Του ΤΑΣΟΥ ΘΩΜΑ
Ούτε μία στιγμή δεν σταμάτησε να αγωνίζεται εναντίον του άγριου καθεστώτος του Απαρτχάιντ. Ο αγώνας του όμως δεν ξεκίνησε το 1964 όταν τον έριξαν σε ένα μπουντρούμι στο νησί Ρόμπεν και δεν τον άφησαν να βγει για 27 ολόκληρα χρόνια. Ο Νέλσον Μαντέλα είναι από τις σημαντικότερες προσωπικότητες του 20ου αιώνα. Όσο κι αν θέλουν όμως οι παγκόσμιοι ηγέτες ο Μαντέλα δεν ήταν μόνο ένας στωικός κρατούμενος ή ένας μετριοπαθής Πρόεδρος.
Ίσως ένας από τους πλέον γνωστούς λόγους στην ιστορία του περασμένου αιώνα έγινε ευρέως γνωστός χρόνια μετά που έγινε. Αναφερόμαστε στη δίκη του Μαντέλα το 1964, απ’ όπου προέρχεται η πιο διάσημη φράση του: «Σε όλη τη διάρκεια της ζωής μου αφιερώθηκα στον αγώνα των ανθρώπων της Αφρικής. Αγωνίστηκα ενάντια στην ηγεμονία των λευκών και αγωνίστηκα ενάντια στην ηγεμονία των μαύρων. Υπηρέτησα τα ιδανικά μιας δημοκρατικής και ελεύθερης κοινωνίας όπου όλοι ζουν μαζί αρμονικά με ίσες ευκαιρίες. Είναι ένα ιδανικό που ελπίζω να ζήσω και να το δω να πραγματοποιείται. Αλλά, Θεέ μου, αν χρειαστεί, είναι ένα ιδανικό για το οποίο είμαι προετοιμασμένος να πεθάνω».
Αυτό το κομμάτι της ομιλίας του Μαντέλα είναι αυτό που αρέσκονται να απομονώνουν όλοι όσοι χθες τιμούσαν πομπωδώς τον αποθανόντα ηγέτη. Πέντε προτάσεις όλες κι όλες από μία τετράωρη ομιλία. Πέντε προτάσεις με τις οποίες στην πραγματικότητα έκλεισε την ομιλία του! Τι άλλο όμως είπε τότε ο Μαντέλα; Ο ηγέτης στον οποίο όλοι υποκλίνονται έλεγε προ 49 ετών: «Έρχεται ο καιρός στην πορεία κάθε έθνους όταν απομένουν μονάχα δύο επιλογές: να υποκύψει ή να αγωνιστεί. Αυτή η ώρα έχει φτάσει για τη Νότια Αφρική. Δεν θα υποκύψουμε και δεν έχουμε καμία άλλη επιλογή παρά μόνο να αντεπιτεθούμε με όλα τα μέσα που έχουμε στη διάθεσή μας προς υπεράσπιση του λαού μας, του μέλλοντός μας και της ελευθερίας μας».
Σ’ όλη του την ομιλία, απ’ όπου απομονώθηκε η τελευταία πρόταση, ο Νέλσον Μαντέλα εξηγούσε τους λόγους πίσω από την ίδρυση της οργάνωσης Umkhonto We Sizwe (το δόρυ του έθνους), το στρατιωτικό σκέλος του Αφρικανικού Εθνικού Κογκρέσου (NAC). Τους λόγους δηλαδή που το κίνημα στράφηκε στη βία! «Στις αρχές του Ιουνίου του 1961, μετά από μία μακρά και αγχωτική εκτίμηση της κατάστασης στη Νότια Αφρική, εγώ, και μερικοί συνάδελφοι, καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι καθώς η βία στη χώρα αυτή ήταν αναπόφευκτη, θα ήταν μη ρεαλιστικό και άδικο για τους Αφρικανούς ηγέτες να συνεχίσουν να κηρύττουν την ειρήνη και τη μη βία σε μια στιγμή που η κυβέρνηση απάντησε στα ειρηνικά μας αιτήματα με σφοδρότητα».
Δεν σταμάτησε εκεί την αιτιολόγηση της ίδρυσης του στρατιωτικού σκέλους του Αφρικανικού Εθνικού Κογκρέσου σε συνεργασία μάλιστα με το κομμουνιστικό κόμμα της Νότιας Αφρικής. «Πιστεύαμε πως ως αποτέλεσμα της κυβερνητικής πολιτικής, η βία από τον αφρικανικό λαό είχε γίνει αναπόφευκτη και πως αν δεν υπήρχε υπεύθυνη ηγεσία ώστε να διοχετεύσει και να ελέγξει τα αισθήματα του κόσμου, θα δημιουργούνταν εστίες τρομοκρατίας, η οποία θα παρήγαγε την εντατικοποίηση των αισθημάτων πικρίας και εχθρότητας ανάμεσα στις διάφορες φυλές της χώρας, κάτι που δεν προκαλεί ούτε ο πόλεμος».
Συνέχιζε απτόητος: «Πιστεύαμε πως χωρίς βία δεν θα μπορούσε να υπάρξει κανένας τρόπος ώστε ο αφρικανικός λαός να πετύχει στον αγώνα του εναντίον της λευκής ηγεμονίας»! Δεν παραποιούμε κάτι. Αυτά τα λόγια επακριβώς είπε ο άνθρωπος που γιορτάζεται ως σύμβολο της μη βίας. Είναι πράγματι συγκλονιστική η αποσιώπηση κομματιών της ιστορίας του Μαντέλα ώστε να φτιαχτεί σωστά ο μύθος του πρώτου μαύρου προέδρου της Νότιας Αφρικής.
Είτε θα δεχτείς το Απαρτχάιντ, είτε θα παρανομήσεις. Τα πράγματα ήταν ξεκάθαρα στο μυαλό του Νέλσον Μαντέλα. «Όλα τα νόμιμα μέσα για να εκφράσουμε την αντίστασή μας στο καθεστώς είχαν απαγορευτεί και ήμασταν πλέον αναγκασμένοι είτε να δεχτούμε μία μόνιμη κατάσταση κατωτερότητας, είτε να ανατρέψουμε την κυβέρνηση. Επιλέξαμε να παραβούμε το νόμο. Αρχικά, παραβήκαμε το νόμο με ένα τρόπο που απέφυγε την προσφυγή στη βία. Όταν νομοθέτησαν κατά του τρόπου αυτού και στη συνέχεια η κυβέρνηση κατέφυγε σε μία επίδειξη δύναμης για να συντρίψει την αντιπολίτευση στις πολιτικές της, μόνο τότε αποφασίσαμε να απαντήσουμε με βία».
Ο κόσμος άλλαξε
Ο Μαντέλα βγήκε από τη φυλακή όταν ήταν πια 71 ετών, όμως τα λόγια του το 1964 είχαν δικαιωθεί. Όντως ο αφρικανικός λαός δεν κατάφερε να αποτινάξει το βάρβαρο καθεστώς. Έμεινε καταπιεσμένος. Εν τω μεταξύ ο κόσμος είχε αλλάξει. Το Τείχος του Βερολίνου είχε πέσει. Οι απελευθερωτικοί αγώνες είχαν επιτύχει σε πολλές χώρες από την Τζαμάικα μέχρι τη Ζανζιβάρη. Στη Νότια Αφρική τίποτε δεν είχε αλλάξει. Σφαγές σε γκέτο, δολοφονίες αγωνιστών. Η Νότια Αφρική ήταν πια δακτυλοδεικτούμενη, στα λόγια τουλάχιστον, ένας διεθνής παρίας. Η αύρα του Μαντέλα ήταν απαραίτητη για μία ομαλή μετάβαση. Τουλάχιστον σε πολιτικό επίπεδο γιατί τίποτε το «ομαλό» δεν έχει το γεγονός πως το ένα τρίτο των Νοτιοαφρικανών ζει ακόμη και σήμερα με λιγότερα από 2 δολάρια την ημέρα.
Ένα ποίημα για τον «άβολο ήρωα»
«Δεν αρνούμαι πως σχεδίασα σαμποτάζ. Δεν τα σχεδίασα με ένα πνεύμα απερισκεψίας ή επειδή έχω την οποιαδήποτε αγάπη για τη βία. Τα σχεδίασα ως αποτέλεσμα μίας ψύχραιμης και νηφάλιας εκτίμησης της πολιτικής κατάστασης που έχει προκύψει μετά από πολλά χρόνια τυραννίας, εκμετάλλευσης και καταπίεσης του λαού μου από τους Λευκούς». Αυτά έλεγε ο Νέλσον Μαντέλα στην ομιλία του. Κουβέντες που έχουν αποσιωπηθεί. Δεν είναι ο μόνος κήρυκας της μη βίας που έχει… παραστρατήσει. Η ζωή του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ ανάμεσα στο 1965 και τη δολοφονία του στο μπαλκόνι ενός ξενοδοχείου στο Μέμφις το 1968 είναι τα ψιλά γράμματα της ιστορίας. Κι αυτό λόγω της έντονης ριζοσπαστικοποίησής του. Μιλούσε για το Βιετνάμ, μιλούσε για τη Νότια Αφρική του Μαντέλα, μιλούσε για τη Αμερική. «Κατάλαβα ότι ποτέ πια δεν θα μπορούσα να σηκώσω τη φωνή μου κατά της βίας των καταπιεσμένων στα γκέτο προτού προηγουμένως τοποθετηθώ ξεκάθαρα ως προς τον μεγαλύτερο σύγχρονο παραγωγό βίας στον κόσμο - την ίδια μου την κυβέρνηση». Προφητικό ήταν το ποίημα του Καρλ Ουέντελ Χάιμς. Έγραφε λίγα χρόνια μετά το θάνατό του πως «Οι νεκροί γίνονται/ οι πιο βολικοί ήρωες: Ανήμποροι/ να σηκωθούν/ και ν' αρνηθούν τις εικόνες/ που πλάθουμε από τις ζωές τους». Ο μύθος. Η αποσιώπηση. Λίγα χρόνια μετά, το 1983, ο Ρόναλντ Ρίγκαν (!) έκανε τον Κινγκ εθνική εορτή.
