Του Κωνσταντίνου Τζίκα*
Κάθε έντονη βροχόπτωση επαναφέρει ένα γνώριμο και επίμονο πρόβλημα: φθορές στο οδόστρωμα, επικίνδυνες λακκούβες, πλημμελής συντήρηση δρόμων και κοινόχρηστων χώρων. Οι συνέπειες δεν είναι θεωρητικές. Αφορούν ζημίες σε οχήματα, εκτροπές και συγκρούσεις, αλλά και τραυματισμούς πεζών. Παρόμοια περιστατικά προκαλούνται και από πτώσεις κλαδιών ή ελλιπή σήμανση. Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, δεν είναι η διαπίστωση του προβλήματος, αλλά τι συμβαίνει όταν ο πολίτης ζητά αποζημίωση.
Η νομοθεσία προβλέπει ρητά την αστική ευθύνη των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης όταν από πράξεις ή παραλείψεις των οργάνων τους προκαλείται ζημία. Η κακή συντήρηση οδού ή η παράλειψη αποκατάστασης επικίνδυνης φθοράς μπορούν να θεμελιώσουν υποχρέωση αποζημίωσης. Καθοριστικό στοιχείο, όμως, είναι η ορθή καταγραφή του περιστατικού. Ο οδηγός που υφίσταται ζημία από λακκούβα οφείλει να καλέσει την Τροχαία για τη βεβαίωση του συμβάντος. Αντίστοιχα, ο πεζός που τραυματίζεται σε κοινόχρηστο χώρο καλό είναι να εξασφαλίσει την παρουσία μάρτυρα ή κάθε πρόσφορο αποδεικτικό στοιχείο. Η άμεση τεκμηρίωση ενισχύει ουσιαστικά τη μετέπειτα διεκδίκηση.
Ακολούθως, ο παθών υποβάλλει έγγραφη αίτηση αποζημίωσης στην αρμόδια υπηρεσία του Δήμου ή της Περιφέρειας, αναλόγως της αρμοδιότητας του χώρου όπου έλαβε χώρα το περιστατικό, προσκομίζοντας το δελτίο συμβάντος, φωτογραφικό υλικό και αποδείξεις επισκευής ή ιατρικά έγγραφα. Στην πράξη, όμως, οι φορείς σπανίως προχωρούν σε άμεση ικανοποίηση των αιτημάτων και συνήθως παραπέμπουν τον πολίτη στη δικαστική οδό, με το γνωστό κόστος και τις μεγάλες καθυστερήσεις.
Πριν την προσφυγή στη δικαιοσύνη, υπάρχει μία ενδιάμεση θεσμική δυνατότητα. Εφόσον δεν υπάρξει ανταπόκριση στην αίτηση, ο πολίτης μπορεί να απευθυνθεί στον Συμπαραστάτη του Δημότη και της Επιχείρησης, όταν πρόκειται για Δήμο, ή στον Συμπαραστάτη του Πολίτη και της Επιχείρησης, όταν αφορά Περιφέρεια. Ο θεσμός αυτός λειτουργεί ως εσωτερικός διαμεσολαβητής και μπορεί να εισηγηθεί εξώδικη επίλυση της διαφοράς. Αν και οι προτάσεις του δεν είναι δεσμευτικές, σε ορισμένες περιπτώσεις συμβάλλουν στην επανεξέταση της στάσης της διοίκησης.
Εάν και αυτή η προσπάθεια δεν αποδώσει, ο πολίτης δύναται να προσφύγει στον Συνήγορος του Πολίτη, ο οποίος διαμεσολαβεί ανεξάρτητα προς τον αρμόδιο φορέα για την αποκατάσταση της ζημίας χωρίς δικαστική εμπλοκή. Η διαδικασία είναι χωρίς κόστος, λειτουργεί επικουρικά της δικαστικής προστασίας και έχει οδηγήσει, κατά περίπτωση, σε θετικές εκβάσεις.
Έχει αλλάξει κάτι ουσιαστικά τα τελευταία χρόνια;
Η απάντηση, με ειλικρίνεια, είναι ότι δεν έχει διαμορφωθεί ακόμη μια σταθερή διοικητική πρακτική άμεσης αποζημίωσης. Αν και υπάρχουν περιπτώσεις θετικής έκβασης ύστερα από διαμεσολάβηση, η γενική στάση των φορέων παραμένει επιφυλακτική έως αρνητική. Η εξώδικη οδός λειτουργεί επικουρικά και δεν υποκαθιστά τη δικαστική προστασία, ενώ δεν πρέπει να λησμονείται και η προθεσμία παραγραφής των σχετικών αξιώσεων.
Το ζήτημα δεν είναι μόνο νομικό ή οικονομικό. Είναι ζήτημα διοικητικής ευθύνης. Η ασφαλής χρήση του δημόσιου χώρου αποτελεί υποχρέωση της τοπικής αυτοδιοίκησης. Και όταν αυτή παραβιάζεται, η αποκατάσταση της ζημίας δεν συνιστά πράξη επιείκειας, αλλά εφαρμογή της νομιμότητας.
*Ο Κωνσταντίνος Τζίκας είναι Δικηγόρος Παρ'Αρείω Πάγω
Πιστοποιημένος Διαμεσολαβητής Υ.Δ.Δ.Α.Δ.
www.tzikas-lawfirm.gr
