Γράφει η Φεβρωνία – Φαίη Τύρη*
Με 18 χρόνια εμπειρίας, κυρίως στον ιδιωτικό αλλά και στον δημόσιο τομέα, παρατηρώ ότι τα συναισθήματα που δημιουργούνται και οι καταστάσεις που προκύπτουν από διάφορες τοξικές συμπεριφορές των γύρω μας στους εργασιακούς χώρους, είναι σε μεγάλο βαθμό στρεσογόνα. Μήπως η ανάγκη μας να επικρατήσουμε σε ένα χώρο και να δηλώσουμε την παρουσία μας προβάλλοντας αποκλειστικά τον εαυτό μας ξεπερνάει τα όρια του ανταγωνισμού και δεν μας επιτρέπει να αντιληφθούμε την πραγματική διάσταση των γεγονότων; Έχουμε σκεφτεί από που πηγάζουν αυτές οι συμπεριφορές και σε τι θέση φέρνουμε τα πρόσωπα που βρίσκονται κοντά μας; Τελικά τι είναι αυτό που μας οδηγεί να λειτουργούμε επιθετικά και προσβλητικά;
Η σημασία των αξιών στην εργασιακή καθημερινότητα
Είναι καιρός να μάθουμε να διακρίνουμε και να υπολογίζουμε τα συναισθήματα των άλλων ενώ παράλληλα να προσπαθούμε καθημερινά να γινόμαστε περισσότερο αισθαντικοί και λιγότερο έως καθόλου ατομιστές. Το ήθος, ο σεβασμός, η ειλικρίνεια, η ακεραιότητα, η συνέπεια, είναι μερικές από τις αρετές που χτίζουν πρώτα τη δική μας προσωπικότητα, ενώ παράλληλα ενισχύουν και ωφελούν τις διαπροσωπικές – εργασιακές σχέσεις. Η ύπαρξη ενσυναίσθησης προσφέρει στους συνεργάτες μας την δυνατότητα να εξελιχθούν και να ξετυλίξουν την προσωπικότητα τους χωρίς φόβο, αφού δημιουργούμε μαζί τους σχέσεις εμπιστοσύνης, και να εργαστούν νιώθοντας ότι μπορούν να πετύχουν τους στόχους τους και γιατί όχι να πραγματοποιήσουν τα όνειρά τους.
Η ύπαρξη τοξικού περιβάλλοντος
Φυσικά και δεν είναι πάντα εύκολο να γίνει κάτι τέτοιο. Σε αρκετές περιπτώσεις ισχύει το αντίστροφο και συνήθως οι εργαζόμενοι απογοητεύονται και δυστυχώς όταν η κατάσταση ξεφεύγει και δεν διορθώνεται φτάνουν στο σημείο να αλλάξουν περιβάλλον ή ακόμη και να παραιτηθούν. Η έλλειψη επικοινωνίας και κατανόησης, η απουσία αυτοαντίληψης, η στέρηση εκπαίδευσης και γνώσεων, η κακή ηγεσία και διαχείριση οδηγούν σε εντάσεις και ρήξεις. Τα συμπτώματα που εμφανίζονται είτε πρόκειται για εργαζόμενους σε ανώτερη βαθμίδα είτε σε κατώτερη είναι σχεδόν πάντα κοινά. Διότι η σκέψη μας γίνεται συναίσθημα και το συναίσθημα καταλήγει να γίνεται συμπεριφορά και να επηρεάζει τον τρόπο που λειτουργούμε σε όλες τις εκφάνσεις της ζωή μας.
Σωματικές και Συναισθηματικές επιπτώσεις
Πέρα από την σωματοποίηση των συναισθημάτων τα οποία καταλήγουν σε ασθένειες, αυτοάνοσα νοσήματα και κρίσεις πανικού όπως ζάλη, ταχυπαλμία, τρέμουλο και δύσπνοια, δεν απουσιάζουν τα ψυχικά συμπτώματα με συνέπειες αρνητικές και έντονα ορατές. Τα άτομα νιώθουν άγχος, θλίψη και ταυτόχρονα ψυχικό πόνο. Αντιδρούν σπασμωδικά, χάνουν τον έλεγχο της σκέψης τους, μειώνεται η αυτοεκτίμηση και η αυτοπεποίθηση τους, φοβούνται, με αποτέλεσμα να κατακλύζονται συνεχώς από άσχημες σκέψεις.
Ξεκινούν να πιστεύουν ότι δεν έχουν την δύναμη να ανταπεξέλθουν στις απαιτήσεις της καθημερινότητας και προτιμούν να απομονώνονται, αλλοιώνοντας πτυχές της προσωπικότητας τους. Δεν έχουν εμπιστοσύνη στις ικανότητες τους ενώ όλο και πιο συχνά απομακρύνονται από τους στόχους τους. Βιώνουν αισθήματα αδιαφορίας, εγκατάλειψης και προδοσίας. Πλέον στην ζωή τους κυριαρχεί η ανασφάλεια και η αποσταθεροποίηση. Χωρίς να αντιλαμβάνονται πλήρως αυτές τις αλλαγές συμπεριφέρονται όπως νιώθουν τόσο στην εργασιακή όσο και στην προσωπική – κοινωνική τους ζωή. Οι διαπροσωπικές τους σχέσεις διαταράσσονται, η κρίση τους γίνεται θολή και ο ψυχισμός τους καταρρέει.
Ηθική και Κοινωνική ευθύνη
Προφανώς και είναι απογοητευτικό να υφίστανται εν έτη 2025 οι παραπάνω καταστάσεις με επιβλαβείς επιπτώσεις για τους εργαζόμενους. Ουσιαστικά οφείλουμε και έχουμε την ευθύνη ως κοινωνία και κράτος να προστατεύουμε τους ανθρώπους μας και να δημιουργούμε τις κατάλληλες συνθήκες για ένα υγιές εργασιακό περιβάλλον. Επιβάλλεται να έχουμε αυτογνωσία, να είμαστε υποστηρικτικοί, να συνεργαζόμαστε και να εκπαιδεύουμε τους εαυτού μας σε κάθε εργασιακό χώρο που χαρακτηρίζεται από τέτοιου είδους συμπεριφορές και αντιδράσεις. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι τα άτομα που βιώνουν εργασιακή παρενόχληση σε οποιαδήποτε μορφή, εκτός από την σωματική καταπόνηση τραυματίζονται και ψυχικά, καταλήγουν να έχουν πολλά προβλήματα και δεν γνωρίζουν πάντα τον τρόπο να τα αντιμετωπίσουν.
Η ενημέρωση, η πρόληψη, η ελευθερία της έκφρασης και κυρίως η νομική κατοχύρωση σε αυτά τα ζητήματα αποτρέπουν την συνέχεια ή την εμφάνιση τέτοιων φαινομένων. Η ψυχική και η σωματική υγεία πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα με σκοπό την δημιουργία και την διατήρηση καλών ανθρώπινων σχέσεων, την παραγωγικότητα και γενικά την κοινωνική πρόοδο και την ευημερία.
Γιατί εάν δεν αλλάξουμε πρώτα εμείς, δεν θα αλλάξει ο κόσμος.
* Η κ. Τύρη είναι υποψήφια Διδάκτορας Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ, Msc Κοινωνική Θεολογία, Msc Εργασιακή Ψυχολογία, Πολιτευτής ΝΔ Α΄ Θεσσαλονίκης
