Η Επίφανι Γκούντμαν είναι ένα μικρό κορίτσι από τη Νιγηρία που απάγεται, οδηγείται μέσω του trafficking στην Ευρώπη και καταλήγει θύμα σεξουαλικής εκμετάλλευσης. Όταν τα προσωπικά της στοιχεία και η φωτογραφία της δημοσιοποιούνται στον Τύπο με την πληροφορία ότι πάσχει από AIDS, αυτοκτονεί στην Αθήνα, το 2013.
Τα παραπάνω συμβαίνουν στο έργο «HIV – BLOODY END» του Θανάση Τριαρίδη το οποίο η Θεατρική Ομάδα Νομικής ΑΠΘ παρουσιάζει ξανά στο In Situ Stage (Κασσάνδρου 42, Θεσσαλονίκη) σε μια νέα σκηνική εκδοχή.
«Διατηρήσαμε τον βασικό σκηνοθετικό πυρήνα και την πολυπρόσωπη αφήγηση, αλλά επεξεργαστήκαμε ξανά το υλικό, έχοντας πλέον την εμπειρία της πρώτης συνάντησής του με το κοινό. Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά το τέλος», εξήγησε στο «ΤyposThes» ο σκηνοθέτης Άκις Παπάς συμπληρώνοντας πως ήθελε να μείνει ενεργό το ερώτημα της ευθύνης.
«Για μένα, η δικαιοσύνη δεν εξαντλείται στην τιμωρία του δράστη. Αφορά και την αποκατάσταση της αξιοπρέπειας του θύματος, την προστασία του και την αμφισβήτηση των μηχανισμών που καθιστούν δυνατή την επανάληψη του εγκλήματος», συμπλήρωσε.
Ο ίδιος εξήγησε το όραμα της ομάδας ενώ μιλώντας για την σχέση της νομικής με το θέατρο σχολίασε πως «η νομική σκέψη χωρίς επαφή με την τέχνη και το βίωμα κινδυνεύει να περιοριστεί στην εφαρμογή κανόνων, χάνοντας από το οπτικό της πεδίο τον άνθρωπο τον οποίο υποτίθεται ότι υπηρετεί».
-Γιατί αποφασίσατε να ασχοληθείτε ξανά με το έργο «HIV – Ο BLOODY END»; Τι έχει αλλάξει στο νέο ανέβασμα;
-Η πρώτη παράσταση ήταν για μένα μια εμπειρία που δεν εξαντλήθηκε στις πρόβες και στις ημέρες των παραστάσεων. Άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνομαι το ίδιο το έργο, γιατί πλέον δεν είχα απέναντί μου μόνο το κείμενο του Τριαρίδη, αλλά και όσα συνέβησαν μέσα από τη σκηνική του πραγμάτωση.
Δεν επιστρέψαμε, λοιπόν, για να επαναλάβουμε κάτι που θεωρήσαμε επιτυχημένο. Επιστρέψαμε επειδή η προηγούμενη δουλειά άφησε ανοιχτά ερωτήματα. Διατηρήσαμε τον βασικό σκηνοθετικό πυρήνα και την πολυπρόσωπη αφήγηση, αλλά επεξεργαστήκαμε ξανά το υλικό, έχοντας πλέον την εμπειρία της πρώτης συνάντησής του με το κοινό.
Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά το τέλος. Δεν ήθελα η παράσταση να καταλήγει σε μια τιμωρία που θα λειτουργούσε ως εύκολη αποκατάσταση της τάξης. Με ενδιέφερε περισσότερο να παραμείνει ενεργό το ερώτημα της ευθύνης, πέρα από τα πρόσωπα που εμφανίζονται ως αυτουργοί. Η δεύτερη προσέγγιση δεν ακυρώνει την πρώτη· συνομιλεί μαζί της και, σε ορισμένα σημεία, την αμφισβητεί.
-Βλέπουμε σχεδόν καθημερινά ειδήσεις για trafficking και σεξουαλική εκμετάλλευση. Πώς θίγει ο συγγραφέας την αντιμετώπιση του κράτους και της κοινωνίας;
-Ο Τριαρίδης δεν αντιμετωπίζει το trafficking ως μια μεμονωμένη εγκληματική πράξη, αλλά ως ένα σύστημα βίας που προϋποθέτει την εκμετάλλευση και την απανθρωποποίηση συγκεκριμένων ανθρώπων. Η Επίφανι δεν είναι μόνο θύμα των άμεσων δραστών της· γίνεται και αντικείμενο μιας δημόσιας διαχείρισης που, αντί να την προστατεύσει, την εκθέτει και την στιγματίζει.
Είναι πολιτικά κρίσιμο ότι ακόμη και η δημοσιοποίηση της οροθετικότητάς της παρουσιάζεται ως πράξη ενημέρωσης, «σωτηρίας του καλόπιστου πελάτη της». Εκεί αποκαλύπτεται πόσο εύκολα η επίκληση του «δημόσιου συμφέροντος» μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να νομιμοποιήσει την παραβίαση της αξιοπρέπειας ενός ανθρώπου.
Το έργο δεν περιορίζεται στην καταγγελία ενός κράτους που αποτυγχάνει να προστατεύσει. Θέτει και το δυσκολότερο ερώτημα: ποιες κοινωνικές αντιλήψεις καθιστούν αυτή την αποτυχία ανεκτή; Ποιοι άνθρωποι θεωρούνται άξιοι προστασίας και ποιοι μπορούν να εκτεθούν, να διαπομπευθούν ή να εγκαταλειφθούν χωρίς να διαταραχθεί ουσιαστικά η κοινωνική μας συνείδηση;
-Στις μέρες μας, με τη χρήση των κοινωνικών δικτύων, πόσο εύκολο είναι να εκτεθεί ένα θύμα στο κοινό; Πώς μπορεί να προστατευθεί;
-Σήμερα, αρκεί ένα στιγμιότυπο οθόνης ή μια ανάρτηση για να εκτεθεί ένας άνθρωπος σε χιλιάδες χρήστες, χωρίς να έχει τη δυνατότητα να ανακαλέσει πραγματικά τη δημοσιοποίηση. Στην περίπτωση της εκδικητικής πορνογραφίας, για παράδειγμα, η διαρροή προσωπικού υλικού μπορεί να οδηγήσει σε δημόσιο εξευτελισμό, απειλές και κοινωνικό στιγματισμό, ακόμη κι όταν το θύμα απευθυνθεί στη Δικαιοσύνη.
Η προστασία απαιτεί άμεση καταγγελία, διατήρηση αποδεικτικών στοιχείων και γρήγορη αφαίρεση του υλικού, αλλά κυρίως αποτελεσματική εφαρμογή του νόμου. Εξίσου σημαντική είναι η στάση όσων συναντούν τέτοιο περιεχόμενο: να μην το αναπαράγουν, να μην το σχολιάζουν σαν θέαμα και να μην αντιμετωπίζουν το θύμα ως συνυπεύθυνο για την παραβίαση που υπέστη.
Αυτό είναι και το ουσιαστικό ερώτημα που θέτει η ιστορία της Επίφανι: ποιος έχει τελικά την εξουσία πάνω στην εικόνα και την αξιοπρέπεια ενός ανθρώπου; Εκείνος που εκτίθεται ή εκείνοι που επιλέγουν να τον εκθέσουν και να καταναλώσουν την έκθεσή του; Η τεχνολογία κάνει τη διαπόμπευση ευκολότερη· δεν την καθιστά ούτε αναπόφευκτη ούτε δικαιολογημένη.
-Επιλέξατε να δώσετε και ένα διαφορετικό τέλος. Γιατί;
-Με ενδιέφερε να αποφύγω την ανακουφιστική λειτουργία της τιμωρίας. Όταν ένας ένοχος τιμωρείται, ο θεατής μπορεί να αισθανθεί ότι η δικαιοσύνη αποκαταστάθηκε και ότι η ιστορία έκλεισε. Όμως η τιμωρία ενός προσώπου δεν αναιρεί τις συνθήκες που επέτρεψαν τη βία ούτε απαντά αυτομάτως στο ερώτημα της συλλογικής ευθύνης.
Η αλλαγή του τέλους προέκυψε από αυτή την ανάγκη: να μη δοθεί μια οριστική απάντηση εκεί όπου το ίδιο το έργο επιμένει να δημιουργεί δυσφορία. Δεν αναζητούσα μια πιο αισιόδοξη ή πιο απαισιόδοξη κατάληξη, αλλά μια κατάληξη που να μην απαλλάσσει τόσο εύκολα τον θεατή από όσα παρακολούθησε.
Για μένα, η δικαιοσύνη δεν εξαντλείται στην τιμωρία του δράστη. Αφορά και την αποκατάσταση της αξιοπρέπειας του θύματος, την προστασία του και την αμφισβήτηση των μηχανισμών που καθιστούν δυνατή την επανάληψη του εγκλήματος. Ήθελα, όταν τελειώνει η παράσταση, να έχει ολοκληρωθεί η σκηνική αφήγηση, όχι όμως και η συζήτηση.
- Νιώθετε λιγότερο αισιόδοξος για την ανθρωπότητα;
-Με δυσκολεύει περισσότερο η απόσταση ανάμεσα στη γνώση και στην αντίδραση. Δεν μας λείπει η πληροφορία για τη βία, την εκμετάλλευση και τον αποκλεισμό. Συχνά, όμως, η διαρκής έκθεσή μας σε αυτά δεν γεννά μεγαλύτερη ευαισθησία, αλλά μια εξοικείωση που μας επιτρέπει να συνεχίζουμε την καθημερινότητά μας σχεδόν ανεπηρέαστοι.
Δεν πιστεύω ότι αυτή η αδιαφορία είναι αναπόφευκτη ούτε ότι οι άνθρωποι είναι εκ φύσεως κακοί. Πιστεύω, όμως, ότι είναι ευκολότερο να αναγνωρίζεις την αδικία ως πρόβλημα όταν αφορά κάποιον άλλον, κάπου αλλού. Το δύσκολο είναι να αναγνωρίσεις τη δική σου θέση μέσα στις συνθήκες που την αναπαράγουν.
Δεν περιμένω από το θέατρο να αλλάξει από μόνο του τον κόσμο. Με ενδιαφέρει, ωστόσο, η δυνατότητά του να διακόπτει προσωρινά την κανονικότητα, να μετατρέπει κάτι που έχουμε μάθει να προσπερνάμε σε κάτι που δεν μπορούμε πια να αγνοήσουμε. Αν υπάρχει αισιοδοξία για μένα, βρίσκεται στην επιμονή να θέτουμε ερωτήματα ακόμη κι όταν δεν έχουμε την πολυτέλεια μιας εύκολης απάντησης.
- Πώς συναντάται η Νομική με το θέατρο στην ομάδα σας;
-Η Νομική εξετάζει τους κανόνες που οργανώνουν τη συνύπαρξή μας· το θέατρο αποκαλύπτει τις αντιφάσεις που αναδύονται όταν αυτοί οι κανόνες συναντούν την ανθρώπινη εμπειρία. Για μένα, η νομική σκέψη χωρίς επαφή με την τέχνη και το βίωμα κινδυνεύει να περιοριστεί στην εφαρμογή κανόνων, χάνοντας από το οπτικό της πεδίο τον άνθρωπο τον οποίο υποτίθεται ότι υπηρετεί.
Η Θεατρική Ομάδα Νομικής ΑΠΘ δημιουργήθηκε το 2022 από φοιτητές που θέλαμε να ασχοληθούμε με το θέατρο παράλληλα με τις σπουδές μας. Στην πορεία, η ομάδα έγινε ένας χώρος συλλογικής δημιουργίας, όπου αναλαμβάνουμε όχι μόνο την υποκριτική, αλλά και τη δραματουργία, τη σκηνοθεσία και την οργάνωση των παραγωγών μας.
Η συνάντηση των δύο πεδίων δεν είναι για μένα απλώς μια ενδιαφέρουσα αντίθεση. Είναι η δυνατότητα να εξετάζουμε ζητήματα δικαιωμάτων, εξουσίας και ευθύνης όχι μόνο θεωρητικά, αλλά μέσα από συγκεκριμένες ανθρώπινες ιστορίες. Και να το κάνουμε συλλογικά, με όλες τις διαφωνίες και τις διαφορετικές οπτικές που αυτό συνεπάγεται.
-Τι ονειρεύεστε για το μέλλον της ομάδας;
-Θέλω η ομάδα να αποκτήσει καλλιτεχνική συνέχεια χωρίς να εγκλωβιστεί σε μια συγκεκριμένη αισθητική ή θεματολογία. Με ενδιαφέρει να διατηρήσουμε την ελευθερία να δοκιμάζουμε διαφορετικές φόρμες και να αναμετριόμαστε με υλικό που δεν προσφέρεται για εύκολες σκηνικές λύσεις.
Η επόμενη παραγωγή μας, ο «Τζακ Ρίπερ», επίσης του Θανάση Τριαρίδη, στα τέλη Νοεμβρίου 2026, συνεχίζει αυτή την αναζήτηση από διαφορετική αφετηρία. Στρέφεται στα pushbacks και στα εγκλήματα που συνδέονται με τη βύθιση πλοίων που μεταφέρουν μετανάστες. Με απασχολεί η δυνατότητα του θεάτρου να προσεγγίζει τέτοια ζητήματα χωρίς να τα μετατρέπει απλώς σε καταγγελία, αλλά αναζητώντας τις αντιφάσεις και τους μηχανισμούς που τα συντηρούν.
Παράλληλα, θέλω η ομάδα να μπορεί να επιβιώνει από την αναπόφευκτη εναλλαγή των φοιτητών. Σε μια πανεπιστημιακή κοινότητα, η συνέχεια δεν είναι δεδομένη· πρέπει να χτίζεται μέσα από τη μεταβίβαση εμπειρίας και τη δυνατότητα των νεότερων μελών να επαναπροσδιορίζουν όσα παραλαμβάνουν.
Δεν με ενδιαφέρει να κάνουμε θέατρο απλώς για να προσθέτουμε παραστάσεις στο ενεργητικό μας. Θέλω να εξακολουθήσουμε να έχουμε λόγο να ανεβαίνουμε στη σκηνή. Και αυτός ο λόγος να μην είναι ποτέ δεδομένος.
Συντελεστές
Συγγραφή θεατρικού κειμένου: Θανάσης Τριαρίδης, Σκηνοθεσία / Διασκευή: Άκις Παπάς, Βοηθός Σκηνοθέτη: Σύλια Κοντογιάννη, Φωτισμοί: Βασίλης Βελίκης, Μουσική: Σαπουνόφουσκες, Art Direction Οπτικού Υλικού: Λαμπρινή Σύψα, Επικοινωνία: Κασιούμη Αλεξάνδρα.
Ηθοποιοί: Βασιλική Ακριτίδου, Φίλιππος Γκόλιας, Μαριφύλλη Δόση, Χαρά Ζένιου, Μαριαλένα Λιμενοπούλου, Στέφανος Μάνου, Ευαγγελία Πράπα.
Χρήσιμα
Παίζεται: 20, 23, 27 και 30 Οκτωβρίου 2026 στις 21:30.
Γενική είσοδος: 10€. Κρατήσεις: more.com και στο 6970473550.
*Κατάλληλη άνω των 15 ετών.
