Κυνήγι μαγισσών ή απόπειρα εκδημοκρατισμού; Έξω από το τουρκικό δικαστήριο στο Σιλιβρί, δυτικά της Κωνσταντινούπολης, οι δυνάμεις ασφαλείας έριχναν δακρυγόνα για να απομακρύνουν τους συγκεντρωμένους διαδηλωτές. Μέσα στο δικαστήριο ανακοινώνονταν οι πρώτες ποινές για την οργάνωση «Εργκένεκον», πέντε χρόνια μετά τις αρχικές αποκαλύψεις κι ενώ η σύγκρουση κοσμικών και ισλαμιστών είχε κλιμακωθεί τους προηγούμενους μήνες, όταν μία διαδήλωση για το πάρκο Γκεζί μετατράπηκε στην πλέον ασταθή περίοδο της διακυβέρνησης Ερντογάν.
Η πολύκροτη υπόθεση «Εργκενεκόν» είναι η κωδική ονομασία που έχουν δώσει οι τουρκικές αρχές σε μία φερόμενη οργάνωση στρατιωτικών, δημοσιογράφων, ακαδημαϊκών και πολιτικών προσώπων. Στόχος τους η ανατροπή της κυβέρνησης του Ταγίπ Ερντογάν μέσω αποσταθεροποιητικών ενεργειών. Χθες, ίσως ο πιο γνωστός κατηγορούμενος, ο πρώην επικεφαλής των Ενόπλων Δυνάμεων της Τουρκίας Ιλκέρ Μπασμπούγ, καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη, ενώ αντίστοιχα βαριές ήταν και οι υπόλοιπες ποινές.
Συνολικά, 275 επιφανείς Τούρκοι δικάστηκαν για τη συμμετοχή τους στην τρομοκρατική οργάνωση «Εργκενεκόν», στην πιο αποφασιστική έκφανση της προσπάθειας του Ερντογάν να ξηλώσει το «βαθύ κράτος» της χώρας. Οι άλλοτε πανίσχυροι εκπρόσωποι και προστάτες του κεμαλικού καθεστώτος κάθισαν στο σκαμνί και με το δικαστικό σώμα υπό τον έλεγχό του, το Ισλαμικό Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ) του Ερντογάν χρησιμοποιούσε όλα τα μέσα ενημέρωσης που είχε στη διάθεσή του για να επιβάλει ως επικρατούσα την άποψη πως έχει κερδίσει κατά κράτος τη μάχη αυτή. Άλλωστε, μετά από τρία πραξικοπήματα μεταξύ του 1960 και 1980, αλλά και την πτώση της κυβέρνησης του ισλαμιστή πρωθυπουργού Νετσμετίν Ερμπακάν το 1997, ο Ερντογάν έπρεπε να πάρει τα μέτρα του.
Ξεκαθάρισμα λογαριασμών
«Ίσως να υπάρχουν πολλοί για τους οποίους οι καταδίκες είναι απολύτως δικαιολογημένες, όμως πρόκειται για μία πολιτική και όχι δικαστική υπόθεση. Μοιάζει περισσότερο σαν ένα ξεκαθάρισμα λογαριασμών μεταξύ ενός παλαιού στρατοκρατούμενου αυταρχικού καθεστώτος και ενός νέου αστικού αυταρχικού καθεστώτος», σχολιάζει ο επιφανής Τούρκος αναλυτής, Τσενγκίζ Τσαντάρ, στους Φαϊνάνσιαλ Τάιμς.
Όντως, όσο κι αν ο Ερντογάν έχει προσπαθήσει να αποτραβηχτεί από τα φώτα της υπόθεσης, αυτό δεν σημαίνει πως η Τουρκία δεν παραμένει βαθειά διχασμένη. Εξ ου και έξω από το τουρκικό δικαστήριο είχαν συγκεντρωθεί υποστηρικτές των κατηγορουμένων, τους οποίους και απώθησαν βίαια οι δυνάμεις ασφαλείας.
Για τους υποστηρικτές του Ερντογάν η δίκη αυτή αποτελεί τον καλύτερο τρόπο για να απαλλαγεί η χώρα από το «βαθύ κράτος», ένα εκτενές δίκτυο αξιωματούχων και πολιτικών προσώπων που ασκούσε εξουσία στην Τουρκία μέχρι και την εκλογή του Ερντογάν το 2002.
Για τους πολέμιούς του, η υπόθεση «Εργκενεκόν» είναι ένα ανθρωποκυνηγητό των πολιτικών αντιπάλων τόσο του ίδιου του πρωθυπουργού της χώρας, όσο και του Φετουλάχ Γκιουλέν, του αυτοεξόριστου πρώην ιμάμη, του οποίου το ισλαμιστικό κίνημα εκτείνεται σε όλο τον κόσμο, μέσω εκπαιδευτικών οργανισμών, μέσων ενημέρωσης και χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων.
Πόσο ανέγγιχτος είναι ο Ερντογάν;
Είναι αλήθεια πως ο Ερντογάν έχει καταφέρει καίρια χτυπήματα στο «βαθύ κράτος», όμως αυτό δεν σημαίνει πως ο στρατός δεν εξακολουθεί να είναι ισχυρός και αποδεκτός από μεγάλο κομμάτι της τουρκικής κοινωνίας. Κομβικής σημασίας για την κατανόηση της κατάστασης στην Τουρκία είναι το πάρκο Γκεζί και το πώς η τραγική απόφαση των τουρκικών δυνάμεων ασφαλείας να αντιδράσουν με ωμή βία σε μία μικρή διαδήλωση οδήγησε στην πρώτη σοβαρή αποσταθεροποίηση του Ερντογάν. Πρώτον, η αντίδραση του Προέδρου Γκιούλ: ο πρώην στενός συνεργάτης του Ερντογάν δεν κάλυψε τον πρωθυπουργό του, αναδύοντας οσμή πραξικοπήματος στις πρώτες του δηλώσεις. Αργότερα τα μάζεψε, όμως διαφαίνονται κάποια κοινά σημεία ανάμεσα στις δικές του αντιδράσεις και τις αντιδράσεις του τουρκικού στρατού. Δεύτερον, πολύ γρήγορα η Δύση αντέδρασε αποδοκιμάζοντας τον Ερντογάν και απομονώνοντάς τον, σε σημείο που ίσως να υπάρχει μία απώλεια στήριξης του ισλαμικού εκδυτικοποιημένου μοντέλου Ερντογάν.
Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως στον εσωτερικό κανονισμό των Ενόπλων Δυνάμεων εξακολουθεί να υπάρχει η διάταξη περί «προστασίας του τουρκικού έθνους και της τουρκικής δημοκρατίας». Το συγκεκριμένο διάταγμα έχει χρησιμοποιηθεί ως αιτιολογία για τρία πραξικοπήματα. Ο Ερντογάν θα προσπαθήσει να το αλλάξει σε «προστασία από εξωτερικούς εχθρούς και κινδύνους» εντός του έτος, όμως δεν είναι καθόλου βέβαιο πως αν απαλείψει τη διάταξη που παραπέμπει ευθέως στον κοσμικό χαρακτήρα της τουρκικής δημοκρατίας, θα σταθεί όρθιος. Η Ελλάδα οφείλει να παρακολουθήσει στενά τις εξελίξεις στη γείτονα χώρα, καθώς κάθε προσπάθεια αποσταθεροποίησης του Ερντογάν μπορεί να προκαλέσει «θερμά» επεισόδια.
Οι ποινές για την απόπειρα πραξικοπήματος
Σε ισόβια κάθειρξη καταδικάστηκαν και οι στρατηγοί εν αποστρατεία Βελί Κιουτσούκ, Χουρσίτ Τολόν, Νουσρέτ Τασντελέρ και Χασάν Ιγσίζ, οι πρώην συνταγματάρχες Ντουρσούν Τσιτσέκ και Φουάτ Σελβί, ο δημοσιογράφος Τουντζάι Οζκάν και ο δικηγόρος Κεμάλ Κεριντσίζ. Σε 117 χρόνια καταδικάστηκε ο επικεφαλής του Κόμματος των Εργατικών, Ντογού Περιντσέκ, σε 47 χρόνια καταδικάστηκε ο στρατηγός Αρίφ Ντογάν, σε 20 χρόνια ο πρώην διοικητής του στόλου της Βόρειας Θάλασσας, Μεχμέτ Οτουζμπίρογλου, ο εν αποστρατεία στρατηγός Ισμαήλ Χακί Πεκίν σε 7 χρόνια, ο δημοσιογράφος Αντνάν Μπουλούτ σε έξι, ενώ σε δέκα χρόνια φυλάκιση καταδικάστηκαν ο Αντνάν Τουρκάν και ο Αλαντίν Σεβίμ.
Το δικαστήριο καταδίκασε, επίσης, τον αντισυνταγματάρχη, Μουσταφά Ντονμέζ σε 49 χρόνια κάθειρξη. Τα στελέχη του Ρεπουμπλικανικού Κόματος Μεχμέτ Χαμπεράλ και Μουσταφά Μπαλμπάι και καταδικάστηκαν 12 χρόνια και έξι μήνες και σε 34 χρόνια και οκτώ μήνες αντιστοίχως. Ποινή φυλάκισης 13 ετών και έξι μηνών επιβλήθηκε στον πρώην πρόεδρο του Εμπορικού Επιμελητηρίου της Άγκυρας, Σινάν Αιγκιούν Επίσης, καταδικάστηκαν ο πρώην επικεφαλής του Εκπαιδευτικού Συμβουλίου της Τουρκίας, Κεμάλ Γκιουρούζ (13 χρόνια), ο δημοσιογράφος Ερόλ Μανισαλι (9 χρόνια), τα στελέχη του Κόμματος των Εργατικών Χαϊρετίν Ερτεκίν (16 χρόνια) και ο Χικμέτ Τσιτσέκ σε 21 χρόνια και 9 μήνες), και σε 13 χρόνια και δύο μήνες ο δικηγόρος του κόμματος Εμτζέτ Ολτζαϊτού. Από τους λόγιους εμπλεκόμενους στην υπόθεση, σε 22 χρόνια και έξι μήνες καταδικάστηκε ο συγγραφέας Γιαλτσίν Κιουτσούκ και ο επίσης συγγραφέας Εργκίν Ποϊράζ σε 29 χρόνια και τέσσερις μήνες.
Ο ύποπτος για την επίθεση στην εφημερίδα Τζουμχουριέτ, Μπεντιρχάν Σινάλ, καταδικάστηκε σε 18 χρόνια και 8 μήνες φυλάκισης, ενώ δεκαετής κάθειρξης επιβλήθηκαν στους πρώην πρυτάνεις, Φερίτ Μπερνάι και Μουσταφά Αμπάς. Σε 14 χρόνια καταδικάστηκε ο πρώην αρχηγός της αστυνομίας, Αντίλ Σερντάρ Σατσάν και σε φυλάκιση ενός έτους ο πρώην δήμαρχος Γκιουρμπούζ Τσαπάν. Φυλάκιση έξι ετών επιβλήθηκε στον ιστορικό Μεχμέτ Περιντζέκ, γιο του αρχηγού του κόμματος των Εργατικών, ενώ δέκα χρόνια στον φερόμενο ως υποκινητή, Σεντάτ Πεκέρ.
Παράλληλα, 21 εκ των κατηγορουμένων κρίθηκαν αθώοι, ενώ η ακροαματική διαδικασία συνεχίζεται. Η υπόθεση απορρίφθηκε για τρεις υπόπτους οι οποίοι έχασαν τη ζωή τους κατά τη διάρκεια των δικών για την Εργκενεκόν.
