Συνέντευξη στην Λεμονιά Βασβάνη
«Δεν πρέπει να κυλάμε με αμάξια στην Ιερά Οδό — είναι ιεροσυλία», έλεγε σε βιβλίο του Χένρι Μίλλερ με αφορμή την επίσκεψή του στην Αθήνα το 1939.
Πώς άραγε γίνεται ένας δρόμος που υπήρξε τόσο σημαντικός, από την αρχαιότητα μέχρι και το πρόσφατο παρελθόν, σήμερα να έχει καταστεί σχεδόν αόρατος; Αυτή η σκέψη οδήγησε την Νικολέτα Παράσχη στην απόφαση να γυρίσει το ντοκιμαντέρ «Ιερά Οδός, 21 χλμ.».
Η ίδια εξήγησε στο TyposThes τι συναντά κανείς σήμερα σχολιάζοντας πως «οι περισσότεροι κινούνται με μια αόριστη αίσθηση, μια υπόνοια του τι υπήρξε». Και συμπλήρωσε πως «Η διαδρομή της Ιεράς Οδού είναι μια αφορμή να ξαναδούμε τον εαυτό μας ως κοινωνία. Κυρίως, όμως, να αναμετρηθούμε με το πόσο εύκολα η ανάγκη — ή η επίκλησή της — και η έλλειψη σεβασμού αρκούν για να ευτελίσουν την ομορφιά και τον ίδιο τον πολιτισμό».
Το ντοκιμαντέρ της δημιουργού έχει ύφος road movie, και ξεδιπλώνει μια προσωπική της ματιά πάνω στη σύγχρονη Ιερά Οδό, καθώς την ακολουθούμε σ' ένα οδοιπορικό από τον Κεραμεικό έως την Ελευσίνα.
Έμποροι, μικροπωλητές, οδηγοί νταλίκας, καλλιτέχνες, αρχαιολόγοι, επιστήμονες, ερευνητές, αγρότες, άνθρωποι όλων των ηλικιών, φύλων και κοινωνικών στρωμάτων συνθέτουν ένα μωσαϊκό μέσα στο οποίο όλοι, παρά τις διαφορές τους, μοιάζει να αναζητούν κάτι κοινό: μια εσωτερική ανάγκη για ισορροπία, θέση και νόημα σ' ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο κόσμο. Την ίδια ανάγκη που συνειδητοποιεί στην πορεία της και η σκηνοθέτιδα ανακαλώντας βιώματα από την προσωπική της μνήμη.
Παρά το αντιφατικό και κατακερματισμένο τοπίο του δρόμου, ο οποίος μετασχηματίστηκε από την Ιερά Οδό της αρχαιότητας σε Εθνική Οδό - μέχρι την δεκαετία του '60 - και τελικά σε μια αστική οδό σήμερα, η διαδρομή επιμένει να φωτίζει τις πανανθρώπινες αγωνίες, κοινές και αναλλοίωτες στον χρόνο, τις οποίες στην πορεία τους οι διάφοροι πολιτισμοί φαίνεται να έχουν ξεχάσει.
Αξίζει να σημειωθεί ότι στην πρώτη προβολή της Θεσσαλονίκης την Πέμπτη 14 14 Μαΐου, ώρα 19:00 στο Ολύμπιον, Αίθουσα «Παύλος Ζάννας», η σκηνοθέτης Νικολέτα Παράσχη και η παραγωγός της ταινίας Μαρία Καραγιαννάκη θα είναι εκεί για να προλογίσουν την ταινία και θα ακολουθήσει Q&A.
-Πώς γεννήθηκε η ιδέα για την ταινία;
-Η ιδέα γεννήθηκε από μια απλή περιέργεια: πώς γίνεται ένας δρόμος που υπήρξε τόσο σημαντικός, από την αρχαιότητα μέχρι και το πρόσφατο παρελθόν, σήμερα να έχει καταστεί σχεδόν αόρατος; Να τον προσπερνάμε καθημερινά χωρίς πραγματικά να τον «βλέπουμε». Με αυτή τη σκέψη ξεκίνησα να αναζητώ τη διαδρομή του στο σύγχρονο πεδίο.
-Τι σας έκανε μεγαλύτερη εντύπωση κατά την έρευνά σας;
-Θα σταθώ σε μια φράση από το βιβλίο του Χένρι Μίλλερ, όταν επισκέφτηκε την Αθήνα το 1939: «δεν πρέπει να κυλάμε με αμάξια στην Ιερά Οδό — είναι ιεροσυλία». Αυτό λοιπόν που μου έκανε εντύπωση είναι ότι, μέχρι και τη δεκαετία του ’60, διανοούμενοι από όλο τον κόσμο περπατούσαν ακόμη αυτή τη διαδρομή, προσπαθώντας να αφουγκραστούν τη μυσταγωγική της διάσταση, παρότι η τελετουργική της χρήση είχε διακοπεί αιώνες πριν.
-Πόσο έχει αλλάξει στο πέρασμα του χρόνου η Ιερά Οδός; Τι ξέρουν οι σημερινοί διαβάτες της;
-Πέρα από τις καταστροφές που υπέστη από τους κατά καιρούς κατακτητές, το φυσικό τοπίο της Ιεράς Οδού παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό αναλλοίωτο από την αρχαιότητα μέχρι και τη δεκαετία του ’60. Από εκεί και έπειτα ξεκίνησε μια ραγδαία αστικοποίηση, που αφάνισε όχι μόνο το κάλλος, αλλά και τη μνήμη αυτού του δρόμου. Σήμερα συναντά κανείς διάσπαρτα ίχνη και μια γνώση συγκεχυμένη: πολλοί γνωρίζουν ότι πρόκειται για έναν αρχαίο δρόμο, κάποιοι έχουν ακούσει περισσότερα, όμως οι περισσότεροι κινούνται με μια αόριστη αίσθηση, μια υπόνοια του τι υπήρξε.
-Πόσο σημαντικό είναι να γνωρίζουμε την ιστορία μας;
-Όσο σημαντικό είναι να γνωρίζουμε την ίδια μας την ταυτότητά. Διαφορετικά, η εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας παραμένει αναπόφευκτα ελλιπής. Και σ’ αυτήν την περίπτωση είναι πολύ εύκολο ν’ αποδεχτείς οτιδήποτε σου επιβάλλεται ως πραγματικότητα.
-Τι θέλετε να μεταδώσετε στον θεατή;
-Η διαδρομή της Ιεράς Οδού είναι μια αφορμή να ξαναδούμε τον εαυτό μας ως κοινωνία. Κυρίως, όμως, να αναμετρηθούμε με το πόσο εύκολα η ανάγκη — ή η επίκλησή της — και η έλλειψη σεβασμού αρκούν για να ευτελίσουν την ομορφιά και τον ίδιο τον πολιτισμό.
-Ποιες δυσκολίες υπάρχουν σήμερα στο να γυρίσει κανείς ντοκιμαντέρ στη χώρα μας;
-Οι δυσκολίες είναι κυρίως οικονομικής φύσεως. Δεν αναφέρομαι στο ενημερωτικό ντοκιμαντέρ, που συνήθως λειτουργεί με όρους ανάθεσης και εκτέλεσης από ένα κανάλι. Αναφέρομαι στο δύσκολο είδος του ντοκιμαντέρ παρατήρησης, όπου ξεκινάς με την αβεβαιότητα. Χρειάζεται πρωτίστως χρόνος και επιμονή μέχρι να διαπιστώσεις ότι υπάρχει πραγματικά μια ιστορία που αξίζει να ειπωθεί ώστε να ελπίζεις σε μια κρατική χρηματοδότηση. Η προεργασία αυτή καταλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής και είναι ως επί το πλείστο αυτοχρηματοδοτούμενη. Και η αμέσως επόμενη δυσκολία, όταν καταφέρεις ν’ ολοκληρώσεις την ταινία, είναι τα περιορισμένα κανάλια διανομής ώστε η δουλειά να επικοινωνήσει στο ευρύ κοινό. Οι θέσεις που διατίθενται στο ντοκιμαντέρ τόσο στον κινηματογράφο όσο και στην τηλεόραση είναι περιορισμένες. Μολονότι πιστεύω ότι υπάρχει κοινό εκεί έξω που ενδιαφέρεται για το είδος. Αυτό μας έχει δείξει άλλωστε μέχρι στιγμής η ανταπόκριση του κόσμου και στην ανακοίνωση των προβολών του «Ιερά Οδός, 21 χλμ.» και στις εκδηλώσεις που οργανώνουμε γύρω από αυτό. Όμως όταν ξεκινάς δεν έχεις ιδέα τι υποδοχή θα έχει η δουλειά σου. Φυσικά είναι δική μας επιλογή κι ανάγκη, μ’ όποιο κόστος και ρίσκο.
*Προβολές Αθήνας 14- 20 Μαΐου | Ταινιοθήκη της Ελλάδος, Καθημερινά στις 19:30 (με αγγλικούς υπότιτλους)
Επιπλέον Σάββατο 16/5 και Κυριακή 17/5: Δεύτερη προβολή στις 17:15
Πληροφορίες εισιτηρίων στο tainiothiki.gr
Προβολές Θεσσαλονίκης
Ολύμπιον, Αίθουσα «Παύλος Ζάννας» | 14-20 Μάϊου Καθημερινά στις 19:00 | Με αγγλικούς Υπότιτλους
Πληροφορίες Εισιτηρίων στο more.com.
Οι προβολές στη Θεσσαλονίκη διοργανώνονται σε συνεργασία με το ΚΕ.ΜΕ.Σ..
