Του ΤΑΣΟΥ ΘΩΜΑ
Ήταν τέτοιες μέρες πέρυσι όταν η Ευρωπαϊκή Ένωση λάμβανε το Νόμπελ Ειρήνης στα πλαίσια του πλήρους πολιτικά κατευθυνόμενου αυτού βραβείου. Ένα χρόνο μετά, η συγκυρία είναι ανατριχιαστική. Οι κάτοικοι του ιταλικού νησιού Λαμπεντούζα υποδέχονται τον πρόεδρο της Κομισιόν, Μανουέλ Μπαρόζο, με πλακάτ. «Ντροπή, δολοφόνοι», γράφουν. Οι σειρήνες από τα πλοία ηχούν σε ένδειξη διαμαρτυρίας για να σιγήσουν τις κορώνες για την Ευρώπη της ειρήνης και των αξιών. Είναι λίγες μέρες μετά τον θάνατο περισσότερων από διακοσίων ανθρώπων στοιβαγμένων σε ένα πλοιάριο στα ανοικτά του νησιού, οι όχθες του οποίου έχουν μετατραπεί σε ένα στρατόπεδο εξόντωσης μεταναστών.
Εκεί που η Μεσόγειος ενώνει την Αφρική με την Ευρώπη, η τραγωδία δεν είναι ατύχημα. Από τον περασμένο Φεβρουάριο, η δήμαρχος της Λαμπεντούζα, Τζιούσι Νικολίνι, απαιτούσε να μάθει από την Ευρώπη «Πόσο μεγάλο πρέπει να είναι το νεκροταφείο μας;». Σε ανοικτό γράμμα προς την ΕΕ κατακεραύνωνε την μεταναστευτική πολιτική της Ένωσης. «Είμαι εξοργισμένη», έλεγε, «από το γεγονός πως η τραγωδία θεωρείται κάτι φυσιολογικό». «Φέρει μία αίσθηση ομαλότητας που έχει εξαπλωθεί σαν ιός», έγραφε για να καταλήξει πως «Είναι σκανδαλώδης η σιγή της Ευρώπης που μόλις έλαβε το Νόμπελ Ειρήνης και ωστόσο παραμένει σιωπηλή μπροστά σε μία σφαγή που φέρει τα νούμερα ενός πραγματικού πολέμου».
Εις ώτα μη ακουόντων οι κραυγές της Τζ. Νικολίνι. Κι όπως πάντα χρειάζεται μία εικόνα Αποκαλυπτική για να στρέψουμε το βλέμμα μας στον ανθρώπινο πόνο. Ένα πλοιάριο που καίγεται, 500 άνθρωποι που κρέμονται σαν τσαμπιά και πηδούν στο νερό για να σωθούν. Η θάλασσα πήρε περισσότερους απ’ όσους άφησε. Οι αντιδράσεις μπορούν να σε κάνουν να χάσεις κάθε μπούσουλα λογικής και ανθρωπιάς. Φανταστείτε, δηλαδή, πως θα αντιδρούσαν οι ίδιοι που έχυναν κροκοδείλια δάκρυα αν τα πλοίο είχε ασφαλώς φτάσει στο λιμάνι της Λαμπεντούζα. Θα ακούγαμε ή όχι για τις ορδές των μεταναστών που «απειλούν» την Ευρώπη; Θα ακούγαμε ή όχι για την αναγκαιότητα της αύξησης των μέτρων ασφαλείας των συνόρων, ένας ευφημισμός για πιο σκληρή μεταναστευτική πολιτική;
Σύνορα θανάτου
Στην… πλούσια κληρονομιά που μας άφησε ο Τζορτζ Μπους ο νεότερος περιλαμβάνεται και η έκφραση «πόλεμος εναντίον…». Άλλοτε είναι η τρομοκρατία, άλλοτε η φοροδιαφυγή, άλλοτε τα ναρκωτικά. Όλοι «πόλεμοι» για να μαθαίνει ο κόσμος στον τρόμο και την φρίκη, την ίδια ώρα που βάζουμε εισαγωγικά σε πραγματικά γεγονότα, πολέμους που μπορεί να διαφέρουν απ’ αυτούς που γνωρίζαμε, όμως επιφέρουν ανυπολόγιστες - κυριολεκτικά - ανθρώπινες απώλειες. Ο πόλεμος εναντίον της παράνομης μετανάστευσης μας έρχεται από τα αιματοβαμμένα σύνορα της Αμερικής και του Μεξικού. Εκεί, όπου πανάκριβες μέθοδοι ελέγχου των συνόρων και υψωμένα τείχη έχουν οδηγήσει, όπως γράφει ο ειδικός σε ζητήματα μετανάστευσης και υπεύθυνος του Διεθνούς Ινστιτούτου Μετανάστευσης Χέιν Ντε Χάας, σε πιο επικίνδυνες διαδρομές για την παράκαμψή τους. Σε μεγαλύτερη εξάρτηση από τους ανθρώπους που εμπορεύονται την «καλύτερη ζωή» στους επίδοξους μετανάστες. Σε περισσοτέρους θανάτους. Δίχως βεβαίως να σταματήσει η παράνομη μετανάστευση.
Το νέο σύστημα επιτήρησης των συνόρων
Ακριβώς έτσι ρίχνονται δισεκατομμύρια εδώ και δύο δεκαετίες στην Frontex (τον Ευρωπαϊκό οργανισμό για τη διαχείριση της επιχειρησιακής συνεργασίας στα εξωτερικά σύνορα των κρατών μελών). Η αποτυχία είναι ίδια κάθε φορά. Όσο κι αν ενδυναμώνουμε την ασφάλεια, οι καραβιές των μεταναστών δεν σταματούν. Ίδια αντίδραση είχαμε και μετά την τραγωδία στην Λαμπεντούζα. Με τυμπανοκρουσίες, χθες, η ευρωβουλή ανακοίνωσε πως ενέκρινε το σύστημα Eurosur, ένα νέο ηλεκτρονικό σύστημα παρακολούθησης συνόρων μέσω δορυφόρων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών, αλλά και ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των κρατών-μελών. Άλλα 244 εκατομμύρια ευρώ θα πάνε στο Eurosur, το οποίο θα λειτουργεί υπό την αιγίδα της Frontex.
Ακριβώς όπως συμβαίνει κατ’ εξακολούθηση την τελευταία δεκαετία, κάθε τραγωδία όπως αυτή της Λαμπεντούζα χρησιμοποιείται πολιτικά ώστε να δαπανηθούν ακόμη περισσότερα χρήματα και να κλείσουν πιο ερμητικά τα ευρωπαϊκά σύνορα. Από ποια Ευρώπη άλλωστε περιμέναμε κάτι διαφορετικό; Απ’ την Ευρώπη που στοχοποιεί με χυδαία στερεότυπα όλο το Νότο για να «πουλήσει» τα μνημόνια στο γερμανικό, τον αυστριακό ή τον ολλανδικό λαό; Απ’ την Ευρώπη που κυριολεκτικά θάβει το κοινωνικό κράτος που κάποτε ήταν η περηφάνια της; Απ’ την Ευρώπη που οι πρόσφυγες βαφτίζονται λαθρομετανάστες; Μην ξεχνάμε την πραγματικότητα που θα περίμενε τους ανθρώπους που χάθηκαν στα ανοικτά της Λαμπεντούζα. Θα στοιβάζονταν στο «κέντρο προσφύγων», περικυκλωμένοι από φράχτες, ακριβώς όπως και στην Ελλάδα. Θυμηθείτε την Αμυγδαλέζα.
Όσο οι λαθρέμποροι κάνουν χρυσές δουλειές, η Ευρώπη αρνείται να αναλάβει πολιτική και όχι στρατιωτική δράση για να αντιμετωπίσει την μετανάστευση. Ο Γερμανός υπουργός Εσωτερικών, Χανς Πίτερ Φρίντριχ αρνήθηκε ακόμη και να συζητήσει το αίτημα της Ιταλίας για μεγαλύτερη «αλληλεγγύη», όπως το έθεσε, στο μεταναστευτικό. Η Ρώμη αναφερόταν βεβαίως στο Δουβλίνο ΙΙ, που προβλέπει πως οι πρόσφυγες μπορούν να ζητήσουν άσυλο μονάχα στην χώρα εισόδου, καταδικάζοντας ουσιαστικά τον ευρωπαϊκό νότο και τους πρόσφυγες.
