Υπάρχουν στιγμές στην ιστορία ενός λαού που δεν χωρούν στη λήθη.
Όσο κι αν ο χρόνος απαλύνει τις πληγές, υπάρχουν μνήμες που παραμένουν ζωντανές, όχι για να συντηρούν το μίσος, αλλά για να θυμίζουν την αξία της αλήθειας, της δικαιοσύνης και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Υπάρχουν λαοί που θάβουν τη μνήμη τους, γιατί είναι ένοχοι ή γιατί θέλουν να ξεχάσουν.
Και υπάρχουν λαοί που κρατούν τη μνήμη τους ζωντανή, όχι από εκδίκηση, αλλά από ευθύνη· γιατί δεν έφταιξαν και γιατί θέλουν να θυμούνται, ώστε να μην ξαναβρεθούν ποτέ στη θέση του θύματος.
Η Γενοκτονία των Ποντίων αποτελεί μία από τις πιο τραγικές σελίδες του Ελληνισμού. Χιλιάδες άνθρωποι βρέθηκαν αντιμέτωποι με διωγμούς, βία, εκτοπισμούς, σφαγές, πορείες θανάτου και απάνθρωπες συνθήκες, στο πλαίσιο των γεγονότων που συγκλόνισαν τον Πόντο στις αρχές του 20ού αιώνα και οδήγησαν σε μια συστηματική προσπάθεια αφανισμού του ελληνικού στοιχείου της περιοχής.
Οι εκτιμήσεις της ιστορικής έρευνας κάνουν λόγο για περίπου 353.000 ψυχές που χάθηκαν. Άνθρωποι που ξεριζώθηκαν βίαια από τις πατρογονικές τους εστίες, αφήνοντας πίσω σπίτια, εκκλησίες, σχολεία, περιουσίες και τους τάφους των προγόνων τους.
Σήμερα, ημέρα μνήμης της Γενοκτονίας των Ποντίων, δεν ανάβουμε απλώς ένα κερί. Πυροδοτούμε τη φλόγα της ευθύνης. Για τις ψυχές που χάθηκαν. Για τις μανάδες που ξεριζώθηκαν. Για τα παιδιά που δεν πρόλαβαν να μεγαλώσουν. Για έναν πολιτισμό που επιχείρησαν να σβήσουν με βία, φωτιά και σιωπή.
Μια σιωπή που συνεχίζεται ακόμη…..Οι θύτες έχουν ταυτότητα, όπως και τα θύματα: Είναι οι σημερινοί Τούρκοι, απόγονοι αυτών που εγκλημάτησαν όχι μόνο κατά των Ποντίων, αλλά και κατά της ανθρωπότητας. Είναι αυτοί που αρνούνται πεισματικά να αναγνωρίσουν το έγκλημα. Όπως έκαναν με τους Αρμένιους, με τους Ασσύριους, με τους Μικρασιάτες. Όμως η Ιστορία δεν διαγράφεται επειδή κάποιος αρνείται να τη διαβάσει.
Σε επίπεδο ιστορικής μνήμης και διεθνούς αναγνώρισης, εξακολουθεί σε ορισμένες περιπτώσεις να παραμένει ανοιχτή πληγή, καθώς η αποδοχή και η καθολική αναγνώριση τέτοιων εγκλημάτων αποτελεί ακόμη ζητούμενο της ιστορικής συνείδησης.
Ο δρόμος της προσφυγιάς ήταν δρόμος πόνου και επιβίωσης.
Κουβάλησαν ελάχιστα υπάρχοντα, αλλά μέσα τους μετέφεραν κάτι πολύ μεγαλύτερο: την ταυτότητα, την πίστη, τις αξίες και τον πολιτισμό τους.
Και αυτή ίσως είναι η μεγαλύτερη νίκη του Ποντιακού Ελληνισμού.
Ότι, παρά την καταστροφή και τον ξεριζωμό, δεν λύγισε.
Οι Πόντιοι που εγκαταστάθηκαν στη Μακεδονία, στη Θεσσαλονίκη και σε πολλές περιοχές της Ελλάδας δεν έφεραν μόνο τη μνήμη της χαμένης πατρίδας. Έφεραν εργατικότητα, δημιουργικότητα, μουσική, παράδοση και μια βαθιά δύναμη ζωής. Μέσα από αντίξοες συνθήκες κατάφεραν να ξαναχτίσουν κοινότητες, να προοδεύσουν και να αφήσουν ισχυρό αποτύπωμα στην κοινωνική και πολιτιστική ζωή του τόπου.
Ιδιαίτερα στη Θεσσαλονίκη και συνολικά στη Μακεδονία, το ποντιακό στοιχείο ρίζωσε βαθιά και έγινε αναπόσπαστο κομμάτι της ταυτότητας του τόπου. Οι γειτονιές, οι πολιτιστικοί σύλλογοι, οι ήχοι της ποντιακής λύρας, οι χοροί, η διάλεκτος και οι αφηγήσεις των παλαιότερων κρατούν ζωντανή μια ιστορία που πέρασε από τον πόνο στη δημιουργία και από τον ξεριζωμό στην αναγέννηση.
Η διεθνής ιστορική έρευνα και η βιβλιογραφία καταγράφουν με σαφήνεια τα εγκλήματα της Γενοκτονίας του Ποντιακού Ελληνισμού. Οι εξορίες, οι μαζικοί εκτοπισμοί, οι σφαγές, οι φυλακίσεις και οι πορείες θανάτου συνιστούν μία από τις πιο σκοτεινές σελίδες της ανθρώπινης ιστορίας.
Η διατήρηση της ιστορικής μνήμης δεν αποτελεί πράξη εκδίκησης.
Αποτελεί πράξη ευθύνης και δικαιοσύνης.
Γιατί η αναγνώριση της ιστορικής αλήθειας είναι χρέος απέναντι στους ανθρώπους που χάθηκαν, αλλά και απέναντι στις επόμενες γενιές. Είναι ο μόνος τρόπος ώστε η ανθρωπότητα να μην επιτρέψει ποτέ ξανά την επανάληψη τέτοιων εγκλημάτων.
107 χρόνια μετά, ο Πόντος ζει. Ζει στις μνήμες, στις οικογένειες, στα τραγούδια, στις παραδόσεις και στην ψυχή των ανθρώπων του.
Γιατί μπορεί να τους πήραν τις πατρίδες, αλλά δεν μπόρεσαν ποτέ να τους πάρουν την ιστορία, τον πολιτισμό και την αξιοπρέπειά τους.
