Γράφει ο
Α’ Υποδιοικητής e-ΕΦΚΑ
Πρώην Γ.Γ. Κοινωνικών Ασφαλίσεων
Υπάρχουν μεταρρυθμίσεις που μοιάζουν με πυροτεχνήματα: κάνουν θόρυβο τη μέρα που ανακοινώνονται και μετά χάνονται μέσα στον καπνό της επικαιρότητας. Και υπάρχουν κι εκείνες οι πιο σπάνιες, που δουλεύουν αθόρυβα, ωριμάζουν μέσα στον χρόνο και κάποια στιγμή αποκαλύπτουν ότι έχουν αλλάξει πραγματικά τον τρόπο λειτουργίας ενός ολόκληρου συστήματος.
Η παραγραφή των οφειλών προς τον e-ΕΦΚΑ ανήκει ξεκάθαρα στη δεύτερη κατηγορία.
Επί χρόνια αρκετοί πολίτες βίωναν το αίσθημα της ανασφάλειας και του εγκλωβισμού απέναντι στις ασφαλιστικές τους εκκρεμότητες: απαιτήσεις που επανέρχονταν μετά από δεκαετίες, διοικητικές διαδικασίες χωρίς σαφή χρονικά όρια και μια αίσθηση ότι το παρελθόν δεν κλείνει ποτέ πραγματικά.
Η μεταρρύθμιση του ν. 4997/2022 ήρθε να σπάσει αυτή τη λογική του “ατέρμονου κύκλου”. Και σήμερα, με την πλήρη ενεργοποίηση της πενταετούς παραγραφής από το 2026, το νέο πλαίσιο αποκτά πραγματική επιχειρησιακή βαρύτητα.
Η Πολιτεία μείωσε αρχικά τον χρόνο παραγραφής από τα είκοσι στα δέκα έτη και στη συνέχεια προχώρησε στο επόμενο βήμα: για απαιτήσεις που γεννώνται από 1η Ιανουαρίου 2026 και μετά, ο χρόνος περιορίζεται πλέον στην πενταετία.
Η αλλαγή αυτή δεν είναι απλώς αριθμητική. Είναι αλλαγή φιλοσοφίας.
Το κράτος δεν μπορεί να λειτουργεί με κανόνες που παραμένουν ανοιχτοί επ’ αόριστον. Οφείλει να ενεργεί εντός σαφών χρονικών ορίων, γιατί η καθυστέρηση δεν είναι ουδέτερη: παράγει ανασφάλεια, σύγχυση και τελικά αμφισβήτηση της ίδιας της διοίκησης.
Αντίστοιχα, ο ασφαλισμένος πρέπει να γνωρίζει ότι οι υποχρεώσεις του δεν αιωρούνται χωρίς τέλος, αλλά εντάσσονται σε ένα προβλέψιμο πλαίσιο με συγκεκριμένη διάρκεια.
Σημαντικό στοιχείο της ρύθμισης είναι και η ενιαία αφετηρία της παραγραφής, η οποία ξεκινά από την πρώτη ημέρα του επόμενου έτους εντός του οποίου παρασχέθηκε η ασφαλιστέα εργασία. Ένας κανόνας απλός, σταθερός και κατανοητός, που ενισχύει τη νομική ασφάλεια και περιορίζει τις ερμηνευτικές αβεβαιότητες.
Βεβαίως, η παραγραφή δεν είναι μηχανισμός απόλυτης γραμμικότητας. Ο νομοθέτης προβλέπει περιπτώσεις διακοπής και αναστολής. Η πρώτη επαναφέρει τον χρόνο από την αρχή όταν υπάρξουν πράξεις βεβαίωσης ή αναγνώριση της οφειλής. Η δεύτερη “παγώνει” τον χρόνο όταν υπάρχουν νομικά εμπόδια ή εκκρεμοδικίες, μέχρι να αρθούν.
Οι ρυθμίσεις αυτές δεν είναι τεχνικές λεπτομέρειες. Είναι οι ασφαλιστικές δικλείδες που κρατούν το σύστημα δίκαιο και ισορροπημένο.
Και υπάρχει ακόμη μια κρίσιμη διάσταση: η παραγραφή δεν είναι ουδέτερη ως προς τα ασφαλιστικά δικαιώματα. Μπορεί να αποσβένει την οικονομική αξίωση του Φορέα, αλλά δεν μετατρέπει αυτόματα τον χρόνο σε ασφαλιστικό δικαίωμα, εφόσον δεν έχουν καταβληθεί εισφορές.
Για τον λόγο αυτό, δίνεται η δυνατότητα στον ασφαλισμένο να ζητήσει τον συνυπολογισμό του αντίστοιχου χρόνου, καταβάλλοντας τις αναλογούσες εισφορές. Έτσι διατηρείται η βασική αρχή: δικαιώματα με πραγματική αντιστοίχιση σε εισφορές.
Αν κάτι προκύπτει καθαρά από τη μεταρρύθμιση, είναι ότι το ζητούμενο δεν είναι απλώς η είσπραξη. Είναι η λειτουργία ενός συστήματος όπου οι κανόνες δεν εγκλωβίζουν τον πολίτη σε έναν φαύλο κύκλο. Αντίθετα, εδώ η πρόθεση είναι οι κανόνες να ξεκαθαρίζουν το πεδίο και όχι να το περιπλέκουν.
Σήμερα, η πρόκληση για τη διοίκηση είναι ξεκάθαρη: η πενταετής παραγραφή δεν αφήνει περιθώρια αδράνειας. Απαιτεί ταχύτητα, ακρίβεια και συνέπεια.
Και ίσως αυτό να είναι το πιο ουσιαστικό μήνυμα της μεταρρύθμισης: ότι ένα σύγχρονο κράτος δεν μετριέται από το πόσο μακριά μπορεί να φτάσει η μνήμη του, αλλά από το πόσο έγκαιρα ξέρει να κλείνει τους λογαριασμούς του.
