Του Γιώργου Παπαδημητρίου
Στις 30 Ιουλίου 1930, στο Εστάδιο Σεντενάριο του Μοντεβιδέο, η διοργανώτρια Ουρουγουάη επικράτησε με 4-2 της Αργεντινής, κερδίζοντας το πρώτο Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου. Μέχρι τώρα, ο συγκεκριμένος αγώνας υπήρξε ο μοναδικός αμιγώς ισπανόφωνος τελικός στην ιστορία του Μουντιάλ. To βράδυ της 19ης Ιουλίου, η στατιστική αυτή κατηγορία θα αποκτήσει και δεύτερη καταχώρηση, με την Ισπανία και την Αργεντινή να διεκδικούν το δεύτερο και το τέταρτο αντίστοιχα ασημικό για την τροπαιοθήκη τους.
Ο ημιτελικός της Αργεντινής με την Αγγλία, ένα ματσάρισμα που είναι καταδικασμένο να προκαλεί πάθη μέχρι το τέλος του κόσμου και λίγο παραπέρα, ήταν βγαλμένο από τη ρομαντική παραμυθία που φωλιάζει στην ψυχή του Μουντιάλ. Από τη μια, το γνωστό ψυχόδραμα των Άγγλων, σαν αταβιστική κατάρα που εξελίσσεται στον χρόνο, βρίσκει νέες μεταλλάξεις για να ανταπεξέλθει στα αντισώματα που δημιουργεί ο χρόνος. Αυτή τη φορά, οι Άγγλοι έδωσαν τα κλειδιά της ομάδας σε έναν ψυχρό Γερμανό ορθολογιστή και τεχνοκράτη, με την ελπίδα ότι η ρομποτική του προσέγγιση θα τους απαλλάξει από 60 χρόνια νευρώσεων και εμμονών. Δυστυχώς, σε μια υπενθύμιση ότι η ειρωνεία είναι η κινητήρια δύναμη της ζωής, οι νέες νευρώσεις αποδείχθηκαν καταδικαστικές.
Πιστός στο πλάνο της ελαχιστοποίησης του ρίσκου μετά το προβάδισμα που απέκτησε η Αγγλία σε κομβικό σημείο του αγώνα, ο Τούχελ έκανε κουρελόχαρτο μέχρι και τις δικλείδες ασφαλείας των analytics. Απέσυρε τον μετρονόμο του κέντρου Ράις, απέσυρε τον σκόρερ Γκόρντον που κρατούσε απασχολημένη τη δεξιά πτέρυγα της Αργεντινής, φόρτωσε την ομάδα με κεντρικούς αμυντικούς που δεν μπορούσαν να κουβαλήσουν ούτε στο ελάχιστο την μπάλα, μετέδωσε σε ολόκληρη την ομάδα μια αίσθηση ολικής υποχώρησης. Οι Αργεντινοί μυρίστηκαν φόβο και δάγκωσαν στον λαιμό μια Αγγλία που έμοιαζε αβοήθητη και απελπισμένη.
Φυσικά, τα όργανα είχαν ξεκινήσει από πριν. Ακριβώς μετά τον νικηφόρο προημιτελικό με τη Νορβηγία ο Τούχελ έκραξε δημόσια τους παίκτες εν μέσω πανηγυρισμών για τις τακτικές τους αβλεψίες, με τον ήρωα του αγώνα Τζουντ Μπέλιγχαμ να τον βάζει επιδεικτικά στη θέση του. Μετά το στραπάτσο του ημιτελικού, ο Τούχελ δήλωσε, με το γνώριμο αμετανόητα αντιδραστικό ύφος, ότι δεν κατανοεί την κριτική, προσθέτοντας πως η ομάδα του εφάρμοσε στην εντέλεια τη σχεδιασμένη τακτική. Όπως και να έχει, την Κυριακή θα διεξαχθεί ένας τελικός που βασίζεται στο ποιος κέρδισε τους αγώνες των ημιτελικών και όχι στο ποιος πήρε υψηλότερο βαθμό στο διαγώνισμα των tactics.
Ψυχόδραμα από την ανάποδη για την Αργεντινή, εκεί όπου η κουλτούρα της παράνοιας για την μπάλα συναντά τη μεταφυσική ψύχωση στο πρόσωπο ενός επίγειου θεού (Μέσι) και την τυπικά λατινοαμερικανική άρνηση της ήττας. Όποια και όποιος δεν βλέπει ένα μοτίβο στο φετινό Μουντιάλ, μάλλον επιλέγει να φορά παρωπίδες: επιβίωση στο θρίλερ με το κραυγαλέο αουτσάιντερ Πράσινο Ακρωτήρι (ίσως η μέγιστη στρεσογόνα συνθήκη), τρία γκολ σε έντεκα λεπτά για την απόλυτη επιστροφή με την Αίγυπτο, δύο γκολ στα τελευταία λεπτά της παράτασης με την Ελβετία (που αν δεν έμενε με δέκα παίκτες, μάλλον άλλα θα γράφαμε σήμερα), ισοπέδωση της Αγγλίας στο δεύτερο ημίχρονο και νίκη με γκολ στο 85΄ και στο 92΄. Σύμπτωση επαναλαμβανόμενη παύει να είναι σύμπτωση, υποστηρίζει ο θυμόσοφος λαός.
Πυρήνας αυτού του σύμπαντος παράκρουσης ο βγαλμένος από φουτουριστικό μοντέλο τελειότητας Λιονέλ Μέσι. Οι συγκρίσεις με τον Μαραντόνα είναι ούτως ή άλλως άσκοπες και αναχρονιστικές. Αν μας ρωτάτε, το prime του Μαραντόνα (1985-1990) είναι κατά κυριολεξία ασύγκριτο, η ασύλληπτη διάρκεια του Μέσι τον καθιστά με έναν τρόπο GOAT του αθλήματος, όλα αυτά όμως δεν είναι τίποτα παραπάνω από υλικό για απολαυστικές αμπελοφιλοσοφικές συζητήσεις στο καφενείο. Ετών 39, με οκτώ γκολ στη διοργάνωση (που θα ήταν δέκα αν έμπαιναν και τα δύο πέναλτι), μα πάνω απ’ όλα το ισοπεδωτικό refuse to lose στον ημιτελικό: τα πάντα περνούσαν από τα πόδια του, τρίπλες, ποδιές, σκαψιματάκια, φαρμακερές σέντρες, κερδισμένες μονομαχίες, έλεγχος του τέμπο, ρυθμιστής της κυκλοφορίας, μοχλός της ασφυκτικής πίεσης. Αν μας ρωτάτε πάλι, ο Μαραντόνα δεν θα πανηγύριζε ποτέ στο Κατάρ φορώντας κελεμπία, αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία και αντικείμενο μιας διαφορετικής κουβέντας.
Στον αντίποδα, αξίζει να σημειωθεί πως η Αργεντινή πουλάει με ιδανικό τρόπο τον μύθο της, φορώντας διαχρονικά την αυτόκλητη κάπα της αντισυστημικής ομάδας. Παρά τη διαχρονική μου λατρεία για τον Μαραντόνα και τον απέραντό μου θαυμασμό για τον Μέσι, η ιστορία έχει (όπως σχεδόν πάντοτε) δύο όψεις. Από τη μια, η αδικία στον τελικό του 1990, με το πέτσινο πέναλτι που έδωσε τον τίτλο στην πρόσφατα ενοποιημένη Γερμανία, αλλά και η διαπόμπευση του Μαραντόνα το 1994, που έβαλε φυτίλια στα θεμέλια μιας ομάδας που φαινόταν ικανή να διεκδικήσει το τρόπαιο. Από την άλλη, το πιο βρόμικο Μουντιάλ όλης της ιστορίας, το 1978 στην Αργεντινή του δικτάτορα Βιντέλα, το «χέρι του θεού» στο Mexico ’86, το «δεύτερο χέρι του θεού» στον προημιτελικό του Italia ’90 με την πρώην Γιουγκοσλαβία, που μάλλον το θυμόμαστε εγώ κι άλλη μια χούφτα νοματαίοι. Η ταυτότητα είναι μια έννοια ρευστή και δυναμική, που παίρνει το σχήμα του δοχείου στο οποίο επιλέγεις ή φροντίζεις να την τοποθετήσεις.
Όσο για την αντίπαλο στην απέναντι γωνία του ρινγκ, πόσα στ’ αλήθεια μπορείς να γράψεις; Πόσο πολύ μπορείς να εμβαθύνεις στην υποδειγματική εκτέλεση ενός άρτια δομημένου σχεδίου; Η Ισπανία δεν ποντάρει τις μάρκες της ούτε στο αχαλίνωτο ταλέντο (με την προφανή εξαίρεση του Λαμίν Γιαμάλ, ο οποίος πραγματοποιεί όμως ένα «γήινο» Μουντιάλ) ούτε στο συγκριτικό πλεονέκτημα της χιλιοτραγουδισμένης στον καιρό μας αθλητικότητας. Η Ισπανία απλώς εφαρμόζει έναν παγιωμένο κώδικα παιχνιδιού, υπηρετεί με απόλυτη φυσικότητα μια φιλοσοφία που παραμένει απαράλλακτη εδώ και χρόνια.
Το μυστικό, πάντως, της Ισπανίας (της επιδραστικότερης ποδοσφαιρικής σχολής του 21ου αιώνα χωρίς την παραμικρή αμφιβολία) μάλλον έγκειται στη λέξη «φυσικότητα». Με άλλα λόγια, η προσέγγιση της Ισπανίας δεν είναι προϊόν μιας δογματικής προσήλωσης στα analytics, αλλά εκκινεί από μια σχεδόν εξωπραγματική αξιοποίηση της πιο κρίσιμης έννοιας-οντότητας του ποδοσφαίρου: οι Ισπανοί κατέχουν τον χώρο, τον συστέλλουν και τον διαστέλλουν κατά το δοκούν, τον γεμίζουν και τον αδειάζουν κατά παραγγελία. Παρέα με την απαράμιλλη γνώση των fundamentals (ακρίβεια στις πάσες, αλληλοκαλύψεις, υπομονή για τη δημιουργία ρηγμάτων), το παιχνίδι της Ισπανίας κινείται στον άξονα μιας θαυμαστής αντίφασης: είναι τρομακτικά πειθαρχημένο και συγχρόνως δημιουργικά ελεύθερο, δίνοντας έμφαση τόσο στο σύστημα όσο και στην ατομική πρωτοβουλία.
ΥΓ1: Για τη Γαλλία δεν υπάρχει τίποτα σημαντικό να ειπωθεί. Κατέβηκαν να παίξουν έναν ημιτελικό Μουντιάλ σαν να πηγαίνουν σε πικ νικ, με πιατέλες τυριών και Μποζολέ.
ΥΓ2: Μουντιάλ ΜΟΝΟ το καλοκαίρι, ποτέ ξανά τον χειμώνα.
ΥΓ3: Τζιάνι Ινφαντίνο, καμία δουλειά δεν είναι ντροπή, εκτός αν κάνεις την ντροπή δουλειά σου.
