Πού είναι το καλύτερο μέρος για να είσαι γυναίκα

Του ΤΑΣΟΥ ΘΩΜΑ

[email protected]

Κάθε χρόνο στις 8 Μαρτίου «γιορτάζουμε» την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας, ουσιαστικά αποδεικνύοντας πως το φύλο εξακολουθεί να καθορίζει την κοινωνική κινητικότητα και τον κοινωνικό αποκλεισμό.

Το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ σε ετήσια έκθεσή του μέτρησε την ανισότητα των δύο φύλων σε 136 χώρες, βάση τεσσάρων κριτηρίων: 1) πρόσβαση στην υγεία, 2) πρόσβαση στην παιδεία, 3) οικονομική δραστηριότητα (είδος εργασίας, μισθοδοσία, κ.α.) και 4) πολιτική συμμετοχή. Συνολικά, η ανισότητα των δύο φύλων τείνει να μειώνεται – έστω και σε μικρό βαθμό – σε 86 από τις 136 χώρες. Ωστόσο, όπως δηλώνει μία εκ των συντακτών της έκθεσης, η Σαάντια Ζαχίντι, «η αλλαγή είναι σίγουρα εξαιρετικά αργή».

Κι αν η ανισότητα στα πρώτα δύο κριτήρια, αυτά της υγείας και της εκπαίδευσης, μειώθηκε, η ανισότητα παραμένει υψηλότατη στους τομείς της οικονομικής και πολιτικής συμμετοχής. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης, το χάσμα έχει κλείσει κατά 96% στην υγεία και το προσδόκιμο ζωής και κατά 93% στην εκπαίδευση, κοινώς στην ίση μεταχείριση κοριτσιών και αγοριών στα σχολεία και τα πανεπιστήμια. Δεν είναι έτσι τα πράγματα όταν κοιτάμε την οικονομικοπολιτική ισότητα. Κατά 60% έχει κλείσει το χάσμα της οικονομικής συμμετοχής και μόλις 21% όσον αφορά την πολιτική εκπροσώπηση.

Σκανδιναβία ισότητας

Απόλυτη είναι η κυριαρχία των σκανδιναβικών χωρών στην πρώτη δεκάδα της έκθεσης. Η Ισλανδία κράτησε την πρωτιά της μικρότερης ανισότητας παγκοσμίως για πέμπτη συνεχόμενη χρονιά, ενώ στην πεντάδα βρίσκονται η Φινλανδία (2^η), η Νορβηγία (3^η), η Σουηδία (4^η) και οι Φιλιππίνες (5^η). Η Δανία βρίσκεται λίγο πιο χαμηλά στην όγδοη θέση.

Όπως γράφει η Σ. Ζαχίντι, «παρότι οι περισσότερες ανεπτυγμένες οικονομίες έχουν καταφέρει να μειώσουν την ανισότητα πρόσβασης στην εκπαίδευση, ελάχιστες έχουν καταφέρει να μεγιστοποιήσουν το όφελος αυτής της επένδυσης». Στη Σκανδιναβία ισχύει το αντίθετο κι αυτό εξαιτίας ενός συνδυασμού παραγόντων. Πρώτο και καλύτερο είναι η χαμηλότερη μισθοδοτική ανισότητα για την ίδια εργασία ανάμεσα σε γυναίκες και άνδρες (παρότι δεν είναι ανύπαρκτη). Δεύτερον, η υψηλή προσβασιμότητα των γυναικών σε υψηλόβαθμες θέσεις. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η Νορβηγία, η οποία υποχρέωσε της εγχώριες εταιρίες να έχουν τουλάχιστον 40% γυναικών στο διοικητικό τους συμβούλιο. Η ποσόστωση δεν είναι κάποιο καινούργιο μέτρο, καθώς από τη δεκαετία του ’70 δίνονταν κίνητρα στα κόμματα  για τη συμμετοχή γυναικών στα ψηφοδέλτια. Πλέον, αυτά έχουν εγκαταλειφτεί καθότι στη Σουηδία, για παράδειγμα, οι γυναίκες αντιπροσωπεύουν το 44,7% των εκλεγμένων βουλευτών της χώρας. Στα ίδια ποσοστά κυμαίνεται και η υπόλοιπη Σκανδιναβία, ενώ στη Σουηδία και στη Δανία η πρωθυπουργός είναι γυναίκα (Έρνα Σόλμπεργκ και Χέλλε Θόρνινγκ - Σμιτ αντίστοιχα). 

Όλα αυτά όμως είναι δυνατά μέσω της δυνατότητας που προσφέρουν οι σκανδιναβικές χώρες στους γονείς να συνδυάσουν δουλειά και οικογένεια. «Οι πολιτικές των χωρών αυτών περιλαμβάνουν αναγκαστική άδεια πατρότητας σε συνδυασμό με την άδεια μητρότητας και τα γενναιόδωρα κρατικά επιδόματα», αναφέρει η έκθεση. Μεγάλο κομμάτι είναι και τα φθηνά κρατικά ιδρύματα φροντίδας παιδιών.

Ευρωπαϊκή κυριαρχία

Όπως είναι προφανές η κυριαρχία της Σκανδιναβίας προσφέρει στην Ευρώπη την διηπειρωτική πρωτιά. Πέρα όμως από τις χώρες των Βίκινγκ, κι άλλες ευρωπαϊκές χώρες βρίσκονται ψηλά. Η Ιρλανδία βρίσκεται στην έκτη θέση, η Ελβετία στην ένατη. Από κοντά και τα λεγόμενα Μπένελουξ, το Βέλγιο (11^η θέση), η Ολλανδία (13^η) και Λουξεμβούργο (21^η). Η Γερμανία βρίσκεται στην 14^η θέση, η Βρετανία στην 18^η και η Αυστρία στην 19^η.

Από κει και πέρα, στην Βόρεια Αμερική, Καναδάς και ΗΠΑ βρίσκονται στην εικοστή και 23^η θέση αντίστοιχα. Ανάμεσα στις δύο χώρες, η Αμερική εμφανίζεται πιο «ίση» στην οικονομική συμμετοχή, την υγεία και την παιδεία, αλλά πιο «άνιση» στην πολιτική συμμετοχή. Στην Λατινική Αμερική και την Καραϊβική δεσπόζει η δέκατη θέση της Νικαράγουα και η 15^η της Κούβας. Από κοντά και το Εκουαδόρ στην 25^η θέση. Παρόλα αυτά οι λεγόμενες αναδυόμενες οικονομίες παραμένουν πολύ χαμηλά. Η Βραζιλία επί παραδείγματι είναι στην 62η θέση, παρότι η ηγεσία της χώρας είναι στα χέρια της Ντίλμα Ρούσεφ.

Η Νέα Ζηλανδία είναι το αστέρι της Ωκεανίας καθώς φιγουράρει στην 7^η θέση με την Αυστραλία να είναι στην 25^η θέση. Απ’ την Ασία ξεχωρίζουν προφανώς οι Φιλιππίνες με την πέμπτη θέση, ενώ Κίνα και Ινδία βρίσκονται ιδιαίτερα χαμηλά με την 69^η και 101^η θέση αντίστοιχα.

Βεβαίως, οι περιοχές με την μεγαλύτερη ανισότητα βρίσκονται στη Βόρεια Αφρική, τη Μέση Ανατολή και την υποσαχάρια Αφρική. Δεν είναι τυχαίο πως η τελευταία δεκάδα προέρχεται από αυτές της περιοχές με την εξαίρεση του Πακιστάν (135^η θέση συνολικά). Στην δέκατη θέση από το τέλος είναι η Σαουδική Αραβία, στην ένατη το Μάλι, στην όγδοη το Μορόκο, στην έβδομη το Ιράν, στην έκτη η Ακτή Ελεφαντοστού, στην πέμπτη η Μαυριτανία, στην τέταρτη η Συρία, στην τρίτη το Τσαντ, στην δεύτερη το Πακιστάν και στην πρώτη η Υεμένη.

Η θλιβερή θέση της Ελλάδας

Η Ελλάδα βρίσκεται στην 81^η θέση της λίστας των 136 χωρών. Μάλιστα, συνολικά από τις 17 χώρες της ευρωζώνης είναι δεύτερη από το τέλος, περνώντας στο νήμα μόνο την Μάλτα (συνολικά 84^η), ενώ η απόσταση από την πρώτη είναι χαώδεις (την δεύτερη συνολικά Φινλανδία). Από όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης η Ελλάδα είναι στην τέταρτη θέση από το τέλος, περνώντας τις Τσεχία (83^η), Μάλτα και Ουγγαρία (87^η). Τα μαύρα της τα χάλια έχει και η Κύπρος, καθώς είναι μόνο ελάχιστα καλύτερη από την Ελλάδα, στην 79^η θέση της λίστας.