">
Μια γυναίκα που αρνείται να σωπάσει βρίσκεται στο επίκεντρο του βιβλίου του Μιχάλη Λιανού με τίτλο «Delirium»( Εκδόσεις: Λείμων). Όπως εξήγησε ο ίδιος στο TyposThes: «Η ουσία του έργου δεν είναι να καταγγείλει την κακοποίηση, αλλά να διεισδύσει στην κατανόηση των συνεπειών της».
Σχολιάζοντας την θέση των γυναικών σήμερα είπε πως «η διακαής ελπίδα μου για ένα γυναικοκρατούμενο μέλλον που θα μας οδηγούσε σε έναν ριζικά νέο κόσμο ήταν εξωπραγματική. Οι ανταγωνισμοί και η εγωκεντρικότητα φαίνεται να καθορίζουν τις γυναικείες ιεραρχίες όσο και τις αντρικές. Η ισότητα των φύλων δε φαίνεται να οδηγεί σε μεγαλύτερη ισότητα των ατόμων».
Ερωτηθείς για μάθηση είπε πως «Έχουμε πολιτική καθυστέρηση τουλάχιστον δύο αιώνων, γι’ αυτό και οι άνθρωποι αισθάνονται ότι οι θεσμοί δεν αντιπροσωπεύουν τις αξίες τους», για να προσθέσει όμως πως η επέκταση της γνώσης «είναι ίσως η μόνη δίοδος προς την αλλαγή των απαρχαιωμένων συστημάτων μας».
-To ντελίριο αποτελεί μια αστάθεια, μια διαταραχή. Πώς σχετίζεται με το βιβλίο σας;
-Όπως γνωρίζουν όλοι, η ανάγκη για προσωπική έκφραση σήμερα έχει ξεπεράσει κατά πολύ την αναζήτηση κάποιας «αντικειμενικής» αλήθειας. Βρισκόμαστε πολύ συχνά σε αμοιβαίους μονολόγους, όπου καθένας διηγείται τη δική του προοπτική χωρίς να επηρεάζεται από εκείνη των άλλων. Φυσικά, η «ηχώ των αλγορίθμων», που βάζει καθέναν στο δικό του σύμπαν, δεν είναι άσχετη μ’ αυτό.
Είναι επομένως αναμενόμενο να οδηγούμαστε όλο και περισσότερο στην αποτύπωση αυτού του φαινομένου στη λογοτεχνία και στο θέατρο, αφού ακόμη και οι πιο δύσκολες εμπειρίες δε βρίσκουν συνομιλητή, και ακόμη λιγότερο συμπαραστάτη.
-Πώς γεννήθηκε η ιδέα;
-Από την αλλαγή της άμεσης εμπειρίας στην εποχή μας.
Η μείωση της κοινωνικής πίεσης από τη μια και της κοινωνικής σιωπής από την άλλη, μας έδειξε μια πραγματικότητα όλο και πιο απαράδεκτη· πραγματικότητα μάλιστα «της διπλανής πόρτας». Αρχίσαμε να αντιλαμβανόμαστε ότι κάθε είδους παράβαση, κακοποίηση, διαστροφή και τραγωδία δεν είναι μια μακρινή και ομιχλώδης υπόθεση αγνώστων ανθρώπων, αλλά μια κατάσταση προσώπων που γνωρίζουμε, άρα μια κατάσταση στην οποία θα μπορούσαμε να βρισκόμαστε και οι ίδιοι.
Έτσι, αρχίσαμε όλοι να ψάχνουμε για τις σκοτεινές γωνίες των εμπειριών μας. Η ηρωίδα μου βρίσκεται στο τέλος αυτής της της αναζήτησης, στην άκρη του εαυτού της.
-Πώς προσεγγίσατε λοιπόν την ηρωίδα σας;
-Με πολλή αγάπη, βαθύ πόνο και αυστηρή διαύγεια. Η ουσία του έργου δεν είναι να καταγγείλει την κακοποίηση, αλλά να διεισδύσει στην κατανόηση των συνεπειών της. Η ηρωίδα μου είναι ευφυής και άτεγκτη, τόσο με την ανθρώπινη κατάσταση γενικά όσο και με τον εαυτό της. Είναι η θεατρική μορφή που αποκαλύπτει στο κοινό το έλλειμμα ήθους που θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια άλλη, ανώτερη συνύπαρξη.
Ακολουθεί δηλαδή τη συνεχή γραμμή που δίνει στο θέατρο, από την αρχή της ύπαρξής του, τη βαθύτερη λειτουργία του: τη διδασκαλία ήθους μέσα από τις εμπειρίες των χαρακτήρων.
-Πόσο καθοριστικός είναι ο ρόλος της οικογένειας στην ψυχολογία μας;
-Υπάρχει βαθιά σύγχυση, νομίζω, στο σημείο αυτό. Είναι προφανές ότι όσο στενότερες και πρώιμες είναι οι εμπειρίες μας, τόσο πιο πολλές είναι οι πιθανότητες να μας επηρεάσουν. Εξακολουθεί όμως να μας διαφεύγει ότι είμαστε απλώς βιοχημικά σύνολα, για την ακρίβεια πρωτεύοντες πίθηκοι, με πολύ συγκεκριμένες προδιαγραφές. Τα όριά μας δεν είναι απεριόριστα, όπως θεωρούμε συχνά. Μια πρώιμη αντιξοότητα, όπως αυτή της ηρωίδας μου, αρκεί για να καθορίσει συναισθηματικά όλη τη ζωή ενός ανθρώπου.
-Σήμερα οι γυναίκες έχουν περισσότερη φωνή σε σχέση με το παρελθόν;
-Όχι μόνο περισσότερη αλλά και πολύ διαφορετική από εκείνη του πρόσφατου παρελθόντος. Το ενδιαφέρον για μένα είναι πώς διαχωρίζονται οι γυναικείες φωνές. Διαπιστώνω χωρίς έκπληξη, αλλά με απογοήτευση, ότι η διακαής ελπίδα μου για ένα γυναικοκρατούμενο μέλλον που θα μας οδηγούσε σε έναν ριζικά νέο κόσμο ήταν εξωπραγματική. Οι ανταγωνισμοί και η εγωκεντρικότητα φαίνεται να καθορίζουν τις γυναικείες ιεραρχίες όσο και τις αντρικές. Η ισότητα των φύλων δε φαίνεται να οδηγεί σε μεγαλύτερη ισότητα των ατόμων. Είναι μία από τις συνθήκες που η ηρωίδα μου αναδεικνύει με πικρή οξύνοια.
-Έχετε ένα πλούσιο βιογραφικό. Τι σημαίνει για εσάς η μάθηση; Πόσο αποτελεί εφόδιο για το μέλλον;
-Τίποτε δεν αποτελεί εφόδιο αν δεν χρησιμοποιηθεί αποτελεσματικά. Για πολλούς από μας, ή μάθηση σήμερα είναι ένα βάρος επειδή προσφέρει πιο πολύπλοκη κατανόηση μιας πραγματικότητας που όμως μπορούμε να ελέγξουμε όλο και λιγότερο. Με άλλα λόγια, μας λείπει η πολιτική και κοινωνική οργάνωση που να ανταποκρίνεται στα σημερινά επίπεδα γνώσης. Ζούμε με πολιτικά συστήματα που αντιστοιχούν σε κοινωνίες του παρελθόντος, κοινωνίες αποκλεισμένες από τη γνώση και την επικοινωνία. Έχουμε πολιτική καθυστέρηση τουλάχιστον δύο αιώνων, γι’ αυτό και οι άνθρωποι αισθάνονται ότι οι θεσμοί δεν αντιπροσωπεύουν τις αξίες τους.
Φυσικά, αυτό δε σημαίνει ότι η επέκταση της γνώσης πρέπει να σταματήσει. Αντίθετα, είναι ίσως η μόνη δίοδος προς την αλλαγή των απαρχαιωμένων συστημάτων μας.
-Τι διαβάζετε αυτό το διάστημα;
-Διαβάζω πάντοτε παράλληλα διάφορα κείμενα και επανέρχομαι σε αρκετά. Οι πιο πρόσφατες επισκέψεις μου στην ελληνική λογοτεχνία είναι «Ο Αυτοκράτωρ της Κίνας και άλλες ιστορίες» του Σκαρίμπα, «Το χρονικό ενός αγώνα» του Μανούσακα, το «Ουρανός απ’ άλλους τόπους» του Δημητρίου.
Λίγα λόγια για τον συγγραφέα
Ο Μιχάλης Λιανός είναι απόφοιτος της Νομικής Σχολής Αθηνών, Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Ρουέν στη Γαλλία και Επίτιμος Διευθυντής Ερευνών στο Πανεπιστήμιο του Πόρτσμουθ, στη Βρετανία. Προηγουμένως δίδασκε στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου. Ειδικεύεται στη σχέση δικαίου και κοινωνίας, τους πολιτειακούς θεσμούς, την εγκληματολογία και την πολιτική κοινωνιολογία. Έχει ασκήσει διάφορα άλλα επίσημα καθήκοντα στον ακαδημαϊκό χώρο. Είναι επίσης πρόεδρος της Fair Decision και ιδρυτικό μέλος της Anticor.
