*Της Λεμονιάς Βασβάνη | Από την έντυπη έκδοση "Τύπος Θεσσαλονίκης"
Ήταν το 2021 που η Γιούλη Ψαρράκη επαναπροσδιόρισε τη σχέση της με το αλκοόλ. Έκτοτε δεν έχει σταματήσει την προσπάθεια ευαισθητοποίησης για τις συνέπειες της κατανάλωσής του.
«Όταν δεις τι κάνει το αλκοόλ στο σώμα, στο συναίσθημα και στη ζωή γενικότερα, δεν μπορείς να το ξαναδείς με την αθωότητα που το παρουσιάζει η κοινωνία.
Όταν είδα την αλήθεια και ενημερώθηκα, κάτι ξύπνησε μέσα μου. Και αυτό που ξύπνησε δεν ήταν πανικός, ήταν ανάγκη. Ανάγκη να μιλήσω καθαρά και να μεταφέρω την αλήθεια, όχι για να τρομάξω, αλλά για να προστατεύσω», εξήγησε η ίδια με αφορμή την παρουσίαση του βιβλίου της με τίτλο «Αλκοόλ & Εφηβεία: Όλα όσα δεν μου είπαν πριν πιώ το πρώτο μου ποτό» (εκδόσεις Αρμός) που θα γίνει απόψε στις 7μμ στο χώρο των εκδόσεων Αρμός (Πρασακάκη 5, Θεσσαλονίκη).
Η συγγραφέας σχολίασε πως στη χώρα μας δεν υπάρχει επιστημονική ενημέρωση γύρω από το αλκοόλ και ότι το ποτό παρουσιάζεται ως κάτι το «φυσιολογικό» και τελικά «τα παιδιά δεν πίνουν επειδή το επιθυμούν βαθιά μέσα τους. Πίνουν επειδή νομίζουν ότι έτσι πρέπει».
Για το πώς μπορεί να βελτιωθεί η εικόνα εστίασε στο ρόλο του σχολείου τονίζοντας ότι «Χρειάζονται εκπαιδευτικά προγράμματα, καμπάνιες σε απλή γλώσσα και επιμόρφωση των εκπαιδευτικών», ενώ για την οικογένεια είπε πως «οι γονείς πρέπει να μιλούν καθαρά στα παιδιά τους».
Επίσης αναφέρθηκε στο πώς βοηθούν βιβλία όπως το δικό της στο να ενημερώσουν τα παιδιά υπογραμμίζοντας πως «η γνώση προστατεύει».
- Γιατί έχουμε τόσο υψηλά ποσοστά εφήβων που καταναλώνουν αλκοόλ;
-Στην Ελλάδα δεν έχουμε ουσιαστική, επιστημονική ενημέρωση γύρω από το αλκοόλ. Αυτό που έχουμε είναι κανονικοποίηση: μια κουλτούρα που παρουσιάζει το ποτό ως «αθώο», «φυσιολογικό» και απολύτως αναμενόμενο στη ζωή κάθε ανθρώπου. Οι έφηβοι εκτίθενται από πολύ μικροί σε εικόνες χρήσης – στις ταινίες, στις παρέες, στα social – και καταλήγουν να πιστεύουν ότι «όλοι πίνουν». Αυτό δεν είναι αλήθεια, όμως έτσι παρουσιάζεται.
Σε αυτό προστίθεται η πίεση της παρέας, η ανάγκη να ανήκουν, η συναισθηματική δυσφορία που βιώνουν πολλοί νέοι σήμερα, αλλά και το γεγονός ότι οι ενήλικες – γονείς και εκπαιδευτικοί – συχνά δεν έχουν λάβει ποτέ πραγματική ενημέρωση, άρα δεν γνωρίζουν πώς να μιλήσουν στα παιδιά τους. Η άγνοια μεταφέρεται από γενιά σε γενιά.
Τελικά, τα παιδιά δεν πίνουν επειδή το επιθυμούν βαθιά μέσα τους. Πίνουν επειδή νομίζουν ότι έτσι πρέπει.
-Πώς μπορεί να βοηθήσει η πολιτεία και πώς η οικογένεια;
-Η πολιτεία οφείλει να προσφέρει συστηματική, επιστημονική ενημέρωση και όχι σποραδικές δράσεις. Χρειάζονται εκπαιδευτικά προγράμματα, καμπάνιες σε απλή γλώσσα και επιμόρφωση των εκπαιδευτικών. Εδώ, το σχολείο είναι κομβικό. Είναι ο μόνος χώρος όπου μπορούμε να συναντήσουμε τους εφήβους για ώρες, χωρίς κινητό, χωρίς τον ασταμάτητο θόρυβο του TikTok που συχνά λειτουργεί ως «ανεπίσημο σχολείο» πάνω στο αλκοόλ. Όταν τα παιδιά ενημερώνονται από memes, influencers και 10δευτερόλεπτα βίντεο, δεν πρέπει να μας εκπλήσσουν τα ποσοστά χρήσης.
Το σχολείο πρέπει να πάρει ξανά τον ρόλο της έγκυρης ενημέρωσης, όχι με τυπικά σεμινάρια των 40 λεπτών που ξεχνιούνται αμέσως, αλλά με διαδραστικά εργαστήρια, παιχνίδια ρόλων, πραγματικά σενάρια από την καθημερινότητα των παιδιών, ερωτηματολόγια αυτοαξιολόγησης και συζητήσεις πάνω στους μύθους που κυκλοφορούν στα social. Μόνο έτσι η γνώση γίνεται βίωμα.
Η οικογένεια, από την άλλη, χρειάζεται και η ίδια ενημέρωση, γιατί δεν μπορείς να καθοδηγήσεις ένα παιδί όταν μεγάλωσες σε περιβάλλον άγνοιας. Οι γονείς πρέπει να μιλούν καθαρά και χωρίς φόβο, να δίνουν παράδειγμα, να δημιουργούν όρια και ταυτόχρονα ασφάλεια. Τα παιδιά δεν χρειάζονται απαγορεύσεις. Χρειάζονται αλήθεια, συνομιλία και σταθερότητα.
- Πώς ευαισθητοποιούν βιβλία όπως το δικό σας;
-Με το να μεταφράζουν την επιστήμη σε καθημερινή, κατανοητή γλώσσα. Οι έφηβοι δεν χρειάζονται ιατρικούς όρους· χρειάζονται καθαρές εικόνες, πραγματικά παραδείγματα και ενημέρωση χωρίς φόβο και ηθικολογία. Τέτοια βιβλία ανοίγουν συνομιλίες μέσα στην οικογένεια, δίνουν εργαλεία στους γονείς, προσφέρουν πλαίσιο στους εκπαιδευτικούς και βοηθούν τους εφήβους να καταλάβουν τι πραγματικά συμβαίνει στο σώμα και τον εγκέφαλό τους όταν πίνουν.
Επίσης αποδομούν τους κυρίαρχους μύθους ότι «το κάνουν όλοι», ότι «ένα δεν πειράζει», ότι «είναι απλώς μια φάση». Η γνώση δεν τρομάζει. Η γνώση προστατεύει.
- Έχετε βιώματα από το πόσο εθιστικό γίνεται το αλκοόλ. Τι άλλαξε τη στάση σας;
-Είδα ξεκάθαρα πόσο εύκολα το αλκοόλ γίνεται τρόπος διαχείρισης συναισθημάτων. Πόσο γρήγορα μετατρέπεται από «με βοηθάει να χαλαρώσω» σε «δεν ξέρω να χαλαρώνω χωρίς αυτό». Όταν δεις τι κάνει το αλκοόλ στο σώμα, στο συναίσθημα και στη ζωή γενικότερα, δεν μπορείς να το ξαναδείς με την αθωότητα που το παρουσιάζει η κοινωνία.
Όταν είδα την αλήθεια και ενημερώθηκα, κάτι ξύπνησε μέσα μου. Και αυτό που ξύπνησε δεν ήταν πανικός, ήταν ανάγκη. Ανάγκη να μιλήσω καθαρά και να μεταφέρω την αλήθεια, όχι για να τρομάξω, αλλά για να προστατεύσω.
-Τι θα συμβουλεύατε εφήβους και ενήλικες για να αποφύγουν τον εθισμό;
-Θα πω κάτι που ισχύει για όλους: μην ζητάτε από το ποτό αυτό που χρειάζεται να χτίσετε μέσα σας. Αυτοπεποίθηση, ασφάλεια, σύνδεση, ανήκειν, αυτά δεν τα δίνει το αλκοόλ. Τα δίνει η σχέση με τον εαυτό και τους ανθρώπους μας.
Στους εφήβους θα έλεγα ότι δεν πίνουν όλοι, ότι κανείς δεν χρειάζεται να αποδείξει τίποτα μέσω του ποτού και ότι το «όχι» είναι πράξη δύναμης. Στους ενήλικες θα έλεγα να μην χρησιμοποιούν το αλκοόλ ως διαφυγή και να ζητούν βοήθεια όταν δυσκολεύονται, αυτό δείχνει αυτοσεβασμό, όχι αδυναμία.
Και σε όλους μας θυμίζω ότι η γνώση προστατεύει, η σύνδεση στηρίζει και η καθαρή κουβέντα σώζει.
Το βιβλίο «Αλκοόλ & Εφηβεία» έρχεται να καλύψει το μεγάλο αυτό κενό ενημέρωσης: βοηθά τον/την έφηβο να καταλάβει την πραγματικότητα, τον/την γονιό να μιλήσει με σαφήνεια και τον/την εκπαιδευτικό να καθοδηγήσει σωστά. Είναι ένα εργαλείο που ενισχύει ολόκληρη την οικογένεια να χτίσει ασφάλεια, επίγνωση και πραγματικές επιλογές.
Χρήσιμα
Για το βιβλίο θα μιλήσουν ο Συστημικός Ψυχοθεραπευτής. Συστημική Θεραπεία και Συμβουλευτική Παιδιών και Εφήβων κ. Αλέξανδρος Τάντος και η Εκπαιδευτικός, Σύμβουλος για την Ελευθερία από το Αλκοόλ και συγγραφέας του βιβλίου Γιούλη Ψαρράκη.
Με αφορμή το βιβλίο, θα γίνει συζήτηση για το αλκοόλ στην εφηβεία και για το πώς μπορούμε να προστατεύσουμε και να στηρίξουμε τα παιδιά και τις οικογένειες.
