">
Του ΤΑΣΟΥ ΘΩΜΑ
Την ώρα που ο υπουργός Εξωτερικών του Κρεμλίνου, Σεργκέι Λαβρόφ, ερχόταν στην Ελλάδα σε μία προσπάθεια να γεφυρώσει το υπάρχον χάσμα με την ελληνική κυβέρνηση, η Ρωσία απειλούσε με ανοικτό «πόλεμο» φυσικού αερίου την Ουκρανία ενόψει της συμφωνίας του Κιέβου με τις Βρυξέλλες, μία συμφωνία που θεωρητικά και πρακτικά θα σημάνει μία ιστορική στροφή για τη μεγαλύτερη χώρα της πρώην Σοβιετικής Ένωσης.
Έξω φρενών ήταν ο ισχυρός άνδρας της κρατικής Gazprom, Αλεξέι Μίλλερ, με τους Ουκρανούς. «Είμαστε πάρα πολύ αναστατωμένοι με τις καθυστερούμενες αμοιβές της Ουκρανίας για το φυσικό αέριο», δήλωσε χθες, θυμίζοντας τις δύο κρίσεις του φυσικού αερίου (το 2006 και το 2009) που είχαν στην κυριολεξία αφήσει την Ευρώπη να ξεπαγιάσει εν τω μέσω του χειμώνα. Όπως είπε, η Μόσχα έχει κάνει πάρα πολλές παραχωρήσεις στην Ουκρανία, από πληρωμές εκ των προτέρων (για τη χρήση των αγωγών της Ουκρανίας) μέχρι εκπτώσεις στο αέριο που χρησιμοποιεί η χώρα. Ωστόσο, η Ουκρανία δεν έχει ακόμη πληρώσει τα 882 εκατ. δολάρια που χρωστά στη Ρωσία για το φυσικό αέριο του Αυγούστου. «Το πρόβλημα υπάρχει και είναι πάρα πολύ κρίσιμο», είπε ο πρωθυπουργός Α. Μεντβέντεφ μετά τη συνάντησή του με τον Α. Μίλλερ.
Η προϊστορία
Το 25% του φυσικού αερίου της Ευρώπης έρχεται από την Ρωσία και το 80% αυτού περνάει μέσα από την Ουκρανία. Πράγματι, αυτή η ουσιαστική εξάρτηση της Ρωσίας από την Ουκρανία εκπορεύεται από τις μέρες της Σοβιετικής Ένωσης όταν και είχαν φτιαχτεί οι αγωγοί στη χωρά. Ουσιαστικά από το 1991 και μετά υπάρχει μία υφέρπουσα σύγκρουση των δύο χωρών, η οποία όμως γιγαντώθηκε από την (αμερικανικά) λεγόμενη Πορτοκαλί Επανάσταση και μετά (2005 και εκλογή του δυτικόφιλου Βίκτορ Γιούστσενκο), όταν το Κίεβο δηλαδή θέλησε να ενισχύσει τις σχέσεις του με τη Δύση, θέλησε να γίνει μέλος του ΝΑΤΟ, αλλά και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι κρίσεις του 2006 και του 2009 είχαν δύο κίνητρα. Από τη μία πλευρά, η Ρωσία προσπαθεί να διατηρήσει το Κίεβο στη σφαίρα επιρροής της εκθέτοντας την εξάρτηση της χώρας στο ρωσικό φυσικό αέριο. Από την άλλη πλευρά, η Ουκρανία θεωρεί πως μπορεί να εκβιάσει την Ρωσία, ώστε να μειώσει τις τιμές της! Ο λόγος είναι πολύ απλός. Κατά την περίοδο των δύο κρίσεων, η Ευρώπη πάγωσε. Παράλληλα όμως η Gazprom έχασε λεφτά.
Ουκρανία Ευρώπη συμμαχία
Οι ανησυχίες της Gazprom δεν εγείρονται σε μία τυχαία χρονική συγκυρία. Σε λιγότερο από ένα μήνα η Ουκρανία αναμένεται να υπογράψει συνθήκη ελεύθερου εμπορίου με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η συμφωνία αυτή έχει εξοργίσει το Κρεμλίνο. Ο Βλαντιμίρ Πούτιν θέλει η Ουκρανία να γίνει μέλος της Ευρασιατικής Ένωσης ελεύθερου εμπορίου που έχει συνάψει η Μόσχα με το Καζακστάν και τη Λευκορωσία. Μακροπρόθεσμος στόχος του Πούτιν είναι ένα ευρασιατικό μπλοκ των παλιών σοβιετικών χωρών, υπό την ηγεσία της Μόσχας βέβαια. Έτσι, η Ρωσία δεν πρόκειται να μείνει με σταυρωμένα τα χέρια αν η Ουκρανία στραφεί στην ΕΕ, κυρίως διότι θέλει η ίδια να κρατάει τα κλειδιά της Πύλης του Καυκάσου.
Το χαρτί του αερίου
Η Ουκρανία είναι ευάλωτη για πολλούς λόγους. Πρώτον, η εξάρτησή της από το ρωσικό αέριο κατά περίπου το ήμισυ των εισαγωγών της χώρας. Δεύτερον, μπορεί η συμφωνία με την Ευρώπη να ανοίγει μία μεγάλη αγορά, αλλά είναι πιθανό να κλείσει μία άλλη. Ο ίδιος ο Πούτιν είχε μιλήσει για προστατευτικά μέτρα άπαξ και η συμφωνία Ουκρανίας – ΕΕ ολοκληρωθεί. Οι Ουκρανοί γνωρίζουν πως όσο οι Ρώσοι δεν έχουν άλλο τρόπο να μετακινήσουν το αέριο τους προς την Ευρώπη δεν θα προβούν σε μέτρα εκδίκησης. Εξ ου και είναι απολύτως απαραίτητος ο αγωγός South Stream για την Ρωσία. Θα της προσφέρει άλλη δίοδο για την μεγαλύτερή της αγορά φυσικού αερίου (την ΕΕ).
Χωρίς… λαβράκι ο Λαβρόφ
Αναφέροντας τον αγωγό South Stream δεν θα μπορούσαμε να μην σταθούμε στο γεγονός πως η πρώτη επιλογή των Ρώσων για την κατασκευή αυτού του αγωγού-μαμούθ περιελάμβανε και την Ελλάδα, απ’ όπου θα μεταφερόταν αέριο προς την Ιταλία. Ωστόσο, η Ελλάδα διάλεξε να αποχωρήσει και να υπογράψει πρόσφατα την συμμετοχή της στον αγωγό TAP. Μόνο ως αστείο μπορούμε να εκλάβουμε το σχόλιο του Β. Βενιζέλου πως οι σχέσεις των δύο χωρών είναι σε «ιστορικά εξαιρετικό» επίπεδο. Ποιον κοροϊδεύει; Εμάς ή τον Λαβρόφ; Πάντως, η παρουσία του υπουργού Εξωτερικών της Ρωσίας δεν μπορεί να αλλάξει αυτή τη στιγμή τα δεδομένα. Η κυβέρνηση του Αντώνη Σαμαρά δεν έχει κανένα ενδοιασμό να παραμερίσει πλήρως την Ρωσία, αυξάνοντας την εξάρτηση της Ελλάδας από το αζέρικο (δηλαδή το αμερικάνικο) αέριο. Αυτή ήταν άλλωστε και η εντολή της Ευρώπης και των ΗΠΑ. «Μην αυξήσετε την επιρροή της Ρωσίας», προειδοποιούσαν την ελληνική κυβέρνηση όταν η αποκρατικοποίηση της ΔΕΠΑ ήταν στα σκαριά. Το ίδιο πιθανώς να ισχύσει και για τα ελληνικά λιμάνια. Με αυτή τη μονόπλευρη εξωτερική πολιτική εξάρτησης και ομηρίας, η Ελλάδα κινδυνεύει να μείνει «ξεκρέμαστη» για δεκαετίες.
