*Της Κωνσταντίνας Καδέρη | Από την έντυπη έκδοση "Τύπος Θεσσαλονίκης"
Τι κοινό μπορεί να έχουν μια πινακίδα στάθμευσης, ένα σφραγισμένο μπουκάλι ουίσκι και μερικά κουτάκια αναψυκτικών ξεχασμένα από το 1986; Δεν πρόκειται για συλλεκτικά αντικείμενα, αλλά για μερικά από τα «ευρήματα» που συνάντησαν οι The Cleaningans στις πρόσφατες δράσεις τους σε Θεσσαλονίκη και Χαλκιδική.
Η εθελοντική ομάδα που ξεκίνησε μέσα στην πανδημία από την προσωπική πρωτοβουλία του Παναγιώτη Μοσχίδη έχει σήμερα εξελιχθεί σε μια δυναμική περιβαλλοντική οργάνωση. Από το 2021-2024 οι The Cleaningans μετρούν πάνω από 250 δράσεις, εκατοντάδες εθελοντές και περισσότερα από 300.000 λίτρα απορριμμάτων λιγότερα στη φύση, όγκος που αντιστοιχεί σε δύο γεμάτες καμπίνες Boeing 737.
Η αρχή έγινε το 2020, όταν μια απλή βόλτα κατέληξε σε έναν αυθόρμητο καθαρισμό. Σύντομα η ιδέα διαδόθηκε μέσα από τα social media και άρχισαν να εμφανίζονται οι πρώτοι εθελοντές. Από τον Απρίλιο του 2024, οι Cleaningans λειτουργούν πλέον ως ΚοινΣΕπ*, γεγονός που τους δίνει τη δυνατότητα να συνάπτουν συνεργασίες με δήμους και φορείς, αλλά και να διεκδικούν χρηματοδοτήσεις για μεγαλύτερης κλίμακας παρεμβάσεις.
«Γενικά τώρα που ξεκινάμε να τους το λέμε ότι μετατραπήκαμε σε ΚοινΣΕπ, ειδικά στους δήμους ή σε κάποια εταιρεία, βλέπουμε ότι υπάρχει μια αλλαγή αντίληψης και αντιμετώπισης. Πρέπει λίγο να φύγουμε από το “μια ομαδούλα εθελοντών” και να περάσουμε στο “περιβαλλοντική οργάνωση”» εξηγεί στο ΤyposThes ο Παναγιώτης Μοσχίδης, από τα ιδρυτικά μέλη των Cleaningans.
Από τον Ιανουάριο του 2024, ο ίδιος άφησε την εργασία του για να αφοσιωθεί αποκλειστικά στους The Cleaningans. «Ό,τι είχαμε κάνει μέχρι τότε, ήταν καθαρά από τον ελεύθερο χρόνο μας. Αφήναμε πίσω άλλα πράγματα γιατί βλέπαμε ότι αυτό είχε ουσία και το στήριζε ο κόσμος. Τώρα χρειαζόταν να κάνουμε το βήμα για να γίνει κάτι μεγαλύτερο» συμπληρώνει.
Κάθε δράση ξεκινά από ένα σημείο. Μπορεί να είναι μια παραλία που οι ίδιοι γνωρίζουν καλά, ένα εγκαταλελειμμένο ρέμα ή μια γειτονιά που κάποιος πολίτης υπέδειξε μέσω social media, στέλνοντας φωτογραφίες και ακριβή τοποθεσία. «Έχουμε πλέον την εμπειρία να εντοπίζουμε μόνοι μας τα σημεία, αλλά βοηθάει πολύ και η φωνή του κόσμου», λέει ο Παναγιώτης Μοσχίδης. Έπειτα, ενημερώνονται οι εθελοντές, γίνεται η ανακοίνωση στα κοινωνικά δίκτυα και ειδοποιείται ο εκάστοτε Δήμος.
«Δεν έχουμε δικά μας οχήματα για να κάνουμε την αποκομιδή πρέπει να υπάρχει συνεργασία. Θέλουμε να περνάμε το μήνυμα ότι ο Δήμος είναι συνεργάτης του πολίτη και όχι υπηρέτης του», τονίζει.
Η δράση καθαρισμού διαρκεί συνήθως μία με δύο ώρες ανάλογα με τον όγκο των απορριμμάτων και τη συμμετοχή και πραγματοποιείται είτε εντός Θεσσαλονίκης και Χαλκιδικής είτε ακόμα μέχρι τις Πρέσπες και τις Σέρρες. Μπορεί να είναι μια μικρή κινητοποίηση δύο ανθρώπων ή μια μεγάλη εκδρομή με εκατό εθελοντές. Ο σταθερός πυρήνας των 50 μελών δίνει σχεδόν πάντα το παρών, ενώ σε κάθε δράση καταγράφεται κι ένα σημαντικό ποσοστό νέων ανθρώπων που συμμετέχουν για πρώτη φορά.
Στη συνέχεια έρχεται η αποκομιδή. Ο Δήμος ή κάποιος άλλος φορέας αναλαμβάνει να απομακρύνει τα απορρίμματα που συγκεντρώθηκαν, ενώ οι Cleaningans καταγράφουν και δημοσιεύουν τον απολογισμό. Πόσες σακούλες, πόσα λίτρα, ποια «ευρήματα».
Στην παραλία της Τριστινίκας, για παράδειγμα και το 1ο CleanFest μέσα σε λιγότερο από μια μέρα, 50 εθελοντές μάζεψαν 7.000 λίτρα απορριμμάτων, γεμίζοντας 45 σακούλες και απομακρύνοντας ογκώδη αντικείμενα όπως παλέτες, ρόδες και καρέκλες. Ή στις δυσπρόσιτες παραλίες της Αγίας Κυριακής, μέσω μιας «μικρής παρέμβασης» με.. καγιάκ κατάφεραν να μεταφερθούν 2.000 λίτρα σκουπιδιών, ανάμεσά τους μπιτόνια καυσίμων και κουτάκια μπύρας του 1986.
Υπάρχουν όμως και στιγμές που η εικόνα προκαλεί σοκ. «Στον Γλαρόκαβο, στο Δήμο Κασσάνδρας, ήταν η πρώτη φορά που ένιωσα μια μικρή απελπισία», θυμάται ο Παναγιώτης Μοσχίδης. «Όπου κι αν έστρεφες το βλέμμα σου, σε κάθε θάμνο, υπήρχαν στοίβες από πλαστικά και σκουπίδια τόσο παλιά, που είχαν φυτρώσει από πάνω τους κλαδιά και χόρτα. Δεν ήξερες από πού να ξεκινήσεις».
Η πρώτη δράση εκεί έμοιαζε με χαοτική μάχη. Όμως, από εκείνη τη στιγμή γεννήθηκε και ένα προσωπικό στοίχημα. Να «ξεμπουκώσει» αυτός ο τόπος. Από το 2022 μέχρι σήμερα, η ομάδα έχει επιστρέψει τέσσερις φορές, συγκεντρώνοντας κάθε φορά πάνω από 50 σακούλες, ενώ σε δύο από τις επισκέψεις –μαζί με την περιβαλλοντική ομάδα του ΠΑΜΑΚ– έφτασαν τις 100 σακούλες, μαζί με ογκώδη αντικείμενα, όπως ψυγεία, λάστιχα και παλιά έπιπλα.
«Εκεί βλέπεις ότι τα σκουπίδια δεν είναι καινούργια. Είναι από το 1980 μέχρι το 2000. Κι αυτό είναι και το ελπιδοφόρο κομμάτι. Αν τα αφαιρέσεις, το μέρος παίρνει μια ανάσα. Δεν ξαναγεμίζει με τον ίδιο ρυθμό. Και έτσι ξέρεις ότι, όσο κι αν κουράζει, κάθε φορά που επιστρέφεις, το τοπίο είναι λίγο καλύτερο».
«Η εικόνα μπορεί να αλλάξει σε λίγες ώρες. Αλλά αν δεν αλλάξει η νοοτροπία, ξαναγυρίζουμε στο μηδέν. Η αλλαγή δεν είναι υπόθεση του Δήμου μόνο, αλλά του καθενός μας ξεχωριστά», σημειώνει ο Παναγιώτης Μοσχίδης.
Project ΣχολEco: Η αλλαγή ξεκινά από την τάξη
Γι’ αυτό και η νέα γενιά βρίσκεται στο επίκεντρο της φιλοσοφίας των Cleaningans. Από το 2022, το Project ΣχολEco αποτελεί το όχημα για να έρθουν οι μαθητές σε άμεση επαφή με το περιβάλλον, μέσα από βιωματικές δράσεις, συζητήσεις και ουσιαστική συμμετοχή.
Η Α’ φάση του 2025 ολοκληρώθηκε με δυναμική παρουσία . Είκοσι πέντε εκπαιδευτικοί φορείς, πάνω από 2.000 μαθητές κάθε ηλικίας και δράσεις από την Καλαμαριά και τον Λαγκαδά μέχρι τη Νέα Φώκαια και την Αμμουλιανή Χαλκιδικής.
Από τον Οκτώβριο ξεκινά ο δεύτερος κύκλος, με στόχο το πρόγραμμα να αγκαλιαστεί ακόμη περισσότερο από τη σχολική κοινότητα και να «εμπνεύσει τα παιδιά ότι η αλλαγή μπορεί πραγματικά να ξεκινήσει από τα χέρια τους».
Και αν αναρωτιέστε πότε είναι η επόμενη δράση, οι Τhe Cleaningans δίνουν νέο ραντεβού στις 3 Οκτωβρίου, σε συνεργασία με την ΙΑΣΙΣ, για έναν απογευματινό καθαρισμό στην περιοχή του Μεγάρου Μουσικής και του Κελάριου Όρμου και μας προσκαλούν όλους να γίνουμε οι επόμενοι… «χούλιγκανς της καθαριότητας».
Αυτοψία του TyposThes στην ΥΦΑΝΕΤ έναν χρόνο μετά τον καθαρισμό
Τον Μάρτιο του 2024 οι Cleaningans, μαζί με την ομάδα @secret_skg, πραγματοποίησαν για τρίτη φορά δράση καθαρισμού στο ρέμα της Υφανέτ στην Κάτω Τούμπα. Περισσότεροι από 65 εθελοντές συγκέντρωσαν τότε 73 σακούλες απορριμμάτων, απομακρύνοντας από καρέκλες, παλέτες και ελαστικά μέχρι σκελετούς ανατομίας και μωρουδιακές περπατούρες.
Σχεδόν έναν χρόνο αργότερα, στις 15 Σεπτεμβρίου 2025, το TyposThes βρέθηκε ξανά στο ίδιο σημείο. Η εικόνα, αν και σαφώς καλύτερη σε σχέση με το παρελθόν, παραμένει επιβαρυμένη. Πλαστικά μπουκάλια, σκουριασμένα τενεκεδάκια, χαρτιά, μπάζα και πατίνια εξακολουθούν να βρίσκονται διάσπαρτα σε όλη την έκταση που είχε καθαριστεί από τους εθελοντές.
Δείτε φωτογραφίες:
*Η ΚοινΣΕπ (Κοινωνική Συνεταιριστική Επιχείρηση) είναι ένας αστικός συνεταιρισμός που με στόχο έχει τη συλλογική και κοινωνική ωφέλεια αντί για το κέρδος, ενώ παράλληλα διαθέτει εμπορική ιδιότητα. Αποτελεί μια μορφή κοινωνικής επιχειρηματικότητας και προσφέρει ευελιξία σε σχέση με άλλες νομικές μορφές, όπως το χαμηλό αρχικό κεφάλαιο και τη δυνατότητα συμμετοχής σε ευρωπαϊκά προγράμματα.
