">
Του ΤΑΣΟΥ ΘΩΜΑ
Ο Μεξικανός μεγιστάνας των τηλεπικοινωνιών, Κάρλος Σλιμ, μπορεί να μένει μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, αρκεί όμως μία ματιά στα «νούμερά του» για να αντιληφθούμε την επιρροή του στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Επί τέσσερα συναπτά έτη ήταν ο πλουσιότερος άνθρωπος στον πλανήτη, μέχρι να τον ξεπεράσει φέτος ο ιδρυτής της Microsoft, Μπιλ Γκέιτς. Η αξία του έχει μετρηθεί σε 80,4 δισεκατομμύρια δολάρια. Στη λίστα των αποκτημάτων του υπάρχουν από τράπεζες και κατασκευαστικές εταιρείες μέχρι ένα ποσοστό των αμερικανικών Τάιμς της Νέας Υόρκης. Όταν, λοιπόν, αυτός ο άνθρωπος λέει πως πρέπει να δουλεύουμε 3 μέρες την εβδομάδα, σίγουρα αξίζει να ακούσουμε προσεκτικά.
«Η πρόταση του Κάρλος Σλιμ να δουλεύουμε τρεις μέρες την εβδομάδα ακούγεται παρανοϊκή. Όμως, το 1922, πολλοί θεώρησαν τρελό τον Χένρι Φορντ όταν ανακοίνωσε πως το προσωπικό του θα δουλεύει πενθήμερο», γράφουν οι βρετανικοί Φαϊνάνσιαλ Τάιμς κατενθουσιασμένοι. Και μας εξηγούν: «Η εβδομαδιαία εργασία μας φαίνεται φυσιολογική επειδή είναι ο μοναδικός τρόπος που γνωρίζουμε εμείς και όλοι οι γύρω μας. Στο μεγαλύτερο κομμάτι του πλανήτη, αν όχι σε όλο, τα Σάββατα και οι Κυριακές είναι μέρες ξεκούρασης. Αλλά αν είστε αρκετά μεγάλοι σε ηλικία, θα θυμάστε πως κάποτε ήταν φυσιολογικό να δουλεύουμε Σάββατο πρωί».
Ας δούμε, λοιπόν, τι ακριβώς πρότεινε ο δισεκατομμυριούχος Κάρλος Σλιμ. Μιλώντας σε ένα επιχειρηματικό συνέδριο στην Παραγουάη υποστήριξε πως «Δουλεύοντας τρεις μέρες την εβδομάδα, θα έχουμε περισσότερο χρόνο να ξεκουραστούμε. Θα αυξήσουμε την ποιότητα ζωής μας». Βεβαίως, ο Σλιμ δεν ξύπνησε ένα πρωί και αποφάσισε να υπερασπιστεί τα δικαιώματα των εργαζομένων. Η ολοκληρωμένη του πρόταση αλλάζει το καθιερωμένο 8ωρο με 11 ή 12 ώρες δουλειάς και «συγχρονίζει» τις ηλικίες συνταξιοδότησης. Ξεχάστε τις συντάξεις στα 60 και τα 65. Αφού ζούμε παραπάνω, σύνταξη από τα 75 και πάνω!
Το 8ωρο και ο Φορντ
«Μπορεί ο κ. Σλιμ, το αφεντικό των μεξικανικών τηλεπικοινωνιών και ο δεύτερος πλουσιότερος άνθρωπος στον κόσμο να πρεσβεύει μία αλλαγή του εργασιακού βίου ανάλογη με αυτή του Φορντ;», αναρωτιούνται οι Φαϊνάνσιαλ Τάιμς, υποστηρίζοντας παράλληλα πως: «η ιδέα του είναι πλήρως εναρμονισμένη με τους καιρούς μας». Βεβαίως, παρότι οι Τάιμς θέλουν να παρουσιάσουν το 8ωρο και 5μερο ως μία… απόφαση του Φορντ, στην πραγματικότητα η καθιέρωση αυτού του εργασιακού βίου ήλθε μετά από δεκαετίες κινηματικής δράσης, αγώνων και θυσιών. Είναι με μία κουβέντα: το αποτέλεσμα δεκαετιών θεωρικού υποβάθρου και κοινωνικών αγώνων.
Έναν ολόκληρο αιώνα πριν από τον Χένρι Φορντ, ο Βρετανός Ρόμπερτ Όουεν, ο «πατέρας» του βρετανικού σοσιαλισμού, οραματίστηκε να χωρίσει την ημέρα στα τρία με το πασίγνωστό του απόφθεγμα: «8 ώρες δουλειά, 8 ώρες ψυχαγωγία, 8 ώρες ξεκούραση», ενώ μαίνονταν η Βιομηχανική Επανάσταση. Τα εργοστάσια με στόχο να μεγιστοποιήσουν την παραγωγή τους δουλεύουν από την ανατολή μέχρι τη δύση του ηλίου. Οι συνθήκες εργασίας είναι τραγικές, οι μισθοί εξευτελιστικοί και οι ώρες εργασίες 10 μέχρι 16. Κι αν ο βιομήχανος Όουεν εξέθεσε τη δική του ουτοπία με το βιβλίο «Μια νέα θεώρηση της κοινωνίας» (1813), ήταν 73 χρόνια μετά όταν στο Σικάγο φλεγόταν ένα απεργιακό κίνημα, το οποίο γιορτάζουμε ακόμη κάθε Πρωτομαγιά. Ήταν το εμβληματικό 1886 όταν μαύροι, λευκοί, γυναίκες και άνδρες έσπασαν τα δεσμά του ρατσισμού, δίνοντας έναν κοινό αγώνα.
Οι δεκαετίες των αγώνων έχουν ξεπεραστεί από τη φήμη του Χένρι Φορντ, ο οποίος το 1914 αποφάσισε να καθιερώσει το 8ωρο, κόντρα στις επιθυμίες των υπόλοιπων βιομηχάνων της εποχής του. Η επιτυχία του, σε συνδυασμό με τον ερχομό του New Deal έκαναν νόμο το 8ωρο-5μερο εν έτει 1937. Τότε, βέβαια, ο Φορντ δήλωνε πως: «Η ψυχαγωγία είναι ένα απαραίτητο συστατικό σε μία αναπτυσσόμενη καταναλωτική αγορά καθώς οι εργαζόμενοι πρέπει να έχουν αρκετό ελεύθερο χρόνο ώστε να θέλουν να χρησιμοποιούν αγαθά, συμπεριλαμβανομένων των αυτοκινήτων». Ξεκαθάριζε, δηλαδή, τους δικούς του λόγους για την υιοθέτηση του συγκεκριμένου ωραρίου.
Τρεις γενιές μετά
Είναι αλήθεια πως, τρεις γενιές μετά τον Χένρι Φορντ, το 8ωρο και 5μερο δεν μπορούν να ανταποκριθούν στην υπάρχουσα πραγματικότητα. Κάποιες χώρες, ειδικά στην Ευρώπη, μοιάζουν να μπορούν να προσφέρουν μία νέα πραγματικότητα με λιγότερες ώρες, ή ακόμη και μέρες, δουλειάς, ακόμη κι αν η «ευέλικτη» εργασία δεν μπορεί να εγγυηθεί εργασιακή εξασφάλιση. Κάποιες άλλες μαστίζονται από τρομακτική ανεργία και επικρατεί εργασιακή δυστοπία: όλα κρίνονται από τις επιθυμίες, το θυμικό και την... ανθρωπιά του εργοδότη. Κάποιες άλλες πάλι, συνεπαρμένες από τα διάφορα success story, θεωρούν ντεμοντέ και βλακώδεις τους περιορισμούς σε ώρες ή μέρες εργασίας.
Η ταυτόχρονη συντηρητικοποίηση των συνδικάτων, μαζί με την κουλτούρα του «παθιασμένου» επίδοξου δισεκατομμυριούχου από την κοιλάδα της τεχνολογίας (Σίλικον Βάλεϊ) και την έκρηξη της ανεργίας δημιουργούν ένα επικίνδυνο κοκτέιλ: Έναν κόσμο δίχως το παραμικρό ιδεολογικό και μαζικό ανάχωμα. Οι λαϊκές μάζες βρίσκονται περιθωριοποιημένες, δίχως την δυνατότητα παρέμβασης στις πολιτικές, κοινωνικές και οικονομικές εξελίξεις σε έναν κόσμο που διαρκώς εξελίσσεται. Κι αν ο Κάρλος Σλιμ προτείνει 3μερο και 12ωρο, μπορεί κάποιος άλλος να προτείνει 6μερο και 10ωρο. Πλέον, όλα, μα όλα, είναι ανοικτά.
