Παρά τις διακηρύξεις ενότητας, τόσο από τον διορισμένο Πρόεδρο, όσο και από τον στρατηγό αλ-Σισί, το νέο στρατιωτικό καθεστώς της Αιγύπτου προχώρησε στη σύλληψη του επικεφαλής και του υπαρχηγού της Μουσουλμανικής Αδελφότητας και εξέδωσε εντάλματα για 300 άλλα μέλη του κόμματος, λίγες μόνο ώρες μετά την καθαίρεση του Μοχάμεντ Μόρσι και την τοποθέτησή του υπό στρατιωτική κράτηση.
Οι δραματικές στιγμές της Τετάρτης, με την απομάκρυνση του Μόρσι από την εξουσία και το στρατιωτικό διάγγελμα, ενθουσίασαν το πλήθος της Ταχρίρ – ακόμη κι αν την ίδια ώρα ισλαμιστές ανά τη χώρα έκαναν αντιδιαδηλώσεις – ακόμη και τις δυνάμεις ασφαλείας της χώρας και τις κρατικές υπηρεσίες, οι οποίοι είχαν ήδη εγκαταλείψει τον Μόρσι.
Έτσι, χθες ο στρατός προχώρησε στην ορκωμοσία του μεταβατικού προέδρου της χώρας, τον Αντλί Μανσούρ, ενώ φαβορί για επικεφαλής της μεταβατικής κυβέρνησης θεωρείται ο Μοχάμεντ ελ Μπαραντέι, πρώην επικεφαλής της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (IAEA) του ΟΗΕ. Στις πρώτες δηλώσεις του μετά την ανάληψη καθηκόντων, ο Μανσούρ έτεινε χείρα φιλίας και στους Αδελφούς Μουσουλμάνους λέγοντας ότι «είναι και αυτοί μέρος του λαού». Μίλησε ακόμη για εκλογές, χωρίς όμως να δώσει χρονοδιάγραμμα, ακριβώς όπως έκανε και ο στρατός την Τετάρτη.
Από την άλλη πλευρά, και πάρα τα προεδρικά μηνύματα, από δικαστικές και στρατιωτικές πηγές επιβεβαιώθηκε ότι συνελήφθησαν ο επικεφαλής των Αδελφών Μουσουλμάνων, Μοχάμεντ Μπάντι, και ο υπαρχηγός, Χαΐράτ ελ-Σατέρ, επιχειρηματίας που ήταν η πρώτη επιλογή για την προεδρία το 2012, πριν προκριθεί ο Μόρσι, ενώ επιβεβαιώθηκε πως ο καθαιρεμένος Πρόεδρος και άλλα στελέχη της προηγούμενης κυβέρνησης είναι υπό έρευνα για καταγγελίες περί «προσβολής της Δικαιοσύνης», όπως και ότι τους έχουν απαγορευτεί τα ταξίδια.
Άμεση ήταν η απάντηση της συμμαχίας των φιλελεύθερων και αριστερών κομμάτων της Αιγύπτου, το Μέτωπο Εθνικής Σωτηρίας. «Επιβεβαιώσαμε την ισχυρή μας πεποίθηση ότι είναι δικαίωμα όλων των πολιτικών οργανώσεων να εκφράζουν τις απόψεις τους ελεύθερα και να σχηματίζουν τα δικά τους πολιτικά κόμματα. Απορρίπτουμε πλήρως τον αποκλεισμό οποιουδήποτε κόμματος, ιδίως των ισλαμικών πολιτικών οργανώσεων», ανέφερε σε ανακοίνωσή του το Μέτωπο.
Ωστόσο, ξεκαθάριζε πως «Αυτό του οποίου γίνεται μάρτυρας η Αίγυπτος σήμερα δεν είναι ένα στρατιωτικό πραξικόπημα καθ' οιονδήποτε τρόπο. Ήταν μια απαραίτητη απόφαση που έλαβε η ηγεσία των ένοπλων δυνάμεων για να προστατεύσει την δημοκρατία, να προασπίσει την ενότητα και την ακεραιότητα της χώρας, να αποκαταστήσει την σταθερότητα».
Από πλευράς διεθνών αντιδράσεων, η ισχυρότερη ήρθε από την Τουρκία, ελέω των ισλαμικών δεσμών του κόμματος Ερντογάν και της Μουσουλμανικής Αδελφότητας, με τον Αχμέτ Νταβούτογλου να αποκαλεί την καθαίρεση Μόρσι «πραξικόπημα» και «απαράδεκτη». Ο ίδιος ο Ομπάμα απέφυγε να αποκαλέσει την εξέλιξη «πραξικόπημα», προτρέποντας σε εκλογές το δυνατόν συντομότερο. Την ίδια στάση τήρησε και η ΕΕ, ζητώντας παράλληλα «σεβασμό στα ανθρώπινα δικαιώματα του Μόρσι».
Η φωτιά της Αιγύπτου
Μπορεί στη Χώρα του Νείλου τα οικονομικά προβλήματα να ήταν η αιτία των εξελίξεων και των γιγαντιαίων αντιδράσεων, όμως, ρόλο καταλύτη έπαιξε η ισλαμική ατζέντα του Προέδρου Μόρσι. Πρόκειται για εξαιρετικά σημαντική εξέλιξη που πρέπει να αναλυθεί με βάση τις πρόσφατες ταραχές και στην Τουρκία, όπου η ατζέντα Ερντογάν έγινε κόλαφος για τη νέα γενιά και με αφορμή το πάρκο Γκεζί αποσταθεροποίησε για πρώτη φορά την εξουσία του. Το άρμα της τουρκικής οικονομίας και η αποξήλωση του στρατού, που για χρόνια πάσχισε να πετύχει, μπορεί να τον καθιστούν κυρίαρχο ακόμη και σήμερα, όμως, (ακόμη κι αν ο Μόρσι δεν είχε επί της ουσίας ξεκινήσει την ισλαμοποίηση του αιγυπτιακού καθεστώτος, σε αντίθεση με τον Ερντογάν) σε απόλυτη ρήξη φαίνονται να οδηγούνται οι σχέσεις των ισλαμιστών με τους κοσμικούς. Αυτή η εξέλιξη σημαίνει πως πιθανώς να οδεύουμε σε μία εκτράχυνση των μετριοπαθών ισλαμιστών προς ολοένα και πιο σκληρές θέσεις, σε βαθμό να προσεγγίσουν τους εξτρεμιστές ισλαμιστές, όπως τους Σαλαφιστές στην Αίγυπτο. Με αυτό τον τρόπο καθίσταται από δύσκολη έως ακατόρθωτη μία συναινετική διακυβέρνηση ισλαμιστών και κοσμικών, κάτι που μπορεί – ειδικά στην Αίγυπτο – να οδηγήσει σε πολιτική αστάθεια μηνών, με καταστροφικές συνέπειες και διαιώνιση της εξουσίας του στρατού, ακόμη κι αν οι ίδιες οι ένοπλες δυνάμεις προτιμούν να ασκούν πολιτική πίσω από τις κουρτίνες. Ακόμη περισσότερο, στην περίπτωση της Αιγύπτου δεν μπορεί να αποκλειστεί μία διολίσθηση σε εμφυλιακές συγκρούσεις, σε περίπτωση που οι ισλαμιστές αντιδράσουν με βία στην πτώση του Μόρσι και τις συλλήψεις μελών της Μουσουλμανικής Αδελφότητας.
Η σφίγγα της Αιγύπτου
Ενώ παραμένει αστάθμητος παράγοντας η αντίδραση των ισλαμιστών και η διολίσθηση σε εμφύλιες συγκρούσεις, αυτή τη στιγμή η Αίγυπτος βρίσκεται στην εξής κατάσταση: ο στρατός έχει την εξουσία και μέσω της μεταβατικής κυβέρνησης θα προσπαθήσει να άρει το αδιέξοδο στο οποίο είχαν οδηγηθεί οι συζητήσεις του Μοχάμεντ Μόρσι με το ΔΝΤ, με στόχο η αμερικανική χρηματοδότηση να απαλύνει, μέχρι τις εκλογές, την κοινωνική κατακραυγή. Όλα, όμως, θα εξαρτηθούν από τους όρους που θα θέσει το Ταμείο, καθώς παρά τους συνεκτικούς δεσμούς που διατηρούν εδώ και δεκαετίες οι ΗΠΑ με τον αιγυπτιακό στρατό, ήταν σαφές πως ο Μόρσι επιθυμούσε συμφωνία όμως οι προϋποθέσεις που του έθεταν ήταν άτεγκτες. Κοντά στον στρατό θα βρίσκονται και οι κοσμικές δυνάμεις της χώρας, με στόχο να κερδίσουν την εξουσία στις εκλογές και πιθανώς έχοντας δώσει κάποιες διασφαλίσεις στο ΔΝΤ, αν και δεν μπορεί να είναι καθόλου βέβαιο πως ο στρατός θα τηρήση την υπόσχεσή του για διενέργεια εκλογών δίχως λαϊκή πίεση. Ακριβώς το ίδιο, άλλωστε, συνέβη και μετά την πτώση του Μουμπάρακ. Ο τρίτος πόλος εξουσίας – πέρα από το στρατό και τους κοσμικούς – παραμένουν ακόμη οι ισλαμιστές, αν και όπως προείπαμε η μορφή που θα έχουν αυτοί στις εκλογές μπορεί να έχει απολέσει πλήρως τα μετριοπαθή στοιχεία που οδηγήθηκαν στην προχθεσινή καρατόμηση.
