ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ "ΤΥΠΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ"
Γράφει η Φεβρωνία – Φαίη Τύρη*
Σε μια κοινωνία που συχνά χαρακτηρίζεται από έλλειψη αξιών και απουσία ηθικής συμπεριφοράς είναι εύλογο να αναρωτηθούμε, εάν υπάρχει ελπίδα για αλλαγή και προαγωγή ηθικής ανάπτυξης με στόχο ένα καλύτερο μέλλον. Πόσες φορές οι περισσότεροι από εμάς έχουμε αντιληφθεί τον τρόπο που ακριβώς σκεφτόμαστε, αν συμβαδίζει με την λογική αλλά κυρίως με την ηθική. Ποια είναι τα κριτήρια των πράξεων μας, πώς επηρεάζουν την εξέλιξη της ζωής μας αλλά και όσων βρίσκονται κοντά μας. Υπάρχει άνθρωπος που να μην έχει προβληματιστεί και να μην έχει βρεθεί σε ηθικό δίλημμα;
Η ηθική υπό το πρίσμα της ηθικής φιλοσοφίας μελετά τα ήθη, τις αξίες και τις αντιλήψεις μιας κοινωνίας. Κατά βάση αποτελεί ένα σύστημα αξιών που καθοδηγεί τις επιλογές κάθε ανθρώπου, τον σωστό τρόπο που πρέπει να σκέφτεται και να λειτουργεί. Ποιες από τις πράξεις μας είναι ορθές και ποιες λανθασμένες;
Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη η ηθική σχετίζεται με τις αρετές του ανθρώπου, οι οποίες είναι απαραίτητες και μας οδηγούν σε μια καλύτερη ζωή μακριά από πάθη και λάθη. Χωρίζονται σε δύο κατηγορίες τις διανοητικές (σοφία, σύνεση) που έχουν σχέση με το λογικό μέρος της ψυχής και τις ηθικές (δικαιοσύνη, εγκράτεια) που αφορούν τις συνήθειες. Οι πρώτες αναπτύσσονται με την διδασκαλία μετά από χρόνο και εμπειρία ενώ οι δεύτερες με συμπεριφορές που επαναλαμβάνονται. Η βασική αρχή της αριστοτελικής ηθικής είναι η μεσότητα, η δημιουργία και η διατήρηση της ισορροπίας ανάμεσα σε δύο άκρα, με σκοπό την ηθική ανάπτυξη και την ευτυχία.
Η ανάγκη ύπαρξης της ηθικής και ο ρόλος της
Η ηθική είναι αναγκαία για την διαμόρφωση αρμονικών σχέσεων που βασίζονται στην εμπιστοσύνη, στην κατανόηση, στην εντιμότητα και στην ειλικρίνεια με αποτέλεσμα την ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής. Καθορίζει τη συμπεριφορά του ατόμου προσδιορίζοντας τι είναι ορθό και τι εσφαλμένο, τι είναι αληθινό και τι ψεύτικο ώστε να δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για μία κοινωνία με λιγότερες εντάσεις και περισσότερη ευημερία. Κατέχει σημαντικό ρόλο στην καθημερινότητα και βοηθάει τα άτομα να ενεργούν με υπευθυνότητα, να παίρνουν αποφάσεις με ηθικά κριτήρια, που προάγουν το αίσθημα του καθήκοντος, της ευθύνης και της αμεροληψίας.
Οι επιπτώσεις από την απουσία της ηθικής
Η έλλειψη ηθικής οδηγεί τον άνθρωπο σε σκέψεις και δράσεις που προωθούν τις άσχημες συμπεριφορές, τις διακρίσεις, το άδικο και γενικά προκαλούν κοινωνική ανισορροπία. Οι ανάγκες του άλλου παραμερίζονται ή παύουν ακόμη και να υφίστανται. Προτεραιότητα έχει μόνο το εγώ που καταλύει το εμείς. Δεν υπάρχουν ηθικά διλλήματα και όλα επιτρέπονται. Ο άνθρωπος καταλήγει να ζει μέσα σε μία δίνη και να μην συνειδητοποιεί καν την νοσηρότητα της κατάστασης. Συνεπώς όταν απουσιάζουν από την ζωή του ανθρώπου οι αξίες, οι αρχές, τα ιδανικά τόσο σε προσωπικό όσο και σε κοινωνικό επίπεδο, κυριαρχεί η ανασφάλεια και η καχυποψία. Τα άτομα δεν επικοινωνούν, έρχονται συχνά σε ρήξεις ενώ ολοένα και περισσότερο δεν αναλαμβάνουν τις ευθύνες τους. Πιστεύουν ότι έχουν μόνο δικαιώματα χωρίς υποχρεώσεις και δεν αντιλαμβάνονται την φθορά που υφίσταται ο άνθρωπος και το ευρύτερο κοινωνικό σύνολο.
* Η κ. Τύρη Φεβρωνία – Φαίη είναι υποψήφια Διδάκτορας Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ, Msc Κοινωνική Θεολογία, Msc Εργασιακή Ψυχολογία, Πολιτευτής ΝΔ Α΄ Θεσσαλονίκης
