Η σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο από τις ένοπλες δυνάμεις των ΗΠΑ και η μεταφορά του σε αμερικανικό έδαφος για να δικαστεί έχει προκαλέσει έντονη συζήτηση γύρω από τη νομιμότητα της επιχείρησης.
Στο εθνικό επίπεδο των ΗΠΑ, μόνο το Κογκρέσο έχει την αρμοδιότητα να κηρύξει πόλεμο. Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο παραδέχθηκε ότι το Κογκρέσο δεν είχε ενημερωθεί εκ των προτέρων για την επιχείρηση. Ωστόσο, ο πρόεδρος των ΗΠΑ είναι αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων και, διαχρονικά, κυβερνήσεις και των δύο κομμάτων έχουν δικαιολογήσει περιορισμένες στρατιωτικές ενέργειες όταν αυτές κρίνονται απαραίτητες για το εθνικό συμφέρον.
Στο επίπεδο του διεθνούς δικαίου, η χρήση βίας απαγορεύεται στις διεθνείς σχέσεις, εκτός αν υπάρχει έγκριση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ ή αν συντρέχουν λόγοι αυτοάμυνας. Νομικοί που μίλησαν στο Reuters επισημαίνουν ότι η διακίνηση ναρκωτικών και η δράση εγκληματικών συμμοριών δεν θεωρούνται συνήθως ένοπλη σύγκρουση που θα δικαιολογούσε στρατιωτική επέμβαση. Όπως ανέφερε ο καθηγητής Νομικής στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια Μάθιου Γουάξμαν, «μια ποινική δίωξη από μόνη της δεν παρέχει εξουσιοδότηση για χρήση στρατιωτικής ισχύος με στόχο την ανατροπή ξένης κυβέρνησης».
Δείτε απόσπασμα από το διάγγελμα Τραμπ μετά τη σύλληψη Μαδούρο.
Υπάρχουν πάντως προηγούμενα αμερικανικών συλλήψεων υπόπτων σε ξένες χώρες, συνήθως με τη συναίνεση των τοπικών αρχών. Η πιο κοντινή ιστορικά θεωρείται η σύλληψη του στρατηγού Μανουέλ Νοριέγα στο Παναμάς το 1989, όταν η Ουάσιγκτον υποστήριξε ότι δεν ήταν νόμιμος πρόεδρος και επικαλέστηκε την προστασία Αμερικανών πολιτών.
Παρακάτω ακολουθεί άρθρο της βρετανικής εφημερίδας Guardian -σε απόδοση TyposThes- με ανάλυση σχετικά με τη νομιμότητα της σύλληψης Μαδούρο:
Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε το πρωί του Σαββάτου ότι αμερικανικά στρατεύματα πραγματοποίησαν «επίθεση ευρείας κλίμακας» στη Βενεζουέλα και συνέλαβαν τον πρόεδρό της, Νικολάς Μαδούρο, καθώς και τη σύζυγό του, Σίλια Φλόρες. Το ζευγάρι έχει πλέον παραπεμφθεί στη Νέα Υόρκη με κατηγορίες για τρομοκρατία και διακίνηση ναρκωτικών. Ο Τραμπ έχει κατηγορήσει τον Μαδούρο ότι ηγείται μιας «ναρκοτρομοκρατικής οργάνωσης».
Ωστόσο, η νομιμότητα της επιχείρησης έχει τεθεί υπό αμφισβήτηση, με ακόμη και ορισμένους συμμάχους του Τραμπ να υποστηρίζουν ότι παραβιάζει το διεθνές δίκαιο.
Η Guardian μίλησε με κορυφαίους ειδικούς στο διεθνές δίκαιο, ζητώντας την άποψή τους για τις εξελίξεις στη Βενεζουέλα.
Δείτε εικόνες από τη μεταφορά Μαδούρο στη Νέα Υόρκη.
Δικαιολογείται η αμερικανική επιχείρηση στη Βενεζουέλα βάσει του διεθνούς δικαίου;
Οι ειδικοί με τους οποίους μίλησε η Guardian συμφώνησαν ότι οι ΗΠΑ είναι πιθανό να έχουν παραβιάσει τους όρους του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, ο οποίος υπογράφηκε τον Οκτώβριο του 1945 και είχε ως στόχο να αποτρέψει μια σύγκρουση αντίστοιχης κλίμακας με τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Κεντρική διάταξη της συμφωνίας – γνωστή ως άρθρο 2(4) – ορίζει ότι τα κράτη οφείλουν να απέχουν από τη χρήση στρατιωτικής βίας εναντίον άλλων χωρών και να σέβονται την κυριαρχία τους.
Ο Τζέφρι Ρόμπερτσον KC, ιδρυτικός επικεφαλής των Doughty Street Chambers και πρώην πρόεδρος του δικαστηρίου εγκλημάτων πολέμου του ΟΗΕ στη Σιέρα Λεόνε, δήλωσε ότι η επίθεση στη Βενεζουέλα αντιβαίνει στο άρθρο 2(4) του Χάρτη. «Η πραγματικότητα είναι ότι η Αμερική παραβιάζει τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών», πρόσθεσε. «Έχει διαπράξει το έγκλημα της επίθεσης, το οποίο το δικαστήριο της Νυρεμβέργης περιέγραψε ως το υπέρτατο έγκλημα – είναι το χειρότερο απ’ όλα».
Η Ελβίρα Ντομίνγκες-Ρεντόντο, καθηγήτρια διεθνούς δικαίου στο Πανεπιστήμιο Kingston, χαρακτήρισε την επιχείρηση «έγκλημα επίθεσης και παράνομη χρήση βίας κατά άλλου κράτους». Η Σούζαν Μπρό, καθηγήτρια διεθνούς δικαίου και ανώτερη συνεργαζόμενη ερευνήτρια στο Institute of Advanced Legal Studies, συμφώνησε ότι η επίθεση θα μπορούσε να θεωρηθεί νόμιμη μόνο εάν οι ΗΠΑ διέθεταν απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ ή εάν ενεργούσαν σε αυτοάμυνα. «Δεν υπάρχει απολύτως καμία ένδειξη για κανένα από τα δύο», δήλωσε η Μπρό.
Πώς είναι πιθανό να υπερασπιστούν οι ΗΠΑ τις ενέργειές τους;
Οι ΗΠΑ ενδέχεται να επιχειρήσουν να υποστηρίξουν ότι επιτέθηκαν στη Βενεζουέλα σε αυτοάμυνα, για να αντιμετωπίσουν την υποτιθέμενη απειλή από τη «ναρκοτρομοκρατική οργάνωση» την οποία κατηγορούν τον Μαδούρο ότι ηγείται. Τόσο ο Χάρτης του ΟΗΕ όσο και η αμερικανική εσωτερική νομοθεσία προβλέπουν, υπό προϋποθέσεις, τη χρήση στρατιωτικής βίας στο πλαίσιο της αυτοάμυνας.
Ωστόσο, ο Ρόμπερτσον δήλωσε: «Δεν υπάρχει κανένας νοητός τρόπος με τον οποίο η Αμερική μπορεί να ισχυριστεί – αν και αναμφίβολα θα το επιχειρήσει – ότι η ενέργεια έγινε σε αυτοάμυνα. Για να επικαλεστείς αυτοάμυνα, πρέπει να έχεις μια πραγματική και ειλικρινή πεποίθηση ότι πρόκειται να δεχθείς ένοπλη επίθεση. Κανείς δεν έχει υποστηρίξει ότι ο στρατός της Βενεζουέλας ετοιμάζεται να επιτεθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες… Η ιδέα ότι [ο Μαδούρο] είναι κάποιο είδος αρχιβαρόνου των ναρκωτικών δεν μπορεί να υπερισχύσει του κανόνα ότι μια εισβολή με σκοπό την αλλαγή καθεστώτος είναι παράνομη».
«Θα έπρεπε να αποδείξεις ότι αυτοί οι διακινητές ναρκωτικών απειλούσαν την κυριαρχία των Ηνωμένων Πολιτειών», πρόσθεσε η Μπρό. «Οι Ηνωμένες Πολιτείες θα υποστηρίξουν με σθένος ότι η διακίνηση ναρκωτικών είναι μάστιγα και σκοτώνει πολλούς ανθρώπους – και συμφωνώ. Όμως πολλοί ειδικοί στο διεθνές δίκαιο έχουν εξετάσει το ζήτημα και δεν υπήρχαν καν σαφείς αποδείξεις ότι αυτοί οι διακινητές προέρχονταν από τη Βενεζουέλα, πόσο μάλλον ότι ελέγχονταν από τον Μαδούρο με οποιονδήποτε τρόπο».
Τι κυρώσεις θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν οι ΗΠΑ για τις ενέργειές τους;
Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ μπορεί να επιβάλει κυρώσεις σε χώρες με στόχο τη διατήρηση της ειρήνης. Αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν εμπορικούς περιορισμούς, εμπάργκο όπλων και ταξιδιωτικές απαγορεύσεις. Ωστόσο, πέντε μέλη του Συμβουλίου – οι ΗΠΑ, η Κίνα, η Ρωσία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλία – διαθέτουν δικαίωμα βέτο, γεγονός που καθιστά απίθανο να τεθούν σε ισχύ μέτρα κατά των ΗΠΑ.
«Οι κυρώσεις πρέπει να επιβληθούν από το Συμβούλιο Ασφαλείας και η Αμερική είναι μέλος με δικαίωμα βέτο», δήλωσε ο Ρόμπερτσον. «Αυτό είναι σημαντικό, γιατί δείχνει ότι το Συμβούλιο Ασφαλείας είναι ένα άχρηστο όργανο. Μια χώρα που παραβιάζει το διεθνές δίκαιο μπορεί να αποφύγει την καταδίκη απλώς ασκώντας βέτο… το μοναδικό όργανο που θα μπορούσε να δράσει ακυρώνεται από το αμερικανικό βέτο».
Η Ντομίνγκες-Ρεντόντο χαρακτήρισε την κατάσταση «αδύνατη». «Εάν το Συμβούλιο Ασφαλείας δεν μπορεί να αποφασίσει για κυρώσεις, τα κράτη μπορούν να επιλέξουν αν θα τις ακολουθήσουν ή όχι», είπε. «Επειδή οι ΗΠΑ έχουν δικαίωμα βέτο, οι κυρώσεις δεν πρόκειται ποτέ να αποφασιστούν εκεί».
Τι προηγούμενο θα μπορούσε να δημιουργήσει αυτό παγκοσμίως;
Εάν οι ΗΠΑ δεν αντιμετωπίσουν συνέπειες για την εισβολή στη Βενεζουέλα, οι ειδικοί πιστεύουν ότι αυτό θα μπορούσε να ενθαρρύνει και άλλες χώρες να προχωρήσουν σε επιχειρήσεις που ενδέχεται να παραβιάζουν το διεθνές δίκαιο.
«Η πιο προφανής συνέπεια είναι ότι η Κίνα θα εκμεταλλευτεί την ευκαιρία για να εισβάλει στην Ταϊβάν», δήλωσε ο Ρόμπερτσον. «Αυτή είναι η καταλληλότερη στιγμή για να το πράξει, ενισχυμένη από το προηγούμενο της εισβολής του Τραμπ στη Βενεζουέλα και, φυσικά, από τον κατευνασμό της Ρωσίας κατά την εισβολή της στην Ουκρανία. Θα έλεγα μάλιστα ότι η εισβολή του Τραμπ στη Βενεζουέλα είναι έγκλημα επίθεσης, το ίδιο έγκλημα που έχει διαπράξει ο Πούτιν με την εισβολή στην Ουκρανία».
Η Ντομίνγκες-Ρεντόντο πρόσθεσε ότι αυτό θα μπορούσε να αποδυναμώσει περαιτέρω το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. «Το Συμβούλιο Ασφαλείας ήταν ο μηχανισμός αποτροπής του τρίτου παγκοσμίου πολέμου», είπε. «Αυτό έχει πλέον αποδομηθεί πλήρως, κυρίως από τις ΗΠΑ, αλλά και από το Ηνωμένο Βασίλειο όταν πήγε σε πόλεμο χωρίς εξουσιοδότηση στο Ιράκ. Το Συμβούλιο Ασφαλείας έχει διαβρωθεί».
Πού αφήνει η επίθεση του Τραμπ τους συμμάχους των ΗΠΑ;
Ο πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου, Κιρ Στάρμερ, δήλωσε ότι επιθυμεί να μιλήσει με τον Τραμπ και άλλους συμμάχους για να εξακριβώσει τα γεγονότα της επιχείρησης στη Βενεζουέλα, τονίζοντας ωστόσο ότι το Ηνωμένο Βασίλειο δεν συμμετείχε στην εισβολή και ότι πιστεύει πως «πρέπει όλοι να τηρούμε το διεθνές δίκαιο». Και άλλα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ θα παρακολουθούν στενά την εξέλιξη των γεγονότων.
«Το Ηνωμένο Βασίλειο, ως θεματοφύλακας των αρχών της Νυρεμβέργης, έχει καθήκον να καταδικάσει τις Ηνωμένες Πολιτείες για αυτή την παραβίαση του διεθνούς δικαίου», δήλωσε ο Ρόμπερτσον. «Θα έλεγα ότι οι ηγέτες που ξεκινούν πολέμους είναι υπεύθυνοι για τον θάνατο και την καταστροφή που ακολουθούν».
«Υπάρχει ευθύνη για τον Κιρ Στάρμερ – ο οποίος μέχρι στιγμής έχει τηρήσει στάση αναμονής και σωστά δεν έχει σχολιάσει όσο τα γεγονότα δεν είναι πλήρως γνωστά – αλλά είναι πιθανό αυτό το καθήκον να περιέλθει σε εκείνον: να υπερασπιστεί τις αρχές της Νυρεμβέργης, να καταδικάσει τον Τραμπ για την παραβίασή τους με τη διάπραξη του εγκλήματος της επίθεσης και να ηγηθεί του ελεύθερου κόσμου στην προσπάθεια περιορισμού των συνεπειών».
