">
Του ΤΑΣΟΥ ΘΩΜΑ
Είναι η πρώτη φορά εδώ και δεκαετίες που οι κάλπες των ευρωεκλογών αναμένεται να προκαλέσουν πολιτικές εξελίξεις ανά τη Γηραιά Ήπειρο. Σύμφωνα με έκθεση της Ντόιτσε Μπανκ, οι ευρωσκεπτικιστές από όλο το πολιτικό φάσμα (από την άκρα δεξιά μέχρι την αριστερά) αναμένεται να κατακτήσουν μεταξύ 17% και 27% των ψήφων των Ευρωπαίων πολιτών, αλλάζοντας ριζικά το Ευρωκοινοβούλιο.
«Η διείσδυση ευρωπαϊκών και διεθνών οργανισμών από μία επιχειρηματική τάξη που πληρώνει πολύ καλά τον εαυτό της, αγνοεί το κοινωνικό κόστος των δραστηριοτήτων της και θρέφει την ανισότητα, έχει αποχαλινωθεί. Η απογύμνωση του κοινωνικού κράτους πρέπει να αντιστραφεί. Ο βανδαλισμός των πόλεων και της υπαίθρου πρέπει να σταματήσει. Η ανάπτυξη του πρεκαριάτου (αμφιλεγόμενος όρος που αναφέρεται σε όσους εργάζονται υπό συνθήκες επισφάλειας) είναι σκανδαλώδης. Η πενία της εκπαίδευσης και των τεχνών είναι μία καταστροφή. Η ομογενοποίηση της ευρωπαϊκής κουλτούρας, της κουζίνας της, των πόλεών της, των εμπορικών της δρόμων, είναι πράγματι ένας εφιάλτης». Με αυτά τα λόγια το κατ’ εξοχήν φιλοευρωπαϊκό έντυπο της Μεγάλης Βρετανίας, η Γκάρντιαν, κρούει τον κώδωνα του κινδύνου: «Δεν θα έπρεπε να είναι το γαλλικό Εθνικό Μέτωπο (της Μαρίν Λε Πεν) που επισημαίνει αυτά τα πράγματα. Όλα αυτά ανήκουν στην κεντρική πολιτική σκηνή, όχι στα άκρα της».
Ευρω…τί;
Από τις πρώτες εκλογές του Ευρωκοινοβουλίου το 1979 το ενδιαφέρον των Ευρωπαϊκών πολιτών έφθινε συστηματικά. Τα νούμερα μιλούν από μόνα τους. Το 1979 ψήφισε το 62% του εκλογικού σώματος. Για μία δεκαετία το ποσοστό παρέμεινε εν πολλοίς σταθερό (1984: 59%, 1989: 58,4%, 1994: 56,7%). Ραγδαία ήταν η μείωση του ενδιαφέροντος των Ευρωπαίων από το 1994 και μετά. Το 1999, το Ευρωκοινοβούλιο για πρώτη φορά στην ιστορία του δεν εκπροσωπούσε ούτε καν έναν στους δύο Ευρωπαίους. Μόλις το 49,5% των Ευρωπαίων πήγε να ψηφίσει, μία απώλεια μεγαλύτερη από 16% μέσα σε μόλις μία πενταετία. Ακόμη χειρότερη ήταν η συμμετοχή στις επόμενες δύο ευρωεκλογές με συμμετοχή 45,5% το 2004, ενώ το ιστορικό χαμηλό σημειώθηκε το 2009 όταν ψήφισε μόλις το 43%.
Ελάχιστη σημασία έδιναν οι χώρες στην αμφισβήτηση του θεσμού του Ευρωκοινοβουλίου από τους Ευρωπαίους πολίτες. Στο Στρασβούργο και τις Βρυξέλλες, άλλωστε, ήταν το μέρος όπου ο δεξιός νεοφιλελευθερισμός εγκαθίδρυσε πιο σταθερά και επιτυχημένα μία «Μεγάλη Συμμαχία» με τη Σοσιαλδημοκρατία. Ωστόσο, φέτος τα πράγματα είναι πολύ διαφορετικά. Στην ηγέτιδα χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τη Γερμανία, ακόμη και το αδερφό κόμμα της Άνγκελα Μέρκελ, οι Χριστιανοκοινωνιστές (CSU), παρουσιάζει την ΕΕ ως μία αποκομμένη γραφειοκρατική μηχανή που διαρκώς πριονίζει τη δύναμη των εθνικών κοινοβουλίων και κυβερνήσεων. Προερχόμενη από την σκληρά συντηρητική Βαυαρία, αυτή η «συνιστώσα» της Μέρκελ θυμίζει περισσότερο το νεοσυσταθέν κόμμα Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD), παρά την γραμμή των Χριστιανοδημοκρατών. Το AfD απέτυχε για λίγο να μπει στην Μπούντεσταγκ στις εθνικές εκλογές, με ποσοστό 4,7% και μία καμπάνια αμφισβήτησης των ευρω-διασώσεων αλλά και του ίδιου του κοινού νομίσματος.
Νισάφι πια
«Πιστεύω πως υπάρχει πολύ μεγάλη πιθανότητα αυτές οι εκλογές να είναι ενός είδους σημείο καμπής για την Ευρώπη, σε μεγάλο βαθμό εξαιτίας αυτών των λαϊκιστικών κομμάτων. Πιστεύω πως τα κατ’ εξοχήν φιλοευρωπαϊκά κόμματα θα αναγκαστούν να αρχίσουν να ακούνε. Το γεγονός πως πολλοί Ευρωπαίοι φωνάζουν προς την ΕΕ πως “αρκετά πια με αυτή την κατεύθυνση”, πρέπει να είναι ένα καμπανάκι», δηλώνει στην Γκάρντιαν ο πολιτικός επιστήμονας από το Πανεπιστήμιο του Ελσίνκι, Γιούρι Μίκανεν.
Πώς φτάσαμε όμως σε αυτό το σημείο καμπής; Οι αναλυτές συμφωνούν: Η οικονομική και πολιτική κατάρρευση από την κρίση της ευρωζώνης ήταν η θρυαλλίδα των εξελίξεων. Ανά την Ευρώπη, η μία κυβέρνηση μετά την άλλη έπεφτε υπό το βάρος της κοινωνικής αγανάκτησης εναντίον των μέτρων λιτότητας. Σοκαριστικό όμως ήταν για τους ευρωπαϊκούς λαούς το γεγονός πως όποιος ανέβαινε στην εξουσία συνέχιζε την ίδια πολιτική! Από τον Θαπατέρο στον Ραχόι πήγε η Ισπανία, από τον Παπανδρέου στον Σαμαρά η Ελλάδα, από τον Σαρκοζί στον Ολάντ η Γαλλία. Πουθενά, μα πουθενά δεν υπήρξε αλλαγή πολιτικής.
Οι ρίζες αυτού του φαινομένου είναι πολύ πιο βαθιές από την απλουστευτική εξήγηση πως κανείς δεν μπορεί να «κουνηθεί» στη Γερμανία. Ο εκμαυλισμός της Σοσιαλδημοκρατίας και η ολοκληρωτική προσχώρησή της στο νεοφιλελευθερισμό είναι πραγματικότητα από τη δεκαετία του ’90. Ο Τόνι Μπλερ στη Βρετανία και ο Γκέρχαρντ Σρέντερ στη Γερμανία ουσιαστικά διακήρυξαν το τέλος της Σοσιαλδημοκρατίας, εγκαθιδρύοντας τη λογική του μονόδρομου. Κανένα πρόβλημα δεν δημιουργούνταν όσο η Ευρώπη στο πλαίσιο του «καλπασμού» της ελεύθερης αγοράς μπορούσε να καλυτερεύει και να συντηρεί το βιοτικό επίπεδο των λαών της. Τώρα, όμως, όχι μόνο το χειροτερεύει ραγδαία (με κορυφαίο παράδειγμα την Ελλάδα), αλλά μία επιστροφή στην παρελθούσα κατάσταση φαντάζει -και είναι- αδύνατη.
Σαρωτικός ευρωσκεπτικισμός
Η ορμή των ευρωσκεπτικιστικών κομμάτων έρχεται να παρασύρει στο διάβα της τις παραδοσιακές πολιτικές δυνάμεις. Στη Γαλλία το Εθνικό Μέτωπο της Λε Πεν εμφανίζεται πρώτο (!) στις δημοσκοπήσεις με 24%, κάτι που σημαίνει πως θα πάρει περίπου τις 20 από τις 74 έδρες της χώρας στο Ευρωκοινοβούλιο. Στην Αγγλία το Ουκίπ του Νάιτζελ Φάρατζ φλερτάρει ακόμη και με την πρωτιά, με ένα ποσοστό της τάξης του 30%. Κι αν αυτά τα κόμματα της άκρας δεξιάς προσπαθούν να αποτινάξουν το παρελθόν τους, υπάρχουν άλλα που είναι ανοικτά ρατσιστικά. Στην Αυστρία το αντι-Ισλαμικό κόμμα της Ελευθερίας βρίσκεται στο 20%, ενώ στην Ολλανδία το ξενοφοβικό κόμμα του Γκερτ Βίλντερς επί εβδομάδες εμφανιζόταν πρώτο στις δημοσκοπήσεις. Η Χρυσή Αυγή και το ουγγρικό Τζόμπικ συμπληρώνουν το παζλ των εθνικιστικών κομμάτων.
Από την άλλη πλευρά του φάσματος βρίσκεται αυτή τη στιγμή ουσιαστικά μόνος του ο ΣΥΡΙΖΑ, ο οποίος παρουσιάζεται από τα ξένα μέσα ως ένας σκληρός επικριτής του ευρώ, της λιτότητας και της ΕΕ. Αν θα μπορούσε να υπάρχει κάποιο άλλο κόμμα σ’ αυτή την πλευρά θα ήταν το «πεντάστερο» κόμμα του Μπέμπε Γκρίλο. Οριοθετημένο στην κεντροαριστερά, το κόμμα του Ιταλού κωμικού έχει κατά καιρούς εκπλήξει, μιλώντας ακόμη και για έξοδο της χώρας από το ευρώ.
Η βρετανική Γκάρντιαν καταλήγει πως αυτό το ευρωσκεπτικιστικό κύμα είναι «ελπιδοφόρο». Το δικαιολογεί λέγοντας πως είναι μία προειδοποίηση προς τους Ευρωπαίους ηγέτες για την πορεία της ΕΕ, η οποία πρέπει να αλλάξει. Προφανώς δεν είναι τόσο απλό. Πρώτον, διότι όπως προείπαμε η ΕΕ δεν μπορεί να επιστρέψει στο χθες. Δεύτερον, διότι η βρετανική εφημερίδα υποτιμά την άνοδο της ακροδεξιάς, λες και η εσωστρέφεια, ο φόβος, ο ρατσισμός θα μπορούσαν ποτέ να γεννήσουν μία ελπιδοφόρα αλλαγή. Ωστόσο, όντως το πολιτικό σύστημα δονείται συθέμελα και η επόμενη μέρα θα εξαρτηθεί πλέον από τους ευρωπαϊκούς λαούς και την πολιτική τους ηγεσία. Ας ελπίσουμε πως κανείς δεν θα ξεχάσει τα λόγια του Ζαν Κλοντ Γιούνκερ, ο οποίος σε ανύποπτο χρόνο είχε πει πως «Οι δαίμονες δεν έχουν φύγει, απλά κοιμούνται».
/* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Κανονικός πίνακας"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99; mso-style-qformat:yes; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; mso-para-margin:0cm; mso-para-margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:11.0pt; font-family:"Calibri","sans-serif"; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-fareast-font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-theme-font:minor-fareast; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin; mso-bidi-font-family:"Times New Roman"; mso-bidi-theme-font:minor-bidi;}
