουμε αυτό, αλλά να αντιδράμε και να καταδεικνύουμε την αστειότητα και ανυπαρξία των επιχειρημάτων.
Η Ευρώπη και τα όσα έχει καταφέρει πρέπει περαιτέρω να στέκονται απέναντι σε όλα αυτά. Απλούστατα γιατί είναι παντελώς αντίθετα με την ίδια της της φύση και την ουσία. Δεν το πράττει αρκετά όμως. Και κυρίως εκτός από την φυσική της αντίθεση και αποστροφή, αποφεύγει να επικεντρώσει το ενδιαφέρον της σε αυτά που έχουν πραγματικά σημασία και εν τέλει αποτελούν το βασικό λόγο της ύπαρξής της. Όλα αυτά με άλλα λόγια που καθιστούν ανθρώπους, όπως είναι και ο γράφων, μας κάνουν να την υποστηρίζουμε ανεπιφύλακτα. Επειδή μας αρέσουν οι βασικές της αρχές που είναι απέναντι στην ακρότητα εν γένει και ειδικότερα την ακροδεξιά.
Ένα ακόμα και εξίσου ανησυχητικό στοιχείο είναι το ότι και άλλες δυνάμεις, ακραίες και αυτές, αλλά όχι απαραίτητα ακροδεξιές, κλείνουν το μάτι σε αντίστοιχες πρωτοβουλίες. Δεν τις υποστηρίζουν απαραίτητα, αλλά με χαρά τις προϋπαντούν και τρίβουν τα χέρια τους λόγω της αναστάτωσης που προκαλούν. Όπως λέει και η παροιμία, ο λύκος στην αναμπουμπούλα (ή την αντάρα) χαίρεται. Δεν μπορεί όμως να είναι αυτό σώφρων πολιτική. Να αποστρέφεται κανείς την ακροδεξιά, αλλά να παρακολουθεί το λαϊκίστικο σκέλος της και τις αντίστοιχες απόψεις και ενέργειές της και να δένεται εν τέλει με αυτόν τον τρόπο στο άρμα της. Γιατί και σε αυτήν την περίπτωση η απόγνωση των πολιτών και η εμμονή σε αυτήν είναι το ζητούμενο.
Εν προκειμένω λοιπόν, θα περίμενε κανείς, ότι, ακόμα και αν πολιτικά διαφωνεί με την Πρόεδρο της Επιτροπής και την παράταξη, από την οποία προέρχεται, θα στεκόταν υποστηρικτικά στον ίδιο το θεσμό. Γιατί αυτός εκπροσωπεί την Ευρωπαϊκή Ένωση και εν τέλει αυτός και κανένα πρόσωπο είναι ο μόνος που έχει σημασία και ενδιαφέρον. Και από πλευράς μου λοιπόν σημειώνω εδώ, ότι δεν έχω την παραμικρή υποστηρικτική διάθεση απέναντι σε οποιοδήποτε πρόσωπο. Η ίδια η προέλευση της μομφής όμως, θα έπρεπε να ενώσει όλους τους υγιώς και μετριοπαθώς σκεπτόμενους ευρωπαίους.
Μετριοπάθεια, λοιπόν. Μεγάλη και σπουδαία κουβέντα. Και μία αναμφισβήτητα χρήσιμη και απαραίτητη στάση απέναντι στην υστερία και τη μισαλλοδοξία. Παράλληλα αυτονόητη, εάν πράγματι διορθωθεί και ανέλθει το επίπεδο της παιδείας που παρέχεται στο σύγχρονο κόσμο.
Η Ευρώπη όχι μόνο ως ένωση, αλλά ως χώρος, παραδοσιακά και με μικρές εξαιρέσεις και διαλείμματα, έστω και αν αυτά ήταν τραγικά, ήταν πάντα αντίθετη σε τέτοιες αντιλήψεις και φαινόμενα που ως εκ τούτου δεν μπορεί να έχουν θέση εντός αυτής και των οργάνων της. Φυσικά, δε θα αξιώσει κανείς να αποβληθούν από αυτούς με οποιουδήποτε είδους μέτρα. Σε αντίθεση με τους εκφραστές τους, εμείς σεβόμαστε το δικαίωμα στην άποψη. Η αποβολή λοιπόν θα πρέπει να έρθει εν τοις πράγμασι και με προβολή ακλόνητων επιχειρημάτων. Έτσι πρέπει να τους απομονώσουμε.
Ο μόνος τρόπος είναι να ξεστραβωθούμε, να βγούμε λίγο από τη βολή μας και να έχουμε τεταμένη την προσοχή μας. Και όποτε ακούμε αντίστοιχες ανοησίες, να αντιδράμε έγκαιρα και δυναμικά.
*Ο Παναγιώτης Σκουρής είναι επίκουρος καθηγητής ευρωπαϊκού δημοσίου δικαίου στο Τμήμα Δημόσιας Διοίκησης του Παντείου Πανεπιστημίου Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών, δικηγόρος και συνιδρυτής του δικηγορικού γραφείου AnPLegal Praxis (www.anplegal.gr).
