*Της Λεμονιάς Βασβάνη | Από την έντυπη έκδοση "Τύπος Θεσσαλονίκης"
Άγνωστες πτυχές της ιστορίας του Μικρασιατικού ελληνισμού «φωτίζονται» μέσα από τα μαθήματα και τις δράσεις που πραγματοποιεί η έδρα Μικρασιατικών Σπουδών του Πανεπιστήμιου Μακεδονία.
Από τον Οκτώβρη που άνοιξε τις πύλες της, οι φοιτητές του ΠΑΜΑΚ έχουν την δυνατότητα να γνωρίσουν λίγο καλύτερα θέματα που αφορούν κυρίως σε μια περίοδο από το τέλος του 18ου και αρχές 19ου αιώνα.
Το ενδιαφέρον των μαθητών είναι μεγάλο, όπως εξήγησε στο «ΤyposThes» ο Θεοχάρης Αναγνωστόπουλος, επισκέπτης επίκουρος καθηγητής, κάτοχος της Επώνυμης Έδρας. «Ήδη ξεκινήσαμε από τον Οκτώβριο τα μαθήματα που μπορούν να τα επιλέξουν οι φοιτητές του τμήματος Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών ώστε να παρακολουθήσουν σημαντικά ζητήματα για την σύγχρονη ιστορία του μικρασιατικού ελληνισμού. Διαπιστώνουμε ότι υπάρχει ενδιαφέρον και είχαμε αρκετούς φοιτητές το χειμερινό εξάμηνο. Ξέρετε ζούμε στη Θεσσαλονίκη. Η πόλη μας ήταν χώρος υποδοχής του μικρασιατικού ελληνισμού. Συνοικίες και προάστια έχουν οικοδομηθεί από Μικρασιάτες των παραλιών αλλά και του Πόντου. Για παράδειγμα η Καλαμαριά πριν το 1922 ήταν μια πολύ φτωχική περιοχή της πόλης, όμως με την έλευση των προσφύγων εξελίχθηκε όπως ξέρουμε τις επόμενες δεκαετίες».
Και ερευνητικό έργο
Ο κ. Αναγνωστόπουλος τόνισε πως «η έδρα έχει και σημαντικό ερευνητικό έργο. Στόχος μας είναι να αναπτύξουμε έναν διάλογο με φορείς που μπορεί να έχουν πρωτογενές αρχειακό υλικό για την ιστορία του μικρασιατικού ελληνισμού. Αν και έχουν εξερευνηθεί πολλά όλα αυτά τα χρόνια, ξέρουμε πως είναι ένα θέμα με πολλές προεκτάσεις και πάντα υπάρχει περιθώριο να φωτίσουμε σημεία που δεν είχαν φωτιστεί με την εύρεση τεκμηρίων και να επαναπροσεγγίσουμε κάποιες πλευρές. Ενδεικτικά θα σας αναφέρω τον πανηγυρικό λόγο που κάναμε στην γιορτή του ΠΑΜΑΚ για την 28η Οκτωβρίου. Ενώ θα μπορούσε να γίνει ανασκόπηση κάποιων πληροφοριών, φέραμε στοιχεία πρωτότυπης έρευνας γύρω από τους μικρασιατικής καταγωγής στρατιώτες που έπεσαν στο μέτωπο του 1940-41. Και αυτό το καταφέραμε μέσα από δουλειά, παρότι ο χρόνος ήταν περιορισμένος».
Η έδρα ως αντικείμενο έχει την ιστορία του μικρασιατικού ελληνισμού της νεότερης εποχής με έμφαση στα παράλια της Μικράς Ασίας και στην Καππαδοκία. «Χρονικά θα μπορούσαμε να πούμε από τα τέλη 18ου αρχές 19ου α αιώνα, την Μικρασιατική Καταστροφή και μέχρι και την μεταγενέστερη εποχή».
Οι προοπτικές στον ερευνητικό και επιστημονικό διάλογο
Σημαντικό ρόλο έχουν και οι εκδηλώσεις που προγραμματίζονται όπως η ημερίδα που θα γίνει την ερχόμενη Τετάρτη, 26 Νοεμβρίου 2025, στις 11 το πρωί, στην Αίθουσα Συνεδρίων Ηλία Ι. Κουσκουβέλη, στον 1ο όροφο του Ιδρύματος με θέμα «Η Επώνυμη Έδρα Μικρασιατικών Σπουδών και οι προοπτικές της στον ερευνητικό και επιστημονικό διάλογο».
«Απευθύνεται και στο φοιτητικό κοινό, και στο ακαδημαϊκό, σε όσους συνέβαλλαν για να λειτουργήσει η έδρα και σε όσους διατηρούν ενδιαφέρον για μικρασιατική ιστορία. Είναι ένα ανοιχτό κάλεσμα θα παρουσιάσουμε ψηφίδες από το τι πρεσβεύει η έδρα», τόνισε ο καθηγητής.
Για την ημερίδα
Η εκδήλωση θα αρχίσει με χαιρετισμούς του Πρύτανη του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, καθηγητή Στυλιανού Κατρανίδη, του Προέδρου του Συνδέσμου Εξαγωγέων – ΣΕΒΕ, Προέδρου και Διευθύνοντα Συμβούλου της ΔΙΟΠΑΣ ΑΕ Συμεών Διαμαντίδη, του Προέδρου του Τμήματος Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών, καθηγητή Δημήτριου Κυρκιλή και του κατόχου της Επώνυμης Έδρας Διδασκαλίας και Έρευνας στις Μικρασιατικές Σπουδές του Τμήματος Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών, επισκέπτη επίκουρου καθηγητή Θεοχάρη Αναγνωστόπουλου.
Θα ακολουθήσει η πρώτη Συνεδρία με συντονιστή τον καθηγητή του Τμήματος Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών, Δημήτριο Σταματόπουλο και τρεις εισηγήσεις.
Η πρώτη εισήγηση, από τις 11:30 - 11:45, θα έχει θέμα «Ο προσφυγικός ελληνισμός μέσα από τα τεκμήρια του ΙΑΠΕ και η συνεισφορά τους στις Μικρασιατικές Σπουδές: Η κληρονομιά του παρελθόντος για το σήμερα», και θα παρουσιαστεί από την Μαρία Καζαντζίδου, ιστορικό του Ιστορικού Αρχείου Προσφυγικού Ελληνισμού.
Η δεύτερη εισήγηση, από τις 11:45 – 12:00, θα έχει θέμα «Από τη Σμύρνη στη Νέα Σμύρνη: τεκμήρια μιας ζωντανής ιστορίας μέσα από τη Βιβλιοθήκη της ΕΣΤΙΑΣ Νέας Σμύρνης» και θα τη παρουσιάσει η Ευαγγελία Τσώλη, βιβλιοθηκονόμος ΕΣΤΙΑΣ Νέας Σμύρνης.
Η τρίτη εισήγηση θα γίνει από τον Υποδιευθυντή του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών, Σταύρο Ανεστίδη, από τις 12:00 – 12:15 και θα έχει θέμα «Η διαφύλαξη και η διαχείριση της συλλογικής μνήμης του Μικρασιατικού Ελληνισμού: Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών».
Η δεύτερη Συνεδρία θα έχει ως συντονιστή τον επισκέπτη επίκουρο καθηγητή της Επώνυμης Έδρας Διδασκαλίας και Έρευνας στις Μικρασιατικές Σπουδές, Θεοχάρη Αναγνωστόπουλο, και σε αυτήν θα παρουσιαστούν τέσσερις εισηγήσεις.
Το θέμα της πρώτης εισήγησης θα είναι «Πολιτισμικό και Οικιστικό Απόθεμα των Ελληνικών Κοινοτήτων της Μικράς Ασίας» και θα παρουσιαστεί από την Αναπληρώτρια Πρόεδρο και καθηγήτρια του Τμήματος Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών, Ελένη Γαβρά, από τις 12:50 – 13:10.
Ακολουθεί, από τις 13:10 – 13:30 η εισήγηση με θέμα «Μετακινήσεις μεταξύ Μικράς Ασίας και Παρευξείνιας ζώνης. Νέες προσεγγίσεις στην περιβαλλοντική ιστορία μίας οθωμανικής λίμνης κατά τον 18ο αιώνα» από τον Ιωάννη Καρρά, αναπληρωτή καθηγητή του Τμήματος Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών.
Από τις 13:30 – 13:50 θα παρουσιαστεί το θέμα «Σύγχρονες αφηγήσεις σε Ελλάδα και Τουρκία για την ιστορία του Μικρασιατικού χώρου», από τον επίκουρο καθηγητή του Τμήματος Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών, Λεωνίδα Καρακατσάνη.
Τέλος, ο καθηγητής του Τμήματος Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Δημήτριος Σταματόπουλος, θα κλείσει τις εισηγήσεις με το θέμα «Ερμηνευτικές προσεγγίσεις για τη Μικρασιατική Καταστροφή» και στη συνέχεια θα ακολουθήσει συζήτηση με το κοινό.
