Υπάρχει ζωή σε άλλους πλανήτες;

Αυτό το ερώτημα και όχι μόνο, απάντησε στην διάλεξη που έδωσε στο ΑΠΘ, ο καθηγητής του τμήματος Φυσικής Χ. Βάρβογλης

ΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΣΚΟΝΔΡΑΝΗ

Υπάρχει ζωή σε άλλους πλανήτες; Και αν ναι, τι είδους ζωή είναι αυτή; Σε βακτηριακή κατάσταση, ή ευφυής και εξελιγμένη; Και αν δεν υπάρχει; Είμαστε μόνοι μας στο απέραντο σύμπαν; Αυτά τα ερωτήματα και όχι μόνο, απάντησε στην διάλεξη που έδωσε στο ΑΠΘ, ο καθηγητής του τμήματος Φυσικής Χαράλαμπος Βάρβογλης.

Στην ομιλία έγινε μια σύντομη ιστορική αναδρομή και παρουσιάστηκε η εξίσωση του Drake, που δίνει τον αριθμό ανιχνεύσιμων νοημόνων πολιτισμών στο Γαλαξία μας, ως γινόμενο επιμέρους πιθανοτήτων. Έγινε σχολιασμός της εκτίμησης αυτών των πιθανοτήτων τόσο από τον ίδιο τον Drake, την εποχή που διατύπωσε την εξίσωση το 1960, όσο και από τους σημερινούς αστρονόμους και βιολόγους, με βάση τις νεώτερες ανακαλύψεις. Τέλος, παρουσιάστηκαν οι σύγχρονες ιδέες για τον τρόπο δημιουργίας πλανητικών συστημάτων και για την εμφάνιση της ζωής, τουλάχιστον με τη μορφή που εμείς αντιλαμβανόμαστε, δηλαδή βασισμένη στο νερό και σε ενώσεις του άνθρακα, στην επιφάνεια ενός στερεού πλανήτη.

Μια τέτοια διάλεξη, όμως περιλαμβάνει εξισώσεις, αστρονομία κλπ. κι έτσι παραθέτω εδώ με απλά λόγια τα σημαντικότερα μέρη αυτής.

Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Ο κ. Βάρβογλης, μεταξύ άλλων έδωσε και ένα μίνι ιστορικό με τα σημαντικότερα γεγονότα σχετικά με την αντίληψη του κόσμου και διάφορων επιστημόνων αλλά και συγγραφέων για τους εξωγήινους πολιτισμούς και για το αν υπάρχει ζωή πέρα από τον πλανήτη μας. Τι πίστευε ο κόσμος τότε και τι πιστεύει σήμερα;

Μεταξύ άλλων μας είπε πως η αντίληψη περί της ύπαρξης εξωγήινων όντων απέκτησε μεγάλη δημοτικότητα κατά τον 19ο αιώνα, λόγω της αλματώδους ανάπτυξης της Αστρονομίας και της συγγραφής σημαντικών έργων επιστημονικής φαντασίας.

Από το 1884 αλλά και παλιότερα, οι θεωρίες για το διάστημα και τη ζωή εκεί ήταν πολλές και διάφορες. Μια από αυτές ήταν και τα κανάλια του Ιταλού αστρονόμου G. Sciaparelli στον Άρη, το 1877. Ακόμη, ο Γάλλος αστρονόμος Κ. Flamarion, πίστευε πως η Αφροδίτη, αποτελούνταν από πολύ νερό, είχε μεγάλες θερμοκρασίες και πως στον μακρινό αυτό πλανήτη υπήρχαν μάλιστα και νύμφες που κολυμπούσαν στα νερά του! Φυσικά έπεσε μέσα μόνο στην υψηλή θερμοκρασία καθώς το φαινόμενο του θερμοκηπίου εκεί είναι ιδιαίτερα έντονο.

Από τον «Πόλεμο των κόσμων» στην εξίσωση του Ντρέικ

Με τα χρόνια ερχόμαστε και στο 1898 και στην επιστημονική φαντασία, με τον «Πόλεμο των κόσμων» του H. G. Wells. Έπειτα στις 30 Οκτωβρίου 1938, έρχεται ένα επεισόδιο της Αμερικανικής ραδιοφωνικής εκπομπής Mercury Theatre On The Air, όπου μεταδόθηκε από το ραδιοφωνικό δίκτυο της CBS με αφορμή τη γιορτή του Χάλοουϊν. Το επεισόδιο ήταν προσαρμογή του μυθιστορήματος του Χ. Τζ. Γουέλς «Ο Πόλεμος των Κόσμων», σε σκηνοθεσία και αφήγηση του Όρσον Γουέλς. Το αποτέλεσμα ήταν να προκαλέσει πανικό στον κόσμο που την άκουγε και να νομίζουν πως στα αλήθεια έγινε εισβολή εξωγήινων από τον Άρη στην Αμερική. Παρόλο που όταν οι ακροατές άνοιξαν τα ραδιόφωνα τους άκουσαν την ακόλουθη ανακοίνωση: «Η ραδιοφωνική εταιρία Κολούμπια και οι συνεργαζόμενες μαζί της εταιρίες, σας παρουσιάζουν τον Όρσον Γουέλς και τους συντρόφους του στο έργο του Άγγλου συγγραφέα Γουέλς "Ο Πόλεμος των Κόσμων" και έπειτα ξεκίνησε η εκπομπή. Αργότερα στη δεκαετία του 1950, κυριαρχεί μια τρέλα για τα UFO. Φτάνοντας στο σήμερα όλη αυτή η παραφιλολογία έχει εξαντληθεί. Τι είναι όμως η διάσημη εξίσωση Ντρέικ και τι σημαίνει;

«Η πρώτη καθαρά επιστημονική προσέγγιση του θέματος έγινε από τον ομότιμο καθηγητή Αστρονομίας στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας Φρανκ Ντρέικ. Ο Αμερικανός αυτός αστρονόμος έγραψε το 1961 την περίφημη εξίσωση Ντρέικ, με την οποία μπορεί να εκτιμήσει κανείς τον αριθμό των εξωγήινων πολιτισμών του Γαλαξία μας με τους οποίους θα μπορούσαμε να έρθουμε σήμερα σε επαφή. Με τα διαθέσιμα την εποχή εκείνη στοιχεία ο αριθμός αυτός προέκυπτε ίσος με 5. Με τα σημερινά δεδομένα φαίνεται όμως ότι είναι σημαντικά μικρότερος» μας πληροφόρησε ο κ. Βάρβογλης.

Επίσης, ο καθηγητής μας πληροφόρησε πως ο Ντρέικ, εκτίμησε ότι υπάρχουν στο Γαλαξία μας πέντε πλανήτες με ζωή και τεχνολογικό πολιτισμό ικανό να έρθει σε επαφή μαζί μας. Ο Ντρέικ αγνόησε τη δυνατότητα επικοινωνίας με πολιτισμούς σε κάποιον από τους άλλους 200 δισεκατομμύρια γαλαξίες, επειδή οι αποστάσεις τους είναι τόσο μεγάλες ώστε με τα σημερινά μέσα είναι ουτοπία ακόμη και να σκέπτεται κανείς την πιθανότητα επικοινωνίας με έμβια όντα σε αυτούς.

Επιπλέον από τότε που έγραψε ο Ντρέικ τη διάσημη εξίσωση του έχουν αλλάξει πολλά στο χώρο της αστρονομίας και των επιστημών γενικότερα, (για παράδειγμα ο Ντρέικ δεν γνώριζε πως το νερό βρέθηκε στη γη), συνεπώς με τα δεδομένα που γνωρίζουμε σήμερα υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να είμαστε μόνοι μας στον γαλαξία, το πολύ να υπάρχει άλλος ένας πολιτισμός!

Ακόμη, ο δικός μας γαλαξίας απέχει χιλιάδες εκατομμύρια έτη φωτός από άλλους γαλαξίες, συνεπώς και να στείλουμε πληροφορίες σε άλλους πλανήτες θα κάνουν χιλιάδες χρόνια για να πάνε και άλλα τόσα για να γυρίζουν. Πολύ χειρότερα στην περίπτωση που στείλουμε διαστημόπλοιο...

Επιπροσθέτως ο καθηγητής Φυσικής μας διαφώτισε και για το ραδιομήνυμα του Arecibo. Το ραδιοτηλεσκόπιο του Αρεσίμπο, στο Πουέρτο Ρίκο, χρησιμοποιήθηκε για την εκπομπή του ραδιομηνύματος προς τους πιθανούς πλανήτες του σμήνους Μ13. Το 1974 το «Μήνυμα του Αρεσίμπο», ήταν μία απόπειρα για επικοινωνία με πιθανή ευφυή εξωγήινη ζωή και εκπέμφθηκε από το ραδιοτηλεσκόπιο αυτό προς το Σφαιρωτό Σμήνος του Ηρακλέους (Μ13), περίπου 25.000 έτη φωτός μακριά. Το αποτελούσε μία διάταξη από μόλις 1679 μπιτ (23 επί 73 πίξελ) που περιείχε αριθμούς, μορφές, χημικούς τύπους, αλλά και μία χονδροειδή εικόνα του ίδιου του ραδιοτηλεσκοπίου.

Τι χρειάζεται για να υπάρξει ζωή;

Πλέον γνωρίζουμε όμως πως για να υπάρξει ζωή σε έναν πλανήτη πρέπει αυτός να διατηρεί κάποια χαρακτηριστικά. Σύμφωνα με τον κ. Βάρβογλη, αυτά είναι:

-Στέρεη επιφάνεια και νερό

-Σταθερές κλιματολογικές συνθήκες

-Σωστή θέση απέναντι από τον ήλιο

-Σωστή μάζα πλανήτη, όχι μικρή πχ Άρης

-Πρέπει να είναι πλανήτης και όχι αστέρι.

Σ’ ένα άλλο μέρος της διάλεξης ο κ. Βάρβογλης αναφέρθηκε στο θέμα των πολιτισμών και στη διάρκεια αυτών. Σήμερα κανένας μας δεν γνωρίζει πόσο κρατάει ένας πολιτισμός. Και μας έδωσε ένα εκπληκτικό παράδειγμα το οποίο και παραθέτω. Αν ένα τερἀστιο ουράνιο σώμα έρθει προς τη γη, δεν θα μπορέσουμε να κάνουμε τίποτα και κάπως έτσι θα καταστραφεί ο πολιτισμός μας. Βέβαια έσπευσε να προσθέσει πως οι επιστήμονες έχουν «δει» πως δεν υπάρχει τέτοια περίπτωση στα επόμενα χρόνια αλλά ποτέ κανείς δεν μπορεί να είναι σίγουρος με τις τροχιές των ουράνιων σωμάτων. Είναι απρόβλεπτες.

Το αποτέλεσμα της διάλεξης όπως το συνέλαβα προσωπικά, ήταν πως υπάρχει η πιθανότητα τελικά να είμαστε στον γαλαξία μας εντελώς μόνοι. Και επιπλέον η πιθανότητα να βρούμε πολιτισμό αλλού, είναι μικρή έως ανύπαρκτη. Υπάρχει βέβαια και η δυνατότητα να βρούμε μορφή ζωής αλλά όχι εξελιγμένη, όπως βακτήρια, σαύρες κλπ.

Η εκδήλωση διοργανώθηκε από το Εργαστήριο Αστρονομίας του Α.Π.Θ. και πραγματοποιήθηκε στην αίθουσα «Βασίλης Ξανθόπουλος» του Αστεροσκοπείου.