Γράφει ο Παναγιώτης Κοκκόρης
Α’ Υποδιοικητής e-ΕΦΚΑ
πρ. Γ.Γ. Κοινωνικών Ασφαλίσεων
Ο Daniel Kahneman, ο νομπελίστας ψυχολόγος, μας έδειξε κάτι βαθιά ανθρώπινο: ο άνθρωπος δυσκολεύεται να αισθανθεί το μέλλον με την ίδια ένταση που βιώνει το παρόν.
Το σήμερα έχει βάρος. Το αύριο έχει αβεβαιότητα.
Και όμως, πάνω σε αυτή τη φαινομενικά δύσκολη ανθρώπινη εξίσωση χτίστηκε μία από τις μεγαλύτερες κοινωνικές συμφωνίες: η κοινωνική ασφάλιση.
Να δίνεις κάτι σήμερα για κάτι που θα χρειαστείς αύριο. Να εμπιστεύεσαι έναν χρόνο που δεν έχει έρθει ακόμη.
Αυτό είναι το ασφαλιστικό. Όχι απλώς ένας μηχανισμός εισφορών και παροχών.
Μια συμφωνία ανάμεσα σε γενιές. Μια αλυσίδα εμπιστοσύνης. Όμως καμία αλυσίδα δεν αντέχει χωρίς ισχυρούς κρίκους. Και ο πρώτος κρίκος είναι η εργασία.
Γιατί το ασφαλιστικό δεν στηρίζεται στις προβλέψεις. Στηρίζεται στους ανθρώπους που εργάζονται.
Στα τελευταία χρόνια η εικόνα της αγοράς εργασίας άλλαξε σημαντικά. Περισσότεροι από 563.000 άνθρωποι επέστρεψαν στην εργασία. Περίπου 320.000 περισσότερες γυναίκες συμμετέχουν σήμερα στην αγορά εργασίας, ακόμη και μέσω ευέλικτων μορφών απασχόλησης. Οι μισθοί αυξήθηκαν. Ο κατώτατος μισθός από τα 650 ευρώ του 2019 έφτασε τα 920 ευρώ από τον Απρίλιο του 2026. Και κάθε μία από αυτές τις αλλαγές δεν είναι απλώς ένας οικονομικός δείκτης. Είναι μια νέα βάση πάνω στην οποία χτίζεται η αντοχή της κοινωνικής ασφάλισης. Υπάρχει όμως ένας παράγοντας που αλλάζει αθόρυβα το τοπίο. Οι άνθρωποι που αποφασίζουν να παραμείνουν ενεργοί. Οι εργαζόμενοι συνταξιούχοι. Από περίπου 35.000 τον Μάρτιο του 2024, ξεπέρασαν σήμερα τους 300.000. Ένας αριθμός που δεν είναι απλώς στατιστική. Είναι μια νέα πραγματικότητα. Άνθρωποι με εμπειρία που παραμένουν στην παραγωγή. Άνθρωποι που συνεχίζουν να δημιουργούν. Και ταυτόχρονα ενισχύουν το ασφαλιστικό σύστημα, μέσα από τις εισφορές που αντιστοιχούν στην εργασία τους και την πρόσθετη εισφορά που καταβάλλουν από τις αποδοχές τους.
Η εικόνα αυτή αλλάζει και κάτι βαθύτερο. Την αντίληψή μας για το τέλος της εργασίας. Η συνταξιοδότηση δεν είναι πλέον απαραίτητα μια απότομη διακοπή.
Η ζωή δεν χωρίζεται πάντα σε δύο κεφάλαια: εργασία και σύνταξη. Υπάρχουν πλέον ενδιάμεσες διαδρομές. Υπάρχουν νέοι τρόποι συμμετοχής. Υπάρχει μια διαφορετική σχέση με τον χρόνο. Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά.
Το δημογραφικό. Η μεγάλη πρόκληση που δεν αντιμετωπίζεται με έναν νόμο ή μια μεταρρύθμιση. Λιγότερες γεννήσεις. Περισσότεροι ηλικιωμένοι. Μια κοινωνία που αλλάζει ισορροπίες. Δεν είναι μόνο ελληνικό ζήτημα. Είναι η μεγάλη πρόκληση για όλα τα ευρωπαϊκά ασφαλιστικά συστήματα. Και ίσως εδώ βρίσκεται το πραγματικό ερώτημα. Όχι αν μπορούμε να διατηρήσουμε ένα σύστημα όπως ήταν.
Αλλά αν μπορούμε να το προσαρμόσουμε σε μια κοινωνία που αλλάζει. Με περισσότερες πολιτικές για την οικογένεια. Με περισσότερες ευκαιρίες για τους νέους. Με καλύτερες συνθήκες εργασίας. Με ένα περιβάλλον που θα επιτρέπει σε όσους έφυγαν να επιστρέψουν. Γιατί το ασφαλιστικό δεν αφορά μόνο αυτούς που παίρνουν σήμερα σύνταξη. Αφορά κυρίως αυτούς που θα τη χρειαστούν αύριο.
Και τελικά, ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη ιδέα πίσω από την κοινωνική ασφάλιση. Ότι ο άνθρωπος δεν επενδύει μόνο σε χρήματα. Επενδύει σε μια κοινωνία που θα υπάρχει και μετά από αυτόν.
Ο Kahneman μίλησε για τη δυσκολία μας να αισθανθούμε το μέλλον. Η κοινωνική ασφάλιση είναι η προσπάθεια να κάνουμε αυτό το μέλλον λίγο πιο ορατό.
Να μετατρέψουμε τον χρόνο από αβεβαιότητα σε σχέδιο.
Από ατομική αγωνία σε συλλογική εμπιστοσύνη.
