Του Κωνσταντίνου Τζίκα*
Η αεροπορική μετακίνηση αποτελεί πλέον βασικό μέσο μεταφοράς των πολιτών, τόσο στο εσωτερικό της χώρας όσο και διεθνώς. Η ευρεία χρήση του αεροπλάνου, σε συνδυασμό με τη μαζικότητα των αερομεταφορών, έχει αναδείξει όμως και μια σειρά από ζητήματα που αφορούν την προστασία του επιβάτη, ιδίως όταν το ταξίδι δεν εξελίσσεται σύμφωνα με τον αρχικό προγραμματισμό.
Καθυστερήσεις πτήσεων, ακυρώσεις, άρνηση επιβίβασης λόγω υπερκράτησης και σοβαρή ταλαιπωρία των ταξιδιωτών απασχολούν συχνά την κοινή γνώμη. Με αφορμή και το πρόσφατο ζήτημα που ανέκυψε στο FIR Αθηνών, για το οποίο κλήθηκα να τοποθετηθώ σε μεγάλο τηλεοπτικό κανάλι της χώρας μας, επανέρχεται στο προσκήνιο ένα κρίσιμο ερώτημα: ποιος φέρει τελικά την ευθύνη αποζημίωσης των επιβατών αεροπλάνων και υπό ποιες προϋποθέσεις;
Το ισχύον νομικό πλαίσιο, ωστόσο, είναι σαφές. Ο Κανονισμός (ΕΚ) 261/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 11ης Φεβρουαρίου 2004 προστατεύει τους επιβάτες. Ειδικότερα, ο Κανονισμός αυτός θεσπίζει κοινούς κανόνες αποζημίωσης σε επιβάτες αεροπορικών μεταφορών και τα ελάχιστα δικαιώματα που μπορούν να διεκδικήσουν αυτοί σε περίπτωση άρνησης επιβίβασης από τον αερομεταφορέα και ματαίωσης ή μεγάλης καθυστέρησης της πτήσης. Στις περιπτώσεις αυτές, η αεροπρική εταιρία υποχρεούται να παράσχει φροντίδα, επανεξυπηρέτηση και, υπό προϋποθέσεις, χρηματική αποζημίωση.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι η ευθύνη της αεροπορικής εταιρίας δεν αίρεται αυτομάτως επειδή το περιστατικό συνδέεται με εναέριους περιορισμούς, αποφάσεις αρχών εναέριας κυκλοφορίας ή τεχνικά ζητήματα. Ο νόμος προβλέπει ρητά ότι απαλλαγή από την υποχρέωση καταβολής αποζημίωσης χωρεί μόνο σε περιπτώσεις έκτακτων περιστάσεων, οι οποίες δεν μπορούσαν να αποφευχθούν ακόμη και με τη λήψη όλων των εύλογων μέτρων.
Στην πράξη, διαπιστώνεται συχνά ότι οι επιβάτες αγνοούν τα δικαιώματά τους ή αποθαρρύνονται από τη διεκδίκησή τους, θεωρώντας την ταλαιπωρία ως αναπόφευκτη συνέπεια του σύγχρονου τρόπου μετακίνησης. Η αντίληψη αυτή είναι εσφαλμένη. Τα δικαιώματα των επιβατών δεν αποτελούν απλή θεωρητική πρόβλεψη, αλλά ενεργά και εφαρμοστέα δικαιώματα, τα οποία μπορούν και πρέπει να ασκούνται.
Ως προς το ύψος της αποζημίωσης, ο Κανονισμός προβλέπει στο άρθρο 7 σαφή χρηματικά ποσά: 250 ευρώ για πτήσεις έως 1.500 χιλιόμετρα, 400 ευρώ για πτήσεις εντός Ευρωπαϊκής Ένωσης άνω των 1.500 χιλιομέτρων ή για άλλες πτήσεις έως 3.500 χιλιόμετρα και 600 ευρώ για πτήσεις μεγαλύτερων αποστάσεων. Η αποζημίωση αυτή είναι ανεξάρτητη από το κόστος του εισιτηρίου και δεν εξαρτάται από τη διακριτική ευχέρεια της εταιρίας.
Σημαντικός είναι ο ρόλος της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας, η οποία λειτουργεί, μεταξύ άλλων, ως αρμόδια εθνική αρχή για την εποπτεία της εφαρμογής του Κανονισμού. Ο επιβάτης μπορεί να προσφύγει στην ΥΠΑ όταν η αεροπορική εταιρία αρνείται ή παραλείπει να εκπληρώσει τις νόμιμες υποχρεώσεις της. Η παρέμβαση της Υπηρεσίας συμβάλλει καθοριστικά στη διασφάλιση της νομιμότητας και στην προστασία των δικαιωμάτων του επιβάτη, χωρίς να αποκλείεται, βεβαίως, η περαιτέρω προσφυγή στα αρμόδια δικαστήρια. Ειδικότερα, ο νόμος παρέχει στον επιβάτη τη δυνατότητα να διεκδικήσει αποζημίωση όχι μόνο για την οικονομική ζημία που υπέστη, αλλά και για τυχόν ηθικές βλάβες λόγω προσβολής της προσωπικότητάς του, όπως μπορεί να συμβεί σε περιπτώσεις ταλαιπωρίας ή δυσμενών συμπεριφορών εκ μέρους της εταιρίας.
Η γνώση και η ορθή ερμηνεία του ισχύοντος νομικού πλαισίου συνιστούν αναγκαία προϋπόθεση για την ουσιαστική και αποτελεσματική προστασία του επιβάτη. Η δε άσκηση των προβλεπόμενων δικαιωμάτων, ιδίως σε συνθήκες μαζικών αεροπορικών μετακινήσεων, δεν αποτελεί απλώς ατομική επιλογή, αλλά λειτουργεί ως μηχανισμός διασφάλισης της νομιμότητας και της εύρυθμης λειτουργίας του συστήματος των αερομεταφορών.
*Ο κ. Τζίκας είναι Δικηγόρος Παρ'Αρείω Πάγω
Πιστοποιημένος Διαμεσολαβητής Υ.Δ.Δ.Α.Δ.
www.tzikas-lawfirm.gr
