">
Συνέντευξη στη ΛΕΜΟΝΙΑ ΒΑΣΒΑΝΗ
Δεν «φταίει ο Ανδρέας για όλα» υποστηρίζει μέσα στις σελίδες τις βιογραφίας που έγραψε για τον ιδρυτή του ΠΑΣΟΚ ο Σπύρος Δραΐνας. «Μακάρι να ήταν τόσο απλή η διάγνωση των προβλημάτων μας» δήλωσε σε συνέντευξη που μας παραχώρησε με αφορμή την παρουσίαση του βιβλίου του με τίτλο «Ανδρέας Παπανδρέου-Η γέννηση ενός πολιτικού αντάρτη» που θα γίνει απόψε στις 19.00 στο πατάρι του Ιανού (Αριστοτέλους 7), και πρόσθεσε πως «όσοι ανατρέχουν στο παρελθόν για να καταλάβουν πως φθάσαμε εδώ θα βρούνε χρήσιμα στοιχεία καθώς και περιστατικά που θυμίζουν σύγχρονες καταστάσεις».
-Σε μια εποχή που η πολιτική βιώνει και αυτή την κρίση της και το ΠΑΣΟΚ είναι σε ιδιαίτερα χαμηλά ποσοστά στις προτιμήσεις των ψηφοφόρων γιατί αποφασίσατε να γράψετε μια βιογραφία για τον Ανδρέα Παπανδρέου;
-Άρχισα την έρευνα για το βιβλίο το 2003 και το γράψιμο το 2006. Άρα η κρίση των ημερών μας δεν έπαιξε ρόλο στην απόφαση μου να ασχοληθώ με τα έργα και μέρες του Ανδρέα Παπανδρέου. Πάντως, πιστεύω ότι όσοι ανατρέχουν στο παρελθόν για να καταλάβουν πως φθάσαμε εδώ θα βρούνε χρήσιμα στοιχεία καθώς και περιστατικά που θυμίζουν σύγχρονες καταστάσεις. Να προσθέσω ότι το βιβλίο περιέχει γεγονότα και τεκμήρια που περιπλέκουν την εύκολη εξήγηση, που ακούγεται συχνά, ότι «ο Ανδρέας φταίει για όλα». Μακάρι να ήταν τόσο απλή η διάγνωση των προβλημάτων μας.
-Η έκδοση κυκλοφόρησε πρώτα στα αγγλικά και έπειτα έγινε μετάφραση στα ελληνικά. Γιατί;
-Για δύο λόγους. Πρώτα, είμαι ελληνο-αμερικάνος και γράφω πιο άνετα στα εγγλέζικα. Δεύτερο, ενώ είχα σύμβαση με άλλο ελληνικό εκδότη αρκετά καιρό πριν βγει η αγγλόφωνη έκδοση, αυτή η συνεργασία κατέληξε σε μία δυσάρεστη περιπέτεια—σε πλήρη αντίθεση, βέβαια, με την επαγγελματικά ευχάριστη εμπειρία που είχα με τις Εκδόσεις Ψυχογιός, που τελικά έβγαλε το βιβλίο.
-Εστιάζετε σε μια εποχή που συνέβησαν ή κυοφορούνται σημαντικά γεγονότα όπως τα Ιουλιανά, η Δικτατορία και οι πολιτικές εξελίξεις στην Κύπρο. Τι καινούριο προκύπτει μέσα από την έρευνά σας;
-Δύσκολο να δώσω σύντομη απάντηση. Βρήκα πάρα πολλά αδημοσίευτα έγγραφα, αμερικάνικα και ελληνικά, όπως η έκθεση της CIA από το Ιανουάριο του 1965 για τις συνωμοτικές κινήσεις του Κωνσταντίνου προκειμένου να διώξει τον Γεώργιο Παπανδρέου—έκθεση που έβγαλα στην δημοσιότητα στα ΝΕΑ (10-11 Μαΐου 2008), όταν τη βρήκα στη Βιβλιοθήκη Johnson στο Τέξας. Επίσης αποκαλυπτικά είναι τα αμερικάνικα έγγραφα που δείχνουν τις σχέσεις του Ανδρέα με ένα κρυφό δίκτυο προοδευτικών μέσα στην κυβέρνηση Κέννετυ. Αυτό το δίκτυο όμως, που διαλύθηκε μετά την δολοφονία του Κέννετυ, έπαιξε ρόλο στην αλλαγή της αμερικάνικης πολιτικής προς την Ελλάδα μετά τις εκλογές του 1958, όπου, προς έκπληξη όλων, αναδείχτηκε η Αριστερά αξιωματική αντιπολίτευση. Εξίσου αποκαλυπτική είναι η αλληλογραφία του Ανδρέα με έναν σύμβουλο του στη Ουάσιγκτον που περιγράφει το σκεπτικό για μία νέα προσέγγιση στο Κυπριακό και άλλα καίρια θέματα της εποχής.
-Γνωρίζατε προσωπικά τον κ. Παπανδρέου. Αυτό πώς λειτούργησε στην αντικειμενικότητά σας; Υπήρξαν στιγμές που νιώθατε ότι μπορεί να ήσασταν πολύ επιεικής απέναντί του;
-Είχα την τύχη να τον γνωρίζω από το 1969 όταν ο εξόριστος Ανδρέας ήρθε στο Τορόντο για να διδάσκει οικονομικά στο York University. Εγώ ήμουν τότε ένας εικοσάρης φοιτητής και αυτοεξόριστος απ’ την Αμερική, που έκανα, στο ίδιο πανεπιστήμιο, τις μεταπτυχιακές μου σπουδές σε άλλο κλάδο. Με την ενθάρρυνσή του εντάχθηκα στο ΠΑΚ — την αντιστασιακή οργάνωση που είχε ιδρύσει στη Στοκχόλμη – και κατέληξα να γίνω μέλος της τετραμελούς γραμματείας του (με επικεφαλής την Αγγέλα Κοκκόλα). Με την πτώση της Χούντας, κατέβηκα Ελλάδα για να γίνω μέλος της επιτροπής διεθνών σχέσεων του ΠΑΣΟΚ. Μέσα στα δεινά της εσωκομματικής κρίσης της πρώτης χρονιάς, έφυγα πάλι για Τορόντο για να τελειώσω το διδακτορικό μου. Γύρισα Ελλάδα το 1982, όπου έμεινα μέχρι το 1986 και ασχολήθηκα κυρίως με τα ξένα μέσα μαζικής ενημέρωσης στην Γενική Γραμματεία Τύπου και Πληροφοριών—και με ελάχιστη επαφή με τον Παπανδρέου.
Ως προς την επίδραση των εμπειριών μου στην «αντικειμενικότητα» του βιβλίου, να πω τα εξής: Η έννοια της «αντικειμενικότητας» δεν ταιριάζει με το εγχείρημα της βιογραφικής μελέτης. Εδώ μιλάμε για έναν συνάνθρωπο που προσπαθούμε να καταλάβουμε. Είναι δυνατόν να μην έχεις άποψη; Για μένα, η ακεραιότητα του εγχειρήματος βασίζεται στην προθυμία του συγγραφέα να δοκιμάσει τις απόψεις, προκαταλήψεις, και τις υποθέσεις του απέναντι στα τεκμήρια που συναντά στη πορεία της έρευνας—να ακολουθήσει το δρόμο που δείχνουν οι αποδείξεις. Βέβαια, ο αναγνώστης τελικά θα κρίνει εάν τα συμπεράσματα είναι πειστικά ή όχι.
-Γενικότερα ποιες δυσκολίες αντιμετωπίσατε;
-Οι δυσκολίες αφορούσαν κυρίως την πρόσβαση σε στοιχεία και έγγραφα από το κράτος, και στης ΗΠΑ, αλλά ακόμα πιο δύσκολα στην Ελλάδα. Στην Αμερική, τουλάχιστον, υπάρχει μια νομική διαδικασία για την διεκδικήσει «ευαίσθητα» έγγραφα με κάποια προοπτική επιτυχίας. Στην Ελλάδα, η απροθυμία του κράτους να εξυπηρετεί τους ερευνητές στην αναζήτηση της ιστορικής πραγματικότητας αδικεί όχι μόνο έναν ολόκληρο το κλάδο επιστημόνων, αλλά και τους Έλληνες γενικώς. Κάθε λαός, τέλος πάντων, έχει το δικαίωμα, και ακόμα και την υπαρξιακή ανάγκη να ξέρει την ιστορία του.
-Θα υπάρξει και συνέχεια με νέο βιβλίο για τα επόμενα χρόνια της ζωής και της δράσης του Ανδρέα Παπανδρέου;
-Σαφώς ναι. Ήδη προχωράει η έρευνα και διαμορφώνεται η αφήγηση. Αλλά το δεύτερο βιβλίο αντιμετωπίζει επιπρόσθετα προβλήματα από την έκδοση του πρώτου. Ναι μεν το παρόν βιβλίο έχει ανοίξει κάποιες πόρτες, αλλά έχει κλείσει και άλλες. Ελπίζω ότι η σοβαρότητα της προσπάθειας μου θα ενθαρρύνει τους διστακτικούς να προσφέρουν την δική τους μαρτυρία στην αναζήτηση της ιστορικής αλήθειας.
