Γράφει ο Παναγιώτης Σκουρής*
Πριν βιαστείτε να κράξετε, σας ενημερώνω, ότι ο τίτλος είναι απόπειρα για λογοπαίγνιο. Δεν έχω ξεχάσει την ορθογραφία της ελληνικής, ούτε ξέφυγε από τον επιμελητή.
Ας περάσουμε λοιπόν για άλλη μια φορά στο πεδίο της πολιτικής, όπου ο καιροσκοπισμός έχει αναχθεί σχεδόν σε ιδεολογία.
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι αυτή του λεγόμενου «ώριμου φρούτου». Τις εποχές που -τόσο στη χώρα μας, όσο και διεθνώς- υπήρχε εναλλαγή δύο βασικών πόλων εξουσίας, εκείνος που βρισκόταν στην αντιπολίτευση έδινε μάχες, αλλά κατά κύριο λόγο, ανέμενε να βαρεθεί ο κόσμος τον άλλον και να τον φέρει στην κορυφή. Αναμφισβήτητα αυτό αποτέλεσε κορυφαία και πολυεφαρμοσμένη στρατηγική.
Στο πλαίσιο αυτό και ακριβώς επειδή η εν λόγω τακτική αποδείχτηκε επιτυχής, δεν έπαιζε πολύ μεγάλο ρόλο η ιδεολογία ή επιχειρηματολογία, αλλά η ωρίμανση των πραγμάτων. Ωστόσο, υπήρχε ιδεολογικό περίγραμμα και ταυτότητα. Ο όχι απόλυτα πρωταγωνιστικός ρόλος προβλημάτιζε βέβαια, αλλά λόγω της εναλλαγής στην εξουσία αυτό το φαινόμενο δεν ήταν τρομακτικά ανησυχητικό. Επίσης χαρακτηριστικό ήταν, ότι δινόταν περισσότερη έμφαση στις εντυπώσεις και τη δημιουργία τους, πράγμα το οποίο θεωρούνταν ως επιταχυντής της ωρίμανσης που προαναφέρουμε.
Με άλλα λόγια ο συνδυασμός αυτής της τακτικής και του δεδομένου της εναλλαγής έβαλε την ιδεολογική αντιπαράθεση σε δεύτερη μοίρα. Εύλογο ήταν αυτό, καθώς απαιτεί κόπο και δυσκολία, τόσο από την πλευρά αυτών που διεκδικούν την εξουσία, όσο και εκείνους που καλούνται να κάνουν επιλογές.
Κυρίαρχη η ανάγκη για δημιουργία εντυπώσεων, λοιπόν που με τη σειρά της οδήγησε στη σχεδόν θεοποίηση των πυροτεχνημάτων. Ποιο είναι το κοινό χαρακτηριστικό και των δύο; Η παροδικότητα. Το ζητούμενο είναι ένας γρήγορος εντυπωσιασμός· το πόσο καιρό θα διαρκέσει, δε μας ενδιαφέρει καθόλου. Θα βρούμε το επόμενο, στα επόμενα δευτερόλεπτα.
Η ταχύτητα λοιπόν παίζει μεγάλο ρόλο. Από την άλλη, η συνέπεια λόγων και αντιλήψεων, ελάχιστο. Εδώ αναδεικνύονται οι καιροσκόποι: δε μας ενδιαφέρει ιδιαίτερα, το κατά πόσο είμαστε και παραμένουμε συνεπείς στις απόψεις μας, αρκεί όμως να τραβάμε πάνω μας την προσοχή.
Στη σημερινή εποχή το δίπολο που προαναφέραμε και που μπορεί να πρόσφερε μία, θεωρητική έστω και στοιχειώδη ασφάλεια, έχει μάλλον εκλείψει. Στη δική μας χώρα τουλάχιστον ολοσχερώς.
Το αποτέλεσμα είναι, ότι δημιουργείται χώρος για νέα σχήματα που διεκδικούν ενεργή συμμετοχή και ανάδειξη στο χώρο της πολιτικής. Με δεδομένα τα όσα έχουμε διαπιστώσει αμέσως προηγουμένως, η αντίληψη, ότι θα αναζητηθούν πυροτεχνήματα, για να τραβήξουμε την προσοχή, μπορείτε να αντιληφθείτε, τί γίνεται. Το βλέπετε, άλλωστε καθημερινά.
Για να δούμε λοιπόν και το νόημα του λογοπαιγνίου στον τίτλο του σημερινού άρθρου, θα πρέπει να αναζητήσουμε το σκοπό που επιδιώκεται κάθε φορά με την εκτόξευση των κατά καιρούς πυροτεχνημάτων. Δεν είναι λοιπόν άλλος από το κέρδος και ειδικότερα τα πολιτικά οφέλη. Η πράξη εντυπωσιασμού στρέφει πάνω μου την προσοχή και πρέπει να δώσω μάχη να τη διατηρήσω και να την ενισχύσω με νέες εκπλήξεις. Το σημαντικό είναι όμως, να τραβήξω την προσοχή με κάθε τρόπο και χωρίς να πολυενδιαφέρει η ιδεολογία, το μέτρο, η ντροπή η συνέπεια κπα. Έτσι λοιπόν ο καιροσκόπος γίνεται και κερδοσκόπος.
Οι πράξεις αυτές έχουν πολλές μορφές. Εσχάτως -και δεν εννοώ μόνο τις τελευταίες μέρες- έχουμε τη συγγραφή και την ανταλλαγή απόψεων μέσω βιβλίων. Επειδή η συζήτηση αυτή έχει φουντώσει τον τελευταίο καιρό, θα πρέπει να σημειώσουμε ένα βασικό πράγμα: το ότι κάτι γράφεται και τυπώνεται σε ένα κομμάτι χαρτί δεν το κάνει ούτε σωστό, ούτε δίκαιο. Αυτό όσοι γράφουμε, το γνωρίζουμε πολύ καλά και είναι κάτι που μπορεί έως και να μας στοιχειώνει.
Ο λόγος;
Μα το ότι, όπως ισχύει από αρχαιοτάτων χρόνων, ό,τι γράψεις, μένει και μπορεί να σε κυνηγάει για πάντα. Αυτό είναι το μόνο πραγματικό και ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του γραπτού λόγου. Δεν πάει όμως και αντίστροφα και τα ιερά κείμενα έχουν, ευτυχώς, αποδυναμωθεί. Όσοι θέλουν, να γράψουν λοιπόν, καλό θα ήταν αυτό να το αναλογίζονται. Διότι, όταν αντιμετωπίζεις το γράψιμο ως προβολέα, για να φωτιστείς μπορεί και να το πετύχεις πρόσκαιρα και όσο θα είναι φρέσκο το προϊόν. Αυτά που έγραψες όμως, θα σε ακολουθεί για πάντα και δε θα μπορείς να το αμφισβητήσεις. Το κέρδος λοιπόν μπορεί να γυρίσει μπούμερανγκ μακροπρόθεσμα.
Ένα άλλο πράγμα που παρακολουθούμε σε σχέση με τη συζήτηση αυτής της εποχής είναι ο διάλογος μέσω πονημάτων. Τραγικό, αν αναλογιστεί κανείς, ότι έχουν υπάρξει εποχές, όπου πραγματικοί πνευματικοί ογκόλιθοι μονομαχούσαν δια των συγγραμμάτων τους.
Αν ρωτάτε εμένα προσωπικά, ειδικά σε σχέση με τα βιβλία, προτιμούσα την εποχή, όπου συζητούσαμε για την τελευταία έκρηξη που έφερε η J. K. Rowling και ο Harry Potter.
*Ο Παναγιώτης Σκουρής είναι επίκουρος καθηγητής ευρωπαϊκού δημοσίου δικαίου στο Τμήμα Δημόσιας Διοίκησης του Παντείου Πανεπιστημίου Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών, δικηγόρος και συνιδρυτής του δικηγορικού γραφείου AnPLegal Praxis (www.anplegal.gr).
