">
Συνέντευξη στη ΛΕΜΟΝΙΑ ΒΑΣΒΑΝΗ
Καθημερινά 6000 νεαρά κορίτσια υφίστανται ακρωτηριασμό των εξωτερικών γεννητικών τους οργάνων. Σύμφωνα με τον ΟΗΕ υπολογίζεται ότι 150 εκατομμύρια γυναίκες σε Αφρική, Ασία αλλά και στην Ευρώπη έχουν υποστεί κλειτοριδεκτομή.
Την ίδια ώρα οι γιατροί κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για τις επιπτώσεις στην υγεία, ενώ αρκετές χώρες στον Δυτικό κόσμο έχουν απαγορεύσει μέσω νομοθεσίας αυτή την πρακτική.
Παρόλα αυτά το βάρβαρο αυτό έθιμο συνεχίζει να εφαρμόζεται, ακόμη, και όχι μόνο στα κράτη που το θεωρούν ως μέρος της πολιτιστικής τους κληρονομιάς, αλλά και στη Δύση σε κοινότητες μεταναστών από αφρικανικές χώρες. Σε μια τέτοια κοινότητα εστίασε η Χριστίνα Πιτούλη στο τρίτο μικρού μήκους ντοκιμαντέρ της με τίτλο «Bref». Η σκηνοθέτης αποφάσισε να ερευνήσει το ζήτημα από την κοινωνική του πλευρά, όπως μας είπε σε συνέντευξη που μας παραχώρησε με αφορμή την προβολή της ταινίας στο 16 Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης.
-Πώς γεννήθηκε η ιδέα για το «Bref»;
-To Bref ήταν αποτέλεσμα της συνεργασίας μου με την ΜΚΟ "Γιατροί του Κόσμου" της Καταλονίας. Η οργάνωση αυτή, μεταξύ άλλων δραστηριοτήτων, προσπαθεί να ευαισθητοποιήσει τις Αφρικανικές κοινότητες στην Καταλονία γύρω από το θέμα της κλειτοριδεκτομής ενημερώνοντας τες κυρίως για τις επιπτώσεις της στην υγεία. Εμένα με ενδιέφερε πολύ να ερευνήσω αυτό το θέμα από κοινωνικής πλευράς. Ήθελα να προσπαθήσω να καταλάβω γιατί ακόμα και μετά από την άφιξη της πληροφόρησης και της ενημέρωσης, η κλειτοριδεκτομή συνεχίζει να είναι ένα κομμάτι της παράδοσης που είναι τόσο ανθεκτικό. Γιατί για παράδειγμα κάποιοι Αφρικανοί που ζούνε πια στην Ισπανία και δεν έχουν την πίεση της φυλής τους, συνεχίζουν να θεωρούν ότι πρέπει οπωσδήποτε να ακρωτηριάσουν τις κόρες τους, κινδυνεύοντας μάλιστα να πάνε φυλακή; Και πώς επηρεάζεται η ζωή όσων πια το αρνούνται; Μπορούν να αποδεσμευτούν από την παράδοση τους; Καταλήξαμε στο ότι αυτό θα βοηθούσε πολύ το έργο των "Γιατρών του Κόσμου", οπότε αποφασίσαμε να κάνουμε αυτήν την ταινία.
-Γιατί επιλέξατε την Ισπανία ως τόπο; Και πώς επιλέξατε τα άτομα με τα οποία μιλήσατε;
-Η ταινία έγινε στην Ισπανία, επειδή ζω εδώ. Από την άλλη το θέμα της ταινίας αφορά άμεσα στην Ισπανία. Εδώ υπάρχουν πολύ μεγάλες κοινότητες μεταναστών από την Αφρική. Πολλοί από αυτούς έχουν εδώ τις οικογένειες τους ή έχουν κάνει εδώ παιδιά που έχουν Ισπανική υπηκοότητα και προστατεύονται ως Ισπανοί πολίτες. Το Ισπανικό κράτος έχει απαγορεύσει μέσω νομοθεσίας την κλειτοριδεκτομή, αλλά η πλειοψηφία του Αφρικανικού πληθυσμού θεωρεί απαραίτητο το να ακρωτηριάσει τα κορίτσια της οικογένειας όταν φτάσουν στην κατάλληλη ηλικία. Αυτό είναι κάτι σχετικά νέο στην Ισπανική κοινωνία, η οποία πια αποτελείται από πάρα πολλές διαφορετικές κουλτούρες. Γι' αυτό θεωρήσαμε πολύ χρήσιμο το να κάνουμε μια ταινία που δεν θα προσέγγιζε το ζήτημα ως κάτι μακρινό, αλλά ως κάτι που συμβαίνει δίπλα μας.
Τα πρόσωπα που εμφανίζονται στην ταινία είναι κάποια μόνο από τα πρόσωπα που μου μίλησαν. Οι στιγμές που συμπεριέλαβα στην ταινία, ήταν αυτές που μου φάνηκε ότι μπορούσαν να περιγράψουν την πολυπλοκότητα που έχει το ζήτημα. θεωρώ ότι κάθε μια από αυτές, ανοίγει ένα ξεχωριστό ζήτημα προς σκέψη και συζήτηση.
-Έχετε μόνο δύο ανδρικές συνεντεύξεις στην ταινία. Ο ένας υπέρ και ο άλλος κατά του θέματος. Υπήρξαν αντιδράσεις από πλευράς ανδρών; Αρνήθηκαν να μιλήσουν; Ήταν επιφυλακτικοί;
-Οι άνδρες γενικά δεν μιλάνε γι' αυτό το θέμα. Στην Αφρική τα γυναικεία και τα ανδρικά ζητήματα είναι αυστηρά διαχωρισμένα, και το πιο σύνηθες είναι να μην συζητιούνται ούτε ανάμεσα σε ένα ζευγάρι. Κανένας άνδρας δεν με αντιμετώπισε αντιδραστικά ή επιφυλακτικά, οι περισσότεροι στις συζητήσεις μας απλώς δεν έπαιρναν θέση. Μου έλεγαν ότι δεν ήξεραν τίποτα, ότι οι γυναίκες αποφασίζουν γι' αυτό, και εκείνοι δεν μπορούσαν να συμμετέχουν στις αποφάσεις.
Συμπεριέλαβα τις δύο συγκεκριμένες συνεντεύξεις στην ταινία γιατί είναι και οι δύο αντιπροσωπευτικές της κατάστασης. Η μία εκφράζει την πιο συνηθισμένη στάση των ανδρών, που δικαιολογεί την πρακτική με τρόπο ξεκάθαρο και θεωρεί την προσπάθεια για ευαισθητοποίηση επιβολή ξένων ιδεών. Η άλλη είναι μια στάση πιο νέα, η οποία μάλιστα στην συνέντευξη προκύπτει μετά από μία μεγάλη και αμήχανη παύση, πράγμα που δεν θεωρώ καθόλου τυχαίο.
-Η κοινωνία, η θρησκεία, η οικογένεια, η ελλιπής ενημέρωση. Τι φταίει περισσότερο και ακόμη και σήμερα εκατομμύρια γυναίκες υπόκεινται σε αυτόν τον ακρωτηριασμό;
-Το ζήτημα είναι πολύ περίπλοκο. Και τα τέσσερα παίζουνε ρόλο, αλλά κατά τη γνώμη μου αυτό που επηρεάζει περισσότερο είναι η κοινωνία. Οι κοινωνικές πεποιθήσεις, η κοινωνική πίεση και οι κοινωνικές δομές. Στις περισσότερες Αφρικανικές φυλές οι αποφάσεις λαμβάνονται συλλογικά, δεν υπάρχει η ατομικότητα όπως την αντιλαμβανόμαστε εδώ. Επομένως, αν μια οικογένεια δεν ακρωτηριάσει τα κορίτσια της, προκαλεί προβλήματα σε όλη την φυλή και περιθωριοποιείται. Αν δεν υπάρξει μια συλλογική θετική προδιάθεση απέναντι στην ενημέρωση και την πληροφόρηση, δεν θα υπάρξουν αποτελέσματα.
-Ο τίτλος που εστιάζει;
-Η σημασία της λέξης «Bref» γίνεται κατανοητή μέσα από την ταινία. Επέλεξα να την κάνω τίτλο γιατί συμβολίζει την θέση της ταινίας απέναντι στην κλειτοριδεκτομή... Αλλά δεν θέλω να το εξηγήσω περισσότερο στην συνέντευξη, προτιμώ να το δει κανείς μέσα από την ταινία.
-Γυρίζοντας το ντοκιμαντέρ άλλαξε κάτι από αυτά που πιστεύατε ή είχατε διαβάσει/ ακούσει για το θέμα;
-Δεν άλλαξαν αυτά που πίστευα, εμπλουτίστηκαν. Φυσικά ήμουν και είμαι εναντίον της πρακτικής, αλλά τώρα ξέρω ότι η όποια τοποθέτηση είναι πιο περίπλοκη. Για έναν δυτικό είναι πολύ δύσκολο το να καταλάβει μια μητέρα που κρατάει τα πόδια της κόρης της όσο της κόβουν την κλειτορίδα, ενώ υποφέρει και ανησυχεί όταν την πονάει λίγο το δόντι της. Δεν είναι χειρότερη μητέρα, απλώς η ιδέα του τι είναι καλύτερο για το παιδί της είναι διαφορετικά κατασκευασμένη από ότι η δική σου. Γυρίζοντας την ταινία προσπάθησα να αφήσω στην άκρη όλες τις δυτικές μου γνώσεις και απόψεις, και αυτό με βοήθησε να αποκτήσω μια καλύτερη εικόνα της κατάστασης.
-Η ταινία έρχεται έχοντας στις αποσκευές της βραβεύσεις. Πώς θα συνεχιστεί η πορεία της;
-Εύχομαι να συνεχίσει να ταξιδεύει, να την δει περισσότερος κόσμος, να ακούσω περισσότερες γνώμες. Πέρα από τις βραβεύσεις και την επιτυχία, είμαι πάρα πολύ ικανοποιημένη γιατί οι "Γιατροί του Κόσμου" χρησιμοποιούν την ταινία ως εργαλείο ευαισθητοποίησης σε συναντήσεις που κάνουν με γυναίκες και άνδρες από την Αφρική, και τους βοηθάει πολύ.
-Παράλληλα γυρίζετε και ένα μεγάλου μήκους ντοκιμαντέρ που θα παρουσιαστεί στο «Docs In Thessaloniki - Pitching Forum» φέτος. Μιλήστε μας για αυτό.
-Το "Τhe Most Boring Thing In The World" είναι ένα ντοκιμαντέρ παρατήρησης που παρακολουθεί την καθημερινότητα της παιδικής επαγγελματικής χορωδίας Cor Vivaldi. Οι τραγουδιστές της είναι 40 παιδιά 7-17 χρονών από το σχολείο IPSI της Βαρκελώνης, τα οποία έχουν πάρει την απόφαση να θυσιάζουν καθημερινά τα διαλείμματα του σχολείου για να κάνουν πρόβες, ενώ σχεδόν κάθε Σαββατοκύριακο ερμηνεύουν απαιτητικά κλασικά ρεπερτόρια σε μουσικές σκηνές όλης της χώρας. Αυτή την χρονιά τους επέλεξαν για να διαγωνιστούν σε έναν από τους σημαντικότερους διαγωνισμούς χορωδιακού τραγουδιού στον κόσμο, και η ταινία καλύπτει όλο το διάστημα της προετοιμασίας τους μέχρι και τον διαγωνισμό.
Είναι μια ταινία που μιλάει για την προσπάθεια, την φιλία, το πέρασμα από την παιδική ηλικία στην εφηβεία, τις πρώτες επιτυχίες και απογοητεύσεις και πώς αυτές σε κάνουν πιο δυνατό.
Είναι η πρώτη μου μεγάλου μήκους ταινία και αποτελεί για μένα μια πάρα πολύ σημαντική εμπειρία. Τόσο εγώ, όσο και ο Carlos Muñoz που συνυπογράφει το σενάριο και την σκηνοθεσία, έχουμε αφιερώσει σε αυτήν τους τελευταίους 11 μήνες της ζωής μας και είμαστε πολύ ευχαριστημένοι με το αποτέλεσμα μέχρι στιγμής.
*Η ταινία Bref θα προβληθεί την Πέμπτη 20/3 στις 20.00 και το Σάββατο 22/3 στις 17.30 στην αίθουσα Τώνια Μαρκετάκη.
