Συνέντευξη στην Λεμονιά Βασβάνη
Σε τρεις ραψωδίες της Οδύσσειας εστιάζει η φετινή πολυσυζητημένη παραγωγή του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος «ζ-η-θ, ο Ξένος» σε μετάφραση Δημήτρη Μαρωνίτη.
Μετά τη «ΝΕΚΥΙΑ» με το ιαπωνικό θέατρο ΝΟ το 2015 και τους «Ιχνευτές» του Σοφοκλή το 2021, ο Μιχαήλ Μαρμαρινός επανέρχεται με μια ακόμα αναπάντεχη δραματουργική πρόταση καθοδηγώντας μια επιστροφή στις πηγές.
Η παράσταση που παίχθηκε στην Επίδαυρο και συνεχίζει την περιοδεία της, θα ανέβει στη Θεσσαλονίκη, στο Θέατρο Δάσους στις 31 Αυγούστου 2025.
Ένας από τους ρόλους που ξεχωρίζουν στην συγκεκριμένη παραγωγή είναι αυτός του Τυφλού Αοιδού, του Δημόδοκου.
«Ήταν πολύ απολαυστική η δουλειά πάνω στη μορφή του αοιδού που ξεκίνησε ως αίνιγμα, εξελίχθηκε σε παζλ και τελικά έγινε, όπως τον θέλει και ο Όμηρος, ο καταλύτης που αποκαλύπτει την ταυτότητα του ξένου», ανέφερε στο «ΤyposThes» η Λένια Ζαφειροπούλου, λυρική τραγουδίστρια, ποιήτρια και μεταφράστρια, με προβλήματα όρασης, που ερμηνεύει το ρόλο.
Η ίδια μίλησε για την έννοια του Ξένου σήμερα, για την σχέση της με την Οδύσσεια, ενώ κληθείσα να σχολιάσει ποιο κομμάτι του κειμένου την εντυπωσίασε περισσότερο είπε πως ανέκαθεν την ενθουσίαζε «το πόσο άσπονδη και εχθρική σχέση προς τον θάνατο έχει η ελληνική κουλτούρα ήδη από τα γεννοφάσκια της».
-Η παράσταση αναφέρεται στον Ξένο. Πώς ακουμπάει στο σήμερα; Και πόσο ξένος μπορεί να νιώσει ο καθένας από εμάς;
-Σε πολλές ευρωπαϊκές γλώσσες, όπως και στη δική μας, οι έννοιες ξένος και παράξενος προκύπτουν από την ίδια ρίζα. Ο Οδυσσέας στο νησί των Φαιάκων είναι ένα σπάνιο θαύμα. Με την προτροπή του φιλόξενου και φιλοπερίεργου βασιλιά Αλκινόου, οι Φαίακες ξεπερνούν την ενστικτώδη αποστροφή τους προς καθετί ξένο, ξεπερνούν το παραξένεμα, βάζουν τον ξένο στη μέση και τον κάνουν γιορτή. Και ανταμείβονται. Στο τέλος έχουν το αποκλειστικό προνόμιο να ακούσουν από τα χείλη του ίδιου του Οδυσσέα όλες του τις περιπέτειες. Η Οδύσσεια βέβαια είναι ένα πανάρχαιο αφήγημα χωρίς καθόλου ρεαλισμό, γεμάτο θαύματα, μαγεία και υπερβατική ομορφιά. Εμείς σίγουρα δεν θα βρούμε τον συναρπαστικό Οδυσσέα πίσω από καθετί που μας ξενίζει. Η περιέργεια όμως, αυτή που παραμερίζει το παραξένεμα και μας κάνει να πλησιάζουμε το ξένο, πάντα ανταμείβει. Δεν θυμάμαι ποιος διανοητής της εποχής μας έχει πει πολύ έξυπνα ότι ο φιλοπερίεργος δεν μπορεί ποτέ να γίνει ρατσιστής. Αυτό που μας κάνει ξενόφοβους σήμερα, είτε προς τους όντως ξένους είτε απλώς προς όσους διαφέρουν και αποκλίνουν, είναι μια τεμπέλικη νοσταλγία για την ομοιομορφία που είχαν οι κοινωνίες μας μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Για να απαντήσω λοιπόν στην ερώτηση πόσο ξένοι αισθανόμαστε σήμερα: Όταν ενδίδουμε στο παραξένεμα, όταν ενδίδουμε σ’ αυτή την τεμπέλικη νοσταλγία για την αλλοτινή, ειδυλλιακή κοινωνική ομοιομορφία, τότε εμείς οι ίδιοι αποξενωνόμαστε από το παρόν και κάνουμε ξένους όσους γύρω μας δεν μας μοιάζουν, χωρίς φυσικά να πετυχαίνουμε τίποτα, μια που δεν μπορούμε να συγκρατήσουμε την μεταμορφωτική ροή των καιρών.
-Ποια η δική σας σχέση με την Οδύσσεια πριν από αυτή την παράσταση; Και τι άλλαξε τώρα;
-Μετά το σχολείο, όλα αυτά τα χρόνια, είχα περισσότερη επαφή με τα δισέγγονα και τα τρισέγγονα της Οδύσσειας, με τα ποιήματα, τις όπερες και τα πεζογραφήματα που έχει γεννήσει μέσα στους αιώνες το έπος. Χαίρομαι που μου δόθηκε η αφορμή να ξαναέρθω σε επαφή με τον ομηρικό λόγο. Και κυρίως χαίρομαι που συμμετείχα σ’ αυτό το περιπετειώδες εγχείρημα να μεταποιήσουμε σε σκηνική πράξη τρεις από τις λιγότερο θεαματικές ραψωδίες του έπους.
-Ποιο κομμάτι του κειμένου θα ξεχωρίζατε και γιατί;
-Μου φαίνεται ιδιοφυές το επινόημα του Ομήρου, ότι καθώς ο ναυαγός Οδυσσέας ανηφορίζει προς τη χώρα των Φαιάκων, χωρίς πλοία, χωρίς συντρόφους, χωρίς το βασιλικό του όνομα και με δανεικά ρούχα, η προστάτις του, η θεά Αθηνά, κρίνει σκόπιμο να τον περιβάλει με ένα υπερκόσμιο κάλλος για να τον καλοδεχτούν στο παλάτι του Αλκινόου. Φαίνεται ότι η θεά της σοφίας, αθάνατη η ίδια, ξέρει πολύ καλά ότι στο ανθρώπινο γένος η όψη της ταλαιπωρίας, της ένδειας και της εγκατάλειψης προκαλεί απέχθεια. Γιατί θυμίζει στους θνητούς τη θνητότητά τους. Είναι εντυπωσιακό πόσο συχνά και πόσο αφειδώς κοσμεί ο Όμηρος με το επίθετο «θείος» καθετί που θέλει να εξάρει. Πόσο δηλαδή επείγεται να το απομακρύνει από τη σκιά και τη σφαίρα επιρροής του θανάτου. Πάντα με εντυπωσίαζε και με ενθουσίαζε το πόσο άσπονδη και εχθρική σχέση προς τον θάνατο έχει η ελληνική κουλτούρα ήδη από τα γεννοφάσκια της.
-Ο Όμηρος διδάσκεται στα σχολεία, έχει μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες. Τι είναι αυτό που κάνει το έργο του να αντέχει στο χρόνο;
-Ο Όμηρος διδάσκεται σ’ εμάς ως απαρχή της ελληνόφωνης γραμματείας. Στην πραγματικότητα τα ομηρικά έπη είναι το τέλος πολλών αιώνων προφορικής τέχνης. Είναι η αποκρυστάλλωση και η καταγραφή της προφορικής επικής ποίησης, με επιρροές που φτάνουν πολλούς αιώνες πίσω και κατάγονται από όλη τη λεκάνη της Μεσογείου και την Μέση Ανατολή. Ο Όμηρος είναι μια μεγάλη υπέροχη λίμνη που έχει δημιουργηθεί από τα ύδατα πολλών αρχαιότερων ποταμών και πηγών. Γύρω της μπορούμε ακόμα να κατασκηνώσουμε όλοι. Μπορούμε ακόμα να καθρεφτιστούμε μέσα της. Γιατί στα ομηρικά έπη συναντούμε ήδη την θεώρηση του κόσμου πάνω στην οποία χτίστηκε η δυτική κουλτούρα μας. Μια θεώρηση ανθρωποκεντρική.
-Υποδύεστε τον Τυφλό Αοιδό. Πώς προσεγγίσατε τον ρόλο; Πώς συνεργαστήκατε με τον κ. Μαρμαρινό;
-Πολύ ενδιαφέρουσα είναι για μένα σε αυτόν τον ρόλο η εναλλαγή τραγουδιού και πρόζας που γίνεται συχνά σχεδόν απνευστί. Ο Δημόδοκος είναι ένα κολλάζ που το δουλέψαμε και οι τρεις μαζί, ο Μιχαήλ Μαρμαρινός, ο συνθέτης Άντης Σκορδής και εγώ. Είναι ένας ρόλος που μπορώ να πω ότι τον επανεφηύραμε. Οι στίχοι που εκφωνεί προέρχονται από την Ιλιάδα, την Οδύσσεια αλλά και από τον ύστερο επικό ποιητή Κόιντο. Ήταν πολύ απολαυστική η δουλειά πάνω στη μορφή του αοιδού που ξεκίνησε ως αίνιγμα, εξελίχθηκε σε παζλ και τελικά έγινε, όπως τον θέλει και ο Όμηρος, ο καταλύτης που αποκαλύπτει την ταυτότητα του ξένου. Ο Δημόδοκος είναι αν θέλετε ένας στοχασμός του Ομήρου περί τέχνης. Η αφήγηση του αοιδού των Φαιάκων ανασυνθέτει το πρόσωπο του ξένου που είχε χαθεί στη θάλασσα και του αποδίδει και πάλι λαμπρό το όνομά του.
-Παράλληλα είστε και λυρική τραγουδίστρια. Τι σημαίνει για εσάς η μουσική;
-Ξέρετε, είναι δύσκολο να απαντήσεις σε ένα τέτοιο ερώτημα με τρόπο ικανοποιητικό για το γενικό κοινό, όταν πρόκειται για το επάγγελμά σου. Όπως φαντάζομαι θα ήταν δύσκολο για έναν γιατρό να σας πει τι είναι γι’ αυτόν η ιατρική. Σίγουρα δεν θα σας έλεγε κάτι ιδεαλιστικό και υπέροχο, γιατί γι’ αυτόν η ιατρική είναι γεμάτη με καθημερινές, πρακτικές λεπτομέρειες. Έτσι και για έναν μουσικό, η μουσική είναι ένα απτό εργαλείο, ένα άθλημα που απαιτεί διαρκή προπόνηση, εγρήγορση και αυτεπίγνωση. Αυτό που μπορώ να πω γενικά για τη μουσική είναι το εξής: Ξέρουμε ότι οι πρώτοι άνθρωποι της προϊστορίας διακοσμούσαν ήδη τα λίθινα εργαλεία τους, έκαναν δηλαδή έναν περιττό κόπο που κανένα ζώο ποτέ δεν θα έκανε. Είχαν την ανάγκη να προσθέσουν κάτι άχρηστο στο χρήσιμο και αυτό είναι που τους έκανε ανθρώπους. Έτσι ακριβώς είναι και η μουσική. Είναι η ανάγκη μας να σπρώξουμε την ομιλία, την κίνηση του σώματος, την αναπνοή και τη φωνή μας πέρα από τα όρια της χρησιμότητας.
Χρήσιμα
Τιμή προπώλησης μέσω ηλεκτρονικής αγοράς και ταμεία (έως μια μέρα πριν): 17€
Κανονικό εισιτήριο: 20 €
Φοιτητικό/ Άνω των 65: 14€
Δάσκαλοι & Καθηγητές / Ομαδικό (20 άτομα): 11€
Άνεργοι: Δωρεάν (20 θέσεις ανά παράσταση για τις παραστάσεις στο Θέατρο Δάσους) κατόπιν τιμή εισιτηρίου: 10€
ΑΜΕΑ & Συνοδοί ΑΜΕΑ: 8 €
20 Ατέλειες σε κάθε παράσταση για ηθοποιούς εκτός ΚΘΒΕ και σπουδαστές θεατρικών σπουδών, κατόπιν κάλυψης των Ατελειών τιμή εισιτήριου: 8€
Προπώληση More.com.
