Συνέντευξη στην Λεμονιά Βασβάνη
Στην Σηλυβρία, το τελευταίο οχυρό της χιλιόχρονης Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, όπου λειτουργεί το μοναδικό εναπομείναν, κρυμμένο από τα μάτια του κόσμου, εργαστήριο υγρού πυρός, διαδραματίζεται το βιβλίο του Παναγιώτη Σερ. Χανού με τίτλο “Οι Ιέρειες της Εκάτης: το χαμένο χρονικό της Σηλυβρίας”(εκδ. Anubis).
Τι θα γίνει όταν το κάστρο της καταρρεύσει και το μυστικό όπλο διαρρεύσει; «Ξεκίνησα με πρόθεση να γράψω ένα μεταμοντέρνο ιστορικό μυθιστόρημα για τον ύστερο Βυζαντινό Μεσαίωνα, ένα ιπποτικό έπος με ανατρεπτική πλοκή, ίντριγκα και μαγεία», ανέφερε ο συγγραφέας στο «ΤyposThes». Εξήγησε ότι τον συναρπάζει η εποχή αυτή «διότι είναι η απόλυτη σκηνή πάθους, ίντριγκας και φωτιάς. Εκεί, που η ζωή και ο θάνατος συγκρούονται σε κάθε αναπνοή, και ο αναγνώστης νιώθει ότι βρίσκεται στο πεδίο της μάχης, στη σκηνή με τους ήρωες». Είπε πως οι ήρωές του φέρουν «το βάρος της προσφυγιάς, αλλά και την αέναη αναζήτηση ταυτότητας και δύναμης», ενώ αναφέρθηκε και στην σχέση μας με την Ιστορία. Τέλος σχολίασε πως μέσα από τις σελίδες του βιβλίου του προσπάθησε να φέρει «το Βυζάντιο κοντά στον αναγνώστη όχι σαν μουσειακό αντικείμενο, αλλά σαν μια ζωντανή πραγματικότητα».
-Πώς γεννήθηκε η ιδέα για το βιβλίο “Οι Ιέρειες της Εκάτης: το χαμένο χρονικό της Σηλυβρίας”;
-Η ιδέα; Ξεκίνησα με πρόθεση να γράψω ένα μεταμοντέρνο ιστορικό μυθιστόρημα για τον ύστερο Βυζαντινό Μεσαίωνα, ένα ιπποτικό έπος με ανατρεπτική πλοκή, ίντριγκα και μαγεία. Όμως οι χαρακτήρες που έπλασα με καθήλωσαν· με οδήγησαν σε ένα ταξίδι συγγραφής πάνω σε φλεγόμενο άρμα, κυριολεκτικά με αποπλάνησαν. Αναφέρομαι στις “Ιέρειες της Εκάτης” (εκδόσεις Anubis), που αρχικά εμπνεύστηκα για να συγκολλήσω τα αναπάντητα ερωτήματα της Ιστορίας, αλλά κατέληξαν -ως αδάμαστες γυναίκες που καθορίζουν τη μοίρα τους- να βρεθούν στο επίκεντρο. Το αφήγημα αν και διατηρεί στοιχεία της επικής γραφής, ξεπέρασε τα όρια της μυθιστορίας και μετατράπηκε σε ύμνο στη θηλυκή γεωγραφία: την κόρη, τη μητέρα και τη γραία, που ενσαρκώνει η αιώνια Εκάτη, η τρίμορφη θεά που επιβλέπει τη ζωή, τον θάνατο και τα απόκρυφα του κόσμου. Κάθε σελίδα ξεδιπλώνει τη διαρκή υπαρξιακή αναζήτηση των ηρώων του, κρύβει ένα ερώτημα, ένα μυστικό, ένα δίλημμα, που επιχειρεί να καθηλώσει τον αναγνώστη.
-Οι προσφυγικές σας ρίζες πόσο επηρέασαν την απόφασή σας για αυτό το μυθιστόρημα;
-Κατάγομαι από την Μάδυτο (λόγω του πατέρα μου) και την Καλλίπολη (λόγω της μάνας μου), από τη βόρεια πλευρά των Στενών του Ελλησπόντου. Το έσχατο όριο μεταξύ Ανατολικής Θράκης και Μικράς Ασίας, αρχαίες ελληνικές πόλεις που αποτελούσαν φυσική προέκταση της Κωνσταντινούπολης. Το οικογενειακό μου DNA, όπως και πολλών άλλων Ελλήνων, μεταφέρει τις μνήμες γενεών που έζησαν τον εκπατρισμό, την απώλεια, την αδυσώπητη δύναμη της μοίρας. Υπάρχει πάντα κάτι καθαρά προσωπικό στον τρόπο που γράφω, έτσι κι εδώ οι ήρωες φέρουν το βάρος της προσφυγιάς, αλλά και την αέναη αναζήτηση ταυτότητας και δύναμης. Είναι μια γέφυρα μεταξύ ατομικής και συλλογικής μνήμης, ένας τρόπος να τιμήσω εκείνους που δεν είχαν τη φωνή να αφηγηθούν τη ζωή τους. Είναι ο πόνος της φυγής (“Mal Du Depart”, κατά τον Νίκο Καββαδία) θέμα, στο οποίο επανέρχομαι με το βιβλίο που γράφω τώρα.
-Μυστικισμός και Αποκρυφισμός: Ποια είναι η σύνδεση του βιβλίου με την αρχαία ελληνική θρησκεία και την αλήθεια πίσω από τη δύναμη των θεών;
-Πάντα με γοήτευε το μυστηριακό στοιχείο με μια μεζούρα μεταφυσικής, αλλά και ο ωμός ρεαλισμός, η αμείλικτη πραγματικότητα της Ιστορίας, ειδικά όταν εμπλέκονται. Γι’ αυτό με συναρπάζει η Εκάτη, γιατί δεν είναι μόνο θεότητα· είναι η Γη και ο Ουρανός μαζί, είναι το φως και η σκιά μέσα μας. Εδώ ο μυστικισμός δεν είναι παιχνίδι με το υπερφυσικό, είναι καθρέφτης μας, η δύναμη που κρύβουμε και φοβόμαστε να κοιτάξουμε κατάματα. Οι Ιέρειες λειτουργούν σαν δίαυλοι ανάμεσα στο ορατό και το αόρατο, σαν κάτοπτρα της ανθρωπότητας που επιμένει, αμφισβητεί και κυριαρχεί μέσα από τις επιλογές της. Η θρησκεία, οι θεοί, οι δυνάμεις που περιγράφω είναι αλληγορίες της ανθρώπινης οντότητας, και ταυτόχρονα, καθρέφτες του τι είναι ικανός ο ίδιος άνθρωπος να κατανοήσει και να αλλάξει στον κόσμο του.
-Γιατί δεν έχει δοθεί η έμφαση που θα έπρεπε στην εποχή του Βυζαντίου;
-Επειδή μας τρομάζει η πολυπλοκότητά του, θέλουμε απλοποιημένες ιστορίες με καλούς και κακούς. Το Βυζάντιο συχνά αντιμετωπίζεται είτε ως σκοτεινή περίοδος είτε ως ιστορικό παρωχημένο στοιχείο. Στην πραγματικότητα, ήταν φως και σκιά, μια κοινωνία γεμάτη πάθη, συγκρούσεις, δολοπλοκίες, πνευματικές αναζητήσεις, συνωμοσίες, θυελλώδεις έρωτες, ατέρμονη πίστη, αγνό πατριωτισμό και εσχάτη προδοσία. Οι πτυχές αυτές παραμένουν συχνά αθέατες γιατί η Ιστορία τείνει να αγνοεί την πολυπλοκότητα και τις λεπτές ισορροπίες που καραδοκούν μεταξύ εξουσίας, πολιτικής και θρησκείας. Αυτό προσπάθησα να κάνω, να τις φωτίσω, να φέρω το Βυζάντιο κοντά στον αναγνώστη όχι σαν μουσειακό αντικείμενο, αλλά σαν μια ζωντανή πραγματικότητα.
-Ως λαός γνωρίζουμε την Ιστορία μας; Πόσο χρησιμοποιούμε εργαλεία όπως τα βιβλία, οι βιβλιοθήκες και το αρχειακό υλικό ή ακόμη και το διαδίκτυο;
-Δυστυχώς όχι όσο πρέπει. Η γνώση της Ιστορίας είναι κομμάτι απωθημένο της συλλογικής συνείδησης. Δεν είναι απλώς γεγονότα, ημερομηνίες και μάχες, δεν είναι ημερολόγιο· είναι ζωή που αναπνέει μέσα από αρχεία, βιβλία και θολές μνήμες. Η Ιστορία είναι ζωντανή, αμφιλεγόμενη, γεμάτη σκιές και αλήθειες που κρύβονται στα έγγραφα, στα βιβλία, στα αρχεία και σε ό,τι παραμένει ανέκδοτο ή αδημοσίευτο. Το διαδίκτυο βοηθά ασφαλώς, αλλά η αληθινή γνώση χρειάζεται επιμονή, κριτική σκέψη, ενδελεχή έρευνα και αγάπη για τα ψιλά γράμματα που καιροφυλακτούν στις σελίδες της. Χωρίς αυτά, είμαστε απλώς θεατές ενός θεατρικού έργου που δεν καταλαβαίνουμε.
-Ποια η δική σας σχέση με την Ιστορία και ποια εποχή είναι εκείνη που σας γοητεύει περισσότερο;
-Νομίζω είναι προφανές ότι με συναρπάζει το ύστερο Βυζάντιο, διότι είναι η απόλυτη σκηνή πάθους, ίντριγκας και φωτιάς. Εκεί, που η ζωή και ο θάνατος συγκρούονται σε κάθε αναπνοή, και ο αναγνώστης νιώθει ότι βρίσκεται στο πεδίο της μάχης, στη σκηνή με τους ήρωες. Ωστόσο ομολογώ, δεν είμαι ιστορικός, αλλά παραμυθάς: αυτά που γράφω αφορούν μια μυθιστορία, δηλαδή μια φανταστική ιστορία που θέλησα να διηγηθώ και όχι κάποιο ιστορικό δοκίμιο ή επιστημονική διατριβή που εκπόνησα. Συνεπώς τα ενδεχόμενα λάθη και οι όποιες ιστορικές “ανακρίβειες” (συγγραφική & ποιητική αδεία) αυτομάτως διαγράφονται. Αυτό δυστυχώς δεν το αντιλαμβάνονται ορισμένοι μικρού διαμετρήματος, νεοφώτιστοι, σχολαστικοί, τυπολάτρες και φανατικοί που νομίζουν ότι είναι κριτικοί, πολλώ δε μάλλον και… συγγραφείς. Χάνουν έτσι όλο το νόημα. Θυμίζουν τον ηλίθιο που κοιτούσε το δάχτυλο, όταν αυτό έδειχνε το φεγγάρι.
-Αν μπορούσατε να ζήσετε σε κάποια άλλη εποχή, ποια θα ήταν αυτή και γιατί;
-Πού αλλού; Να ζήσω στις αρχές του 15ου αιώνα, λίγο πριν την Άλωση της Κωνσταντινούπολης. Όχι ασφαλώς από διάθεση συναίσθησης -δεν είμαι τόσο γενναίος όσο οι ήρωες που περιγράφω- αλλά από πλήρη και καθαρή περιέργεια. Είναι μια εποχή που φλέγεται, γεμάτη πάθη, θρησκευτικές και πολιτικές συγκρούσεις, αλλά και με μια γεύση αθανασίας για όσους τολμούν να τη ζήσουν με πάθος. Εκεί η ζωή, ο Έρωτας και ο Θάνατος βρίσκονται πιο κοντά, πιο αληθινά, και η ανθρώπινη ύπαρξη αποκτά άλλο βάθος και ένταση — εκεί ζουν και οι Ιέρειες της Εκάτης, που επιμένουν, αντιστέκονται και φωτίζουν τη μοίρα τους με τη μοναδικό σθένος της θηλυκής τους φύσης.
